Chapter 5

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर् योगं च शंससि | यच् छ्रेय एतयोर् एकं तन् मे ब्रूहि सुनिश्चितम्

संन्यासः कर्म-योगश् च निःश्रेयस-कराव् उभौ | तयोस् तु कर्म-संन्यासात् कर्म-योगो विशिष्यते

ज्ञेयः स नित्य-संन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति | निर्द्वन्द्वो हि महा-बाहो सुखं बन्धात् प्रमुच्यते

सांख्य-योगौ पृथग् बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः | एकम् अप्य् आस्थितः सम्यग् उभयोर् विन्दते फलम्

यत् सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद् योगैर् अपि गम्यते | एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति

संन्यासस् तु महाबाहो दुःखम् आप्तुम् अयोगतः | योग-युक्तो मुनिर् ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति

योग-युक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः | सर्व-भूतात्म-भूतात्मा कुर्वन्न् अपि न लिप्यते

नैव किं चित् करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्व-वित् | पश्यञ् शृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अश्नन् गच्छन् स्वपञ् श्वसन्

प्रलपन् विसृजन् गृह्णन्न् उन्मिषन् निमिषन्न् अपि | इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन्

ब्रह्मण्य् आधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः | लिप्यते न स पापेन पद्म-पत्रम् इवाम्भसा

कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैर् इन्द्रियैर् अपि | योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्म-शुद्धये

युक्तः कर्म-फलं त्यक्त्वा शान्तिम् आप्नोति नैष्ठिकीम् | अयुक्तः काम-कारेण फले सक्तो निबध्यते

सर्व-कर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी | नव-द्वारे पुरे देही नैव कुर्वन् न कारयन्

न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः | न कर्म-फल-संयोगं स्वभावस् तु प्रवर्तते

नादत्ते कस्य चित् पापं न चैव सुकृतं विभुः | अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः

ज्ञानेन तु तद् अज्ञानं येषां नाशितम् आत्मनः | तेषाम् आदित्यवज् ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम्

तद्-बुद्धयस् तद्-आत्मानस् तन्-निष्ठास् तत्-परायणाः | गच्छन्त्य् अपुनर्-आवृत्तिं ज्ञान-निर्धूत-कल्मषाः

विद्या-विनय-संपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि | शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः सम-दर्शिनः

इहैव तैर् जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः | निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः

न प्रहृष्येत् प्रियं प्राप्य नोद्विजेत् प्राप्य चाप्रियम् | स्थिर-बुद्धिर् असंमूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः

बाह्य-स्पर्शेष्व् असक्तात्मा विन्दत्य् आत्मनि यत् सुखम् | स ब्रह्म-योग-युक्तात्मा सुखम् अक्षयम् अश्नुते

ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःख-योनय एव ते | आद्य्-अन्त-वन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः

शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक् शरीर-विमोक्षणात् | काम-क्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः

यो ऽन्तः-सुखो ऽन्तरारामस् तथान्तर्-ज्योतिर् एव यः | स योगी ब्रह्म-निर्वाणं ब्रह्म-भूतो ऽधिगच्छति

लभन्ते ब्रह्म-निर्वाणम् ऋषयः क्षीण-कल्मषाः | छिन्न-द्वैधा यतात्मानः सर्व-भूत-हिते रताः

काम-क्रोध-वियुक्तानां यतीनां यत-चेतसाम् | अभितो ब्रह्म-निर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम्

स्पर्शान् कृत्वा बहिर् बाह्यांश् चक्षुश् चैवान्तरे भ्रुवोः | प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तर-चारिणौ

यतेन्द्रिय-मनो-बुद्धिर् मुनिर् मोक्ष-परायणः | विगतेच्छा-भय-क्रोधो यः सदा मुक्त एव सः

भोक्तारं यज्ञ-तपसां सर्व-लोक-महेश्वरम् | सुहृदं सर्व-भूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिम् ऋच्छति