Chapter 11

मद्-अनुग्रहाय परमं गुह्यम् अध्यात्म-संज्ञितम् | यत् त्वयोक्तं वचस् तेन मोहो ऽयं विगतो मम

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया | त्वत्तः कमल-पत्राक्ष माहात्म्यम् अपि चाव्ययम्

एवम् एतद् यथात्थ त्वम् आत्मानं परमेश्वर | द्रष्टुम् इच्छामि ते रूपम् ऐश्वरं पुरुषोत्तम

मन्यसे यदि तच् छक्यं मया द्रष्टुम् इति प्रभो | योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानम् अव्ययम्

पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशो ऽथ सहस्रशः | नाना-विधानि दिव्यानि नाना-वर्णाकृतीनि च

पश्यादित्यान् वसून् रुद्रान् अश्विनौ मरुतस् तथा | बहून्य् अदृष्ट-पूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत

इहैकस्थं जगत् कृत्स्नं पश्याद्य स-चराचरम् | मम देहे गुडाकेश यच् चान्यद् द्रष्टुम् इच्छसि

न तु मां शक्यसे द्रष्टुम् अनेनैव स्व-चक्षुषा | दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगम् ऐश्वरम्

एवम् उक्त्वा ततो राजन् महा-योगेश्वरो हरिः | दर्शयाम् आस पार्थाय परमं रूपम् ऐश्वरम्

अनेक-वक्त्र-नयनम् अनेकाद्भुत-दर्शनम् | अनेक-दिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्

दिव्य-माल्याम्बर-धरं दिव्य-गन्धानुलेपनम् | सर्वाश्चर्य-मयं देवम् अनन्तं विश्वतो-मुखम्

दिवि सूर्य-सहस्रस्य भवेद् युगपद् उत्थिता | यदि भाः सदृशी सा स्याद् भासस् तस्य महात्मनः

तत्रैकस्थं जगत् कृत्स्नं प्रविभक्तम् अनेकधा | अपश्यद् देव-देवस्य शरीरे पाण्डवस् तदा

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्ट-रोमा धनंजयः | प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिर् अभाषत

पश्यामि देवांस् तव देव देहे सर्वांस् तथा भूत-विशेष-संघान् | ब्रह्माणम् ईशं कमलासन-स्थम् ऋषींश् च सर्वान् उरगांश् च दिव्यान्

अनेक-बाहूदर-वक्त्र-नेत्रं पश्यामि त्वा सर्वतो ऽनन्त-रूपम् | नान्तं न मध्यं न पुनस् तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्व-रूप

किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजो-राशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् | पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद् दीप्तानलार्क-द्युतिम् अप्रमेयम्

त्वम् अक्षरं परमं वेदितव्यं त्वम् अस्य विश्वस्य परं निधानम् | त्वम् अव्ययः शाश्वत-धर्म-गोप्ता सनातनस् त्वं पुरुषो मतो मे

अनादि-मध्यान्तम् अनन्त-वीर्यम् अनन्त-बाहुं शशि-सूर्य-नेत्रम् | पश्यामि त्वां दीप्त-हुताश-वक्त्रं स्व-तेजसा विश्वम् इदं तपन्तम्

द्याव्-आपृथिव्योर् इदम् अन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश् च सर्वाः | दृष्ट्वाद्भुतं रूपम् इदं तवोग्रं लोक-त्रयं प्रव्यथितं महात्मन्

अमी हि त्वा सुर-संघा विशन्ति केचिद् भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति | स्वस्तीत्य् उक्त्वा महर्षि-सिद्ध-संघाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वे ऽश्विनौ मरुतश् चोष्मपाश् च | गन्धर्व-यक्षासुर-सिद्ध-संघा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश् चैव सर्वे

रूपं महत् ते बहु-वक्त्र-नेत्रं महा-बाहो बहु-बाहूरु-पादम् | बहूदरं बहु-दंष्ट्रा-करालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास् तथाहम्

नभः-स्पृशं दीप्तम् अनेक-वर्णं व्यात्ताननं दीप्त-विशाल-नेत्रम् | दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो

कस्मात् ? दंष्ट्रा-करालानि च ते मुखानि दृष्ट्वैव कालानल-संनिभानि | दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्-निवास

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपाल-संघैः | भीष्मो द्रोणः सूत-पुत्रस् तथासौ सहास्मदीयैर् अपि योध-मुख्यैः

वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्रा-करालानि भयानकानि | केचिद् विलग्ना दशनान्तरेषु सन्दृश्यन्ते चूर्णितैर् उत्तमाङ्गैः

यथा नदीनां बहवो ऽम्बु-वेगाः समुद्रम् एवाभिमुखा द्रवन्ति | तथा तवामी नर-लोक-वीरा विशन्ति वक्त्राण्य् अभिविज्वलन्ति

