Chapter 11 (Viśvarūpa-Darśana-Yoga (The Yoga of the Vision of the Universal Form)), verse 32
Krishna → Arjuna · meter: upajāti
कालो ऽस्मि लोक-क्षय-कृत् प्रवृद्धो लोकान् समाहर्तुम् इह प्रवृत्तः | ऋते ऽपि त्वा न भविष्यन्ति सर्वे ये ऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः
kālo 'smi loka-kṣaya-kṛt pravṛddho lokān samāhartum iha pravṛttaḥ | ṛte 'pi tvā na bhaviṣyanti sarve ye 'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ
Word-by-word
- kālas← kalnominative singular masculine noun[advaita]य विवक्षितम्
- asmi← as1st person singular present indicative active verb[advaita]लोकक्षयकृत् लोकानां क्षयं करोतीति लोकक्षयकृत् प्रवृद्धः वृद्धिं गतः[viśiṣṭādvaita]। अतो मत्संकल्पाद् एव त्वाम् ऋते अपि त्वदुद्योगम् ऋतेऽपि एते धार्तराष्ट्रप्रमुखाः तव प्रत्यनीकेषु ये अवस्थिता योधाः? ते
- loka← lok2nd person singular imperative active verb[advaita]क्षयकृत् लोकानां क्षयं करोतीति लोकक्षयकृत् प्रवृद्धः वृद्धिं गतः[viśiṣṭādvaita]ानाम् आयुरवसानं गणयन् अहं तत्क्षयकृत् घोररूपेण प्रवृद्धो राज लोकान् समाहर्तुम् आभिमुख्येन संहर्तुम् इह प्रवृत्तः अस्मि[dvaita]स्य हरति प्रजाः[śuddhādvaita]ानसुरावेशिन इह समाहर्त्तुं प्रवृत्त इति[bhakti]ानां क्षयकर्ता प्रवृद्धोऽत्युग्रः कालोऽस्मि[advaita-bhakti]ैः श्रीभगवानुवाच -- कालोऽस्मीत्यादिना
- kṣaya← kṣi2nd person singular imperative active verb[advaita]कृत् लोकानां क्षयं करोतीति लोकक्षयकृत् प्रवृद्धः वृद्धिं गतः[viśiṣṭādvaita]कृत् घोररूपेण प्रवृद्धो राज लोकान् समाहर्तुम् आभिमुख्येन संहर्तुम् इह प्रवृत्तः अस्मि[bhakti]कर्ता प्रवृद्धोऽत्युग्रः कालोऽस्मि[advaita-bhakti]ितुं प्रवृत्तोऽहमिहास्मिन्काले
- kṛt← kṛnominative singular masculine noun[advaita]लोकानां क्षयं करोतीति लोकक्षयकृत् प्रवृद्धः वृद्धिं गतः[viśiṣṭādvaita]घोररूपेण प्रवृद्धो राज लोकान् समाहर्तुम् आभिमुख्येन संहर्तुम् इह प्रवृत्तः अस्मि
- pravṛt← pravṛtnominative singular masculine noun[advaita]तः। ऋतेऽपि विनापि त्वा त्वां न भविष्यन्ति भीष्मद्रोणकर्णप्रभृतयः सर्वे? येभ्यः तव आशङ्का? ये अवस्थिताः प्रत्यनीकेषु अनीक[viśiṣṭādvaita]तः अस्मि[dvaita]तः। भ्रात्रादींश्च ऋते इत्यपिशब्दः। प्रत्यनीकत्वं तु परस्परतया। सर्वेऽपि न भविष्यन्ति? अक्षौहिण्यादिभेदेन बहुवचनं युक्तम[śuddhādvaita]त इति। अयमेव सङ्कर्षणभावः प्रदर्श्यते भगवता। संहारको हि सङ्कर्षणव्यूहः तत्केशस्य भगवत्स्वरूपेऽवतरणं भूमौ भारहरणार्थमिति[bhakti]तोऽस्मि[advaita-bhakti]तिस्तत्सर्वं त्रिभिः श्लोकैः श्रीभगवानुवाच -- कालोऽस्मीत्यादिना
- has← hanominative singular masculine noun
