Chapter 5 (Karma-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Renunciation)), verse 21
Krishna → Arjuna · vocative: Tāta · meter: anuṣṭubh
बाह्य-स्पर्शेष्व् असक्तात्मा विन्दत्य् आत्मनि यत् सुखम् | स ब्रह्म-योग-युक्तात्मा सुखम् अक्षयम् अश्नुते
bāhya-sparśeṣv asaktātmā vindaty ātmani yat sukham | sa brahma-yoga-yuktātmā sukham akṣayam aśnute
Word-by-word
- bāhya← bāhivocative singular masculine noun[advaita]स्पर्शेषु बाह्याश्च ते स्पर्शाश्च बाह्यस्पर्शाः स्पृश्यन्ते इति स्पर्शाः शब्दादयो विषयाः तेषु बाह्यस्पर्शेषु असक्तः आत्म[viśiṣṭādvaita]स्पर्शेषु आत्मव्यतिरिक्तविषयानुभावेषु असक्तमनाः अन्त रात्मनि[dvaita]स्पर्शेष्विति[śuddhādvaita]विषयेष्वसक्तात्मा स योगी यदात्मनि सुखं सात्विकं विन्दति स एवोपशमसुखी ब्रह्मणि योगेन युक्तस्तदैक्यं प्राप्त आत्मा यस्य तथ[bhakti]स्पर्शेष्विति[advaita-bhakti]विषयप्रीतेरनेकजन्मानुभूतत्वेनातिप्रबलत्वात्तदासक्तचित्तस्य कथमलौकिके ब्रह्मणि दृष्टे सर्वसुखरहिते स्थितिः स्यात्
- sparśeṣu← spṛślocative plural masculine noun[advaita]बाह्याश्च ते स्पर्शाश्च बाह्यस्पर्शाः स्पृश्यन्ते इति स्पर्शाः शब्दादयो विषयाः तेषु बाह्यस्पर्शेषु असक्तः आत्मा अन्तःकर[viśiṣṭādvaita]आत्मव्यतिरिक्तविषयानुभावेषु असक्तमनाः अन्त रात्मनि
- as← anominative singular masculine noun
- aktāt← añjablative singular masculine noun
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]अन्तःकरणं यस्य सः अयम् असक्तात्मा विषयेषु प्रीतिवर्जितः सन् विन्दति लभते आत्मनि[viśiṣṭādvaita]ब्रह्माभ्यासयुक्तमना ब्रह्मानुभवरूपम् अक्षयं सुखं प्राप्नोति[dvaita]चेत्तदेवाक्षयं सुखं विन्दति[śuddhādvaita]नन्दावाप्तिगमकं लक्षणमाह द्वाभ्यां न प्रहृष्येदिति[bhakti]ह बाह्यस्पर्शेष्विति[advaita-bhakti]नुभूतत्वेनातिप्रबलत्वात्तदासक्तचित्तस्य कथमलौकिके ब्रह्मणि दृष्टे सर्वसुखरहिते स्थितिः स्यात्
- vindati← vid3rd person singular present indicative active verb[advaita]लभते आत्मनि[viśiṣṭādvaita]लभते स प्रकृत्यभ्यासं विहाय ब्रह्मयोगयुक्तात्मा ब्रह्माभ्यासयुक्तमना ब्रह्मानुभवरूपम् अक्षयं सुखं प्राप्नोति[dvaita]स एव ब्रह्मयोगयुक्तात्मा चेत्तदेवाक्षयं सुखं विन्दति। ब्रह्मविषयो योगो ब्रह्मयोगः ध्यानादियुक्तस्यैवात्मसुखमक्षयम्। अन्[śuddhādvaita]स एवोपशमसुखी ब्रह्मणि योगेन युक्तस्तदैक्यं प्राप्त आत्मा यस्य तथाभूतः सन्नक्षयं ब्रह्मसुखमनुभवतीत्यर्थः[bhakti]लभते। स चोपशमात्मकं सुखं लब्ध्वा ब्रह्मणि योगेन समाधिना युक्तस्तदैक्यं प्राप्त आत्मा यस्य सोऽक्षय्यं सुखमश्नुते प्राप्न[advaita-bhakti]लभते निर्मलसत्त्ववृत्त्या
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मा अन्तःकरणं यस्य सः अयम् असक्तात्मा विषयेषु प्रीतिवर्जितः सन् विन्दति लभते आत्मनि[viśiṣṭādvaita]मव्यतिरिक्तविषयानुभावेषु असक्तमनाः अन्त रात्मनि[dvaita]मनि यत्सुखं विन्दति स एव ब्रह्मयोगयुक्तात्मा चेत्तदेवाक्षयं सुखं विन्दति। ब्रह्मविषयो योगो ब्रह्मयोगः ध्यानादियुक्तस्यैव[śuddhādvaita]मा यस्य तथाभूतः सन्नक्षयं ब्रह्मसुखमनुभवतीत्यर्थः[bhakti]मन्यन्तःकरणे यदुपशमात्मकं सात्त्विकं सुखं तद्विन्दति लभते[advaita-bhakti]मान्तःकरणं यस्य स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा