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्ध-वेगाः | तथैव नाशाय विशन्ति लोकास् तवापि वक्त्राणि समृद्ध-वेगाः

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल् लोकान् समग्रान् वदनैर् ज्वलद्भिः | तेजोभिर् आपूर्य जगत् समग्रं भासस् तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो

आख्याहि मे को भवान् उग्र-रूपो नमो ऽस्तु ते देव-वर प्रसीद | विज्ञातुम् इच्छामि भवन्तम् आद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्

कालो ऽस्मि लोक-क्षय-कृत् प्रवृद्धो लोकान् समाहर्तुम् इह प्रवृत्तः | ऋते ऽपि त्वा न भविष्यन्ति सर्वे ये ऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः

तस्मात् त्वम् उत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् | मयैवैते निहताः पूर्वम् एव निमित्त-मात्रं भव सव्यसाचिन्

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यान् अपि योध-वीरान् | मया हतांस् त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्

एतच् छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर् वेपमानः किरीटी | नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं स-गद्गदं भीत-भीतः प्रणम्य

स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत् प्रहृष्यत्य् अनुरज्यते च | रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्ध-संघाः

कस्माच् च ते न नमेरन् महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणो ऽप्य् आदि-कर्त्रे | अनन्त देवेश जगन्-निवास त्वम् अक्षरं सद् असत् तत्-परं यत्

त्वम् आदि-देवः पुरुषः पुराणस् त्वम् अस्य विश्वस्य परं निधानम् | वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वम् अनन्त-रूप

वायुर् यमो ऽग्निर् वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस् त्वं प्रपितामहश् च | नमो नमस् ते ऽस्तु सहस्र-कृत्वः पुनश् च भूयो ऽपि नमो नमस् ते

नमः पुरस्ताद् अथ पृष्ठतस् ते नमो ऽस्तु ते सर्वत एव सर्व | अनन्त-वीर्यामित-विक्रमस् त्वं सर्वं समाप्नोषि ततो ऽसि सर्वः

सखेति मत्वा प्रसभं यद् उक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति | अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात् प्रणयेन वापि

यच् चावहासार्थम् असत्कृतो ऽसि विहार-शय्यासन-भोजनेषु | एको ऽथ वाप्य् अच्युत तत्-समक्षं तत् क्षामये त्वाम् अहम् अप्रमेयम्

पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वम् अस्य पूज्यश् च गुरुर् गरीयान् | न त्वत्-समो ऽस्त्य् अभ्यधिकः कुतो ऽन्यो लोक-त्रये ऽप्य् अप्रतिम-प्रभाव

तस्मात् प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वाम् अहम् ईशम् ईड्यम् | पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्

अदृष्ट-पूर्वं हृषितो ऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे | तद् एव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्-निवास

किरीटिनं गदिनं चक्र-हस्तम् इच्छामि त्वां द्रष्टुम् अहं तथैव | तेनैव रूपेण चतुर्-भुजेन सहस्र-बाहो भव विश्व-मूर्ते

मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितम् आत्म-योगात् | तेजो-मयं विश्वम् अनन्तम् आद्यं यन् मे त्वद्-अन्येन न दृष्ट-पूर्वम्

न वेद यज्ञाध्ययनैर् न दानैर् न च क्रियाभिर् न तपोभिर् उग्रैः | एवं-रूपः शक्य अहं नृ-लोके द्रष्टुं त्वद्-अन्येन कुरु-प्रवीर

मा ते व्यथा मा च विमूढ-भावो दृष्ट्वा रूपं घोरम् ईदृङ् ममेदम् | व्यपेत-भीः प्रीत-मनाः पुनस् त्वं तद् एव मे रूपम् इदं प्रपश्य

इत्य् अर्जुनं वासुदेवस् तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयाम् आस भूयः | आश्वासयाम् आस च भीतम् एनं भूत्वा पुनः सौम्य-वपुर् महात्मा

दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन | इदानीम् अस्मि संवृत्तः स-चेताः प्रकृतिं गतः

सुदुर्दर्शम् इदं रूपं दृष्टवान् असि यन् मम | देवा अप्य् अस्य रूपस्य नित्यं दर्शन-काङ्क्षिणः

नाहं वेदैर् न तपसा न दानेन न चेज्यया | शक्य एवं-विधो द्रष्टुं दृष्टवान् असि मां यथा

भक्त्या त्व् अनन्यया शक्य अहम् एवं-विधो ऽर्जुन | ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप

मत्-कर्म-कृन् मत्-परमो मद्-भक्तः सङ्ग-वर्जितः | निर्वैरः सर्व-भूतेषु यः स माम् एति पाण्डव