Chapter 10

भूय एव महा-बाहो शृणु मे परमं वचः | यत् ते ऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हित-काम्यया

न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः | अहम् आदिर् हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः

यो माम् अजम् अनादिं च वेत्ति लोक-महेश्वरम् | असंमूढः स मर्त्येषु सर्व-पापैः प्रमुच्यते

बुद्धिर् ज्ञानम् असंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः | सुखं दुःखं भवो ऽभावो भयं चाभयम् एव च

अहिंसा समता तुष्टिस् तपो दानं यशो ऽयशः | भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्-विधाः

महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस् तथा | मद्-भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः

एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः | सो ऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते | इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भाव-समन्विताः

मच्-चित्ता मद्-गत-प्राणा बोधयन्तः परस्परम् | कथयन्तश् च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च

तेषां सतत-युक्तानां भजतां प्रीति-पूर्वकम् | ददामि बुद्धि-योगं तं येन माम् उपयान्ति ते

तेषाम् एवानुकम्पार्थम् अहम् अज्ञान-जं तमः | नाशयाम्य् आत्म-भाव-स्थो ज्ञान-दीपेन भास्वता

परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् | पुरुषं शाश्वतं दिव्यम् आदि-देवम् अजं विभुम्

आहुस् त्वाम् ऋषयः सर्वे देवर्षिर् नारदस् तथा | असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे

सर्वम् एतद् ऋतं मन्ये यन् मां वदसि केशव | न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुर् देवा न दानवाः

स्वयम् एवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम | भूत-भावन भूतेश देव-देव जगत्पते

वक्तुम् अर्हस्य् अशेषेण दिव्या ह्य् आत्म-विभूतयः | याभिर् विभूतिभिर् लोकान् इमांस् त्वं व्याप्य तिष्ठसि

कथं विद्याम् अहं योगिंस् त्वां सदा परिचिन्तयन् | केषु केषु च भावेषु चिन्त्यो ऽसि भगवन् मया

विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन | भूयः कथय तृप्तिर् हि शृण्वतो नास्ति मे ऽमृतम्

हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्य् आत्म-विभूतयः | प्राधान्यतः कुरु-श्रेष्ठ नास्त्य् अन्तो विस्तरस्य मे

अहम् आत्मा गुडाकेश सर्व-भूताशय-स्थितः | अहम् आदिश् च मध्यं च भूतानाम् अन्त एव च

आदित्यानाम् अहं विष्णुर् ज्योतिषां रविर् अंशुमान् | मरीचिर् मरुताम् अस्मि नक्षत्राणाम् अहं शशी

वेदानां साम-वेदो ऽस्मि देवानाम् अस्मि वासवः | इन्द्रियाणां मनश् चास्मि भूतानाम् अस्मि चेतना

रुद्राणां शंकरश् चास्मि वित्तेशो यक्ष-रक्षसाम् | वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणाम् अहम्

पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् | सेनानीनाम् अहं स्कन्दः सरसाम् अस्मि सागरः

महर्षीणां भृगुर् अहं गिराम् अस्म्य् एकम् अक्षरम् | यज्ञानां जप-यज्ञो ऽस्मि स्थावराणां हिमालयः

अश्वत्थः सर्व-वृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः | गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः

उच्चैःश्रवसम् अश्वानां विद्धि माम् अमृतोद्भवम् | ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम्

आयुधानाम् अहं वज्रं धेनूनाम् अस्मि काम-धुक् | प्रजनश् चास्मि कन्दर्पः सर्पाणाम् अस्मि वासुकिः

अनन्तश् चास्मि नागानां वरुणो यादसाम् अहम् | पितॄणाम् अर्यमा चास्मि यमः संयमताम् अहम्

प्रह्लादश् चास्मि दैत्यानां कालः कलयताम् अहम् | मृगाणां च मृगेन्द्रो ऽहं वैनतेयश् च पक्षिणाम्

पवनः पवताम् अस्मि रामः शस्त्र-भृताम् अहम् | झषाणां मकरश् चास्मि स्रोतसाम् अस्मि जाह्नवी

सर्गाणाम् आदिर् अन्तश् च मध्यं चैवाहम् अर्जुन | अध्यात्म-विद्या विद्यानां वादः प्रवदताम् अहम्

अक्षराणाम् अकारो ऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च | अहम् एवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतो-मुखः

मृत्युः सर्व-हरश् चाहम् उद्भवश् च भविष्यताम् | कीर्तिः श्रीर् वाक् च नारीणां स्मृतिर् मेधा धृतिः क्षमा

बृहत्-साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसाम् अहम् | मासानां मार्गशीर्षो ऽहम् ऋतूनां कुसुमाकरः

द्यूतं छलयताम् अस्मि तेजस् तेजस्विनाम् अहम् | जयो ऽस्मि व्यवसायो ऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववताम् अहम्

वृष्णीनां वासुदेवो ऽस्मि पाण्डवानां धनंजयः | मुनीनाम् अप्य् अहं व्यासः कवीनाम् उशना कविः

दण्डो दमयताम् अस्मि नीतिर् अस्मि जिगीषताम् | मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवताम् अहम्

यच् चापि सर्व-भूतानां बीजं तद् अहम् अर्जुन | न तद् अस्ति विना यत् स्यान् मया भूतं चराचरम्

नान्तो ऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप | एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर् विस्तरो मया

यद् यद् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमद् ऊर्जितम् एव वा | तत् तद् एवावगच्छ त्वं मम तेजो ऽंश-संभवम्

अथ वा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन | विष्टभ्याहम् इदं कृत्स्नम् एकांशेन स्थितो जगत्