- man← maṅkinominative singular masculine noun[bhakti]यन्तःकरणे यदुपशमात्मकं सात्त्विकं सुखं तद्विन्दति लभते[advaita-bhakti]दीकर्तुमप्यलम्
- i← inominative singular masculine noun[advaita]ति स्पर्शाः शब्दादयो विषयाः तेषु बाह्यस्पर्शेषु असक्तः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः अयम् असक्तात्मा विषयेषु प्रीतिवर्जितः सन्[viśiṣṭādvaita]ति श्लोकेन[dvaita]ति परव्याख्यानमसदिति भावेनाह पुनरि ति[bhakti]न्द्रियैः स्पृश्यन्त इति स्पर्शा विषयाः बाह्येन्द्रियविषयेष्वसक्तात्मानासक्तचित्तः आत्मन्यन्तःकरणे यदुपशमात्मकं सात्त्वि[advaita-bhakti]ति। तत्राह इन्द्रियैः स्पृश्यन्त इति स्पर्शाः शब्दादयः। तेच बाह्या अनात्मधर्मत्वात्। तेष्वसक्तात्माऽनासक्तचित्तस्तृष्णाश
- yat← yatnominative singular masculine noun[advaita]सुखं तत् विन्दति इत्येतत्। स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा ब्रह्मणि योगः समाधिः ब्रह्मयोगः तेन ब्रह्मयोगेन युक्तः समाहितः तस्मिन्[viśiṣṭādvaita]सुखम् इत्युपदेशादिजन्यज्ञानमूलं सुखमुक्तम्[dvaita]सुखं विन्दति स[advaita-bhakti]सुखं स्वरूपभूतं सुषुप्ताननुभूयमानं बाह्यविषयासक्तिप्रतिबन्धादलभ्यमानं तदेव तदभावाल्लभते
- sukham← sukhamnominative singular masculine noun[advaita]अक्षयम् अश्नुते व्याप्नोति[viśiṣṭādvaita]इत्युपदेशादिजन्यज्ञानमूलं सुखमुक्तम्[advaita-bhakti]। तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम्।। इति। अथवा प्रत्यगात्मनि त्वंपदार्थे यत्सुखं स्वरूपभूतं सुषुप्ताननुभूयमानं ब
- sa← sanominative singular masculine noun[advaita]्पर्शेषु बाह्याश्च ते स्पर्शाश्च बाह्यस्पर्शाः स्पृश्यन्ते इति स्पर्शाः शब्दादयो विषयाः तेषु बाह्यस्पर्शेषु असक्तः आत्मा[viśiṣṭādvaita]्पर्शेषु आत्मव्यतिरिक्तविषयानुभावेषु असक्तमनाः अन्त रात्मनि[dvaita]्याधिक्यं स्पष्टयति बाह्यस्पर्शेष्विति[śuddhādvaita]्य परमानन्दावाप्तिगमकं लक्षणमाह द्वाभ्यां न प्रहृष्येदिति[bhakti]्थैर्यहेतुमाह बाह्यस्पर्शेष्विति[advaita-bhakti]क्तचित्तस्य कथमलौकिके ब्रह्मणि दृष्टे सर्वसुखरहिते स्थितिः स्यात्
- brahma← brahmanvocative singular neuter noun[advaita]योगयुक्तात्मा ब्रह्मणि योगः समाधिः ब्रह्मयोगः तेन ब्रह्मयोगेन युक्तः समाहितः तस्मिन् व्यापृतः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः ब्[viśiṣṭādvaita]योगयुक्तात्मा ब्रह्माभ्यासयुक्तमना ब्रह्मानुभवरूपम् अक्षयं सुखं प्राप्नोति[dvaita]योगयुक्तात्मा चेत्तदेवाक्षयं सुखं विन्दति[śuddhādvaita]णि योगेन युक्तस्तदैक्यं प्राप्त आत्मा यस्य तथाभूतः सन्नक्षयं ब्रह्मसुखमनुभवतीत्यर्थः[bhakti]णि योगेन समाधिना युक्तस्तदैक्यं प्राप्त आत्मा यस्य सोऽक्षय्यं सुखमश्नुते प्राप्नोति[advaita-bhakti]णि दृष्टे सर्वसुखरहिते स्थितिः स्यात्