- loka← lok2nd person singular imperative active verb[advaita]क्षयकृत् लोकानां क्षयं करोतीति लोकक्षयकृत् प्रवृद्धः वृद्धिं गतः[viśiṣṭādvaita]ानाम् आयुरवसानं गणयन् अहं तत्क्षयकृत् घोररूपेण प्रवृद्धो राज लोकान् समाहर्तुम् आभिमुख्येन संहर्तुम् इह प्रवृत्तः अस्मि[dvaita]स्य हरति प्रजाः[śuddhādvaita]ानसुरावेशिन इह समाहर्त्तुं प्रवृत्त इति[bhakti]ानां क्षयकर्ता प्रवृद्धोऽत्युग्रः कालोऽस्मि[advaita-bhakti]ैः श्रीभगवानुवाच -- कालोऽस्मीत्यादिना
- ān← aaccusative plural masculine noun
- samāhartum← samāhṛnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]आभिमुख्येन संहर्तुम् इह प्रवृत्तः अस्मि
- iha← ihanominative singular masculine noun[advaita]अस्मिन् काले प्रवृत्तः[viśiṣṭādvaita]प्रवृत्तः अस्मि[dvaita]इति व्यर्थमित्यत आह -- लोका निति[śuddhādvaita]समाहर्त्तुं प्रवृत्त इति
- pravṛttas← pravṛtnominative singular masculine noun[advaita-bhakti]तच्छृणु
- ṛte← ṛlocative singular masculine noun[advaita]ऽपि विनापि त्वा त्वां न भविष्यन्ति भीष्मद्रोणकर्णप्रभृतयः सर्वे? येभ्यः तव आशङ्का? ये अवस्थिताः प्रत्यनीकेषु अनीकमनीकं प[viśiṣṭādvaita]अपि त्वदुद्योगम् ऋतेऽपि एते धार्तराष्ट्रप्रमुखाः तव प्रत्यनीकेषु ये अवस्थिता योधाः? ते सर्वे न भविष्यन्ति विनङ्क्ष्यन्त[dvaita]इत्यपिशब्दः[śuddhādvaita]ऽपि त्वां इत्युपलक्षणं मदनुगृहीतान्विना सर्वान्समाहर्तुं प्रवृत्तोऽस्मीत्यर्थः[bhakti]ऽपि त्वामिति[advaita-bhakti]ऽपीति। ऋतेऽपि त्वा त्वामर्जुनं योद्धारं विनापि त्वद्व्यापारं विनापि मद्व्यापारेणैव नभविष्यन्ति विनंक्ष्यन्ति। सर्वे भीष्
- api← apinominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]त्वदुद्योगम् ऋतेऽपि एते धार्तराष्ट्रप्रमुखाः तव प्रत्यनीकेषु ये अवस्थिता योधाः? ते सर्वे न भविष्यन्ति विनङ्क्ष्यन्ति[dvaita]शब्दो द्योतयतीति शेषः
- tvā← tvanominative singular feminine noun[advaita]त्वां न भविष्यन्ति भीष्मद्रोणकर्णप्रभृतयः सर्वे? येभ्यः तव आशङ्का? ये अवस्थिताः प्रत्यनीकेषु अनीकमनीकं प्रति प्रत्यनीके[viśiṣṭādvaita]म् ऋते[dvaita]दित्यत आह -- प्रसिद्धश्चेति[śuddhādvaita]दिधर्मवत्त्वेन लिङ्गेन मां कालरूपमवेहि[bhakti]मिति। त्वां हन्तारं विनापि न भविष्यन्ति न जीविष्यन्ति। यद्यपि त्वया न हन्तव्या एते तथापि मया कालात्मना ग्रस्ताः सन्तो मर[advaita-bhakti]त्वामर्जुनं योद्धारं विनापि त्वद्व्यापारं विनापि मद्व्यापारेणैव नभविष्यन्ति विनंक्ष्यन्ति
- na← navocative singular neuter noun[advaita]ां क्षयं करोतीति लोकक्षयकृत् प्रवृद्धः वृद्धिं गतः[viśiṣṭādvaita]ुवाच -- कलयति गणयति इति कालः? सर्वेषां धार्तराष्ट्रप्रमुखानां राजलोकानाम् आयुरवसानं गणयन् अहं तत्क्षयकृत् घोररूपेण प्रवृ[dvaita]्धनच्छेदनज्ञानादिसर्वभगवद्धर्मवाची[śuddhādvaita]ुवाच -- कालोऽस्मीति त्रिभिः[bhakti]् श्रीभगवानुवाच -- कालोऽस्मीति त्रिभिः[advaita-bhakti]ेन प्रार्थितो य स्वयं यदर्था
- bhaviṣyanti← bhū3rd person plural simple future active verb[advaita]भीष्मद्रोणकर्णप्रभृतयः सर्वे? येभ्यः तव आशङ्का? ये अवस्थिताः प्रत्यनीकेषु अनीकमनीकं प्रति प्रत्यनीकेषु प्रतिपक्षभूतेषु[viśiṣṭādvaita]विनङ्क्ष्यन्ति[dvaita]? अक्षौहिण्यादिभेदेन बहुवचनं युक्तम्[śuddhādvaita]इति प्रत्युक्तम्[bhakti]न जीविष्यन्ति[advaita-bhakti]विनंक्ष्यन्ति
- sarve← sarvanominative plural masculine noun[advaita]? येभ्यः तव आशङ्का? ये अवस्थिताः प्रत्यनीकेषु अनीकमनीकं प्रति प्रत्यनीकेषु प्रतिपक्षभूतेषु अनीकेषु योधाः योद्धारः[viśiṣṭādvaita]षां धार्तराष्ट्रप्रमुखानां राजलोकानाम् आयुरवसानं गणयन् अहं तत्क्षयकृत् घोररूपेण प्रवृद्धो राज लोकान् समाहर्तुम् आभिमुख्य[dvaita]ऽपि न भविष्यन्ति? अक्षौहिण्यादिभेदेन बहुवचनं युक्तम्[advaita-bhakti]भीष्मद्रोणकर्णप्रभृतयो योद्धुमनर्हत्वेन संभाविता अन्येऽपि येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु प्रतिपक्षसैन्येषु योधा योद्धारः सर्व
- ye← yālocative singular neuter noun[advaita]भ्यः तव आशङ्का? ये अवस्थिताः प्रत्यनीकेषु अनीकमनीकं प्रति प्रत्यनीकेषु प्रतिपक्षभूतेषु अनीकेषु योधाः योद्धारः[viśiṣṭādvaita]न संहर्तुम् इह प्रवृत्तः अस्मि[dvaita]त्) कालविग्रहे [11[śuddhādvaita]ष सत्त्वेन (सत्त्वानां) भगवानात्ममायया[bhakti]व। के ते। प्रत्यनीकेषु अनीकान्यनीकानि प्रति भीष्मद्रोणादीनां सर्वासु सेनासु ये योद्धारोऽवस्थितास्ते सर्वेऽपि।[advaita-bhakti]ऽपि येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु प्रतिपक्षसैन्येषु योधा योद्धारः सर्वेऽपि मया हतत्वादेव नभविष्यन्ति
- avasthitās← avasthānominative plural masculine noun
- pratyanīkeṣu← pratyanīkalocative plural neuter noun[advaita]अनीकमनीकं प्रति प्रत्यनीकेषु प्रतिपक्षभूतेषु अनीकेषु योधाः योद्धारः[viśiṣṭādvaita]ये अवस्थिता योधाः? ते सर्वे न भविष्यन्ति विनङ्क्ष्यन्ति[bhakti]अनीकान्यनीकानि प्रति भीष्मद्रोणादीनां सर्वासु सेनासु ये योद्धारोऽवस्थितास्ते सर्वेऽपि[advaita-bhakti]प्रतिपक्षसैन्येषु योधा योद्धारः सर्वेऽपि मया हतत्वादेव नभविष्यन्ति
- yodhās← yudhnominative plural masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 11.32, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_11.32 · anandgiri_11.32
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_11.32 · vedantadeshika_11.32
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_11.32 · jayatirtha_11.32
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_11.32
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_11.32
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_11.32
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- न योत्स्येwith 1.46, 2.7, 4.42
- न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्with 11.31
- मयैवैते निहताः पूर्वमेवwith 11.33, 11.34
- सर्वेwith 1.9, 1.11, 1.25, 2.12, 2.46, 2.70, …