- yoga← yujvocative singular masculine noun[advaita]युक्तात्मा ब्रह्मणि योगः समाधिः ब्रह्मयोगः तेन ब्रह्मयोगेन युक्तः समाहितः तस्मिन् व्यापृतः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः ब्रह्[viśiṣṭādvaita]युक्तात्मा ब्रह्माभ्यासयुक्तमना ब्रह्मानुभवरूपम् अक्षयं सुखं प्राप्नोति[dvaita]स्याधिक्यं स्पष्टयति बाह्यस्पर्शेष्विति[śuddhādvaita]ी यदात्मनि सुखं सात्विकं विन्दति स एवोपशमसुखी ब्रह्मणि योगेन युक्तस्तदैक्यं प्राप्त आत्मा यस्य तथाभूतः सन्नक्षयं ब्रह्मस[bhakti]ेन समाधिना युक्तस्तदैक्यं प्राप्त आत्मा यस्य सोऽक्षय्यं सुखमश्नुते प्राप्नोति[advaita-bhakti]ः समाधिस्तेन युक्तस्तस्मिन्व्यापृत आत्मान्तःकरणं यस्य स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा
- yuktāt← yujablative singular masculine noun[advaita]मा ब्रह्मणि योगः समाधिः ब्रह्मयोगः तेन ब्रह्मयोगेन युक्तः समाहितः तस्मिन् व्यापृतः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः ब्रह्मयोगयुक्[viśiṣṭādvaita]मा ब्रह्माभ्यासयुक्तमना ब्रह्मानुभवरूपम् अक्षयं सुखं प्राप्नोति[dvaita]मा चेत्तदेवाक्षयं सुखं विन्दति[advaita-bhakti]मा। अथवा ब्रह्मणि तत्पदार्थे योगेन वाक्यार्थानुभवरूपेण समाधिना युक्त ऐक्यं प्राप्त आत्मा त्वंपदार्थः स्वरूपं यस्य स तथा।
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]अन्तःकरणं यस्य सः अयम् असक्तात्मा विषयेषु प्रीतिवर्जितः सन् विन्दति लभते आत्मनि[viśiṣṭādvaita]ब्रह्माभ्यासयुक्तमना ब्रह्मानुभवरूपम् अक्षयं सुखं प्राप्नोति[dvaita]चेत्तदेवाक्षयं सुखं विन्दति[śuddhādvaita]नन्दावाप्तिगमकं लक्षणमाह द्वाभ्यां न प्रहृष्येदिति[bhakti]ह बाह्यस्पर्शेष्विति[advaita-bhakti]नुभूतत्वेनातिप्रबलत्वात्तदासक्तचित्तस्य कथमलौकिके ब्रह्मणि दृष्टे सर्वसुखरहिते स्थितिः स्यात्
- sukham← sukhamnominative singular masculine noun[advaita]अक्षयम् अश्नुते व्याप्नोति[viśiṣṭādvaita]इत्युपदेशादिजन्यज्ञानमूलं सुखमुक्तम्[advaita-bhakti]। तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम्।। इति। अथवा प्रत्यगात्मनि त्वंपदार्थे यत्सुखं स्वरूपभूतं सुषुप्ताननुभूयमानं ब
- akṣayam← kṣi1st person singular imperfect active verb[advaita]अश्नुते व्याप्नोति
- aśnute← aś3rd person singular present indicative active verb[advaita]व्याप्नोति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 5.21, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_5.21 · anandgiri_5.21
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_5.21 · vedantadeshika_5.21
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_5.21 · jayatirtha_5.21
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_5.21
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_5.21
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_5.21
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- आत्यन्तिक सुखwith 6.28
- बाह्यwith 5.24, 5.27
- ब्रह्मwith 1.1, 2.72, 3.14, 3.15, 4.21, 4.24, …
- मैं सुखी हूँwith 3.28
- युक्तwith 1.14, 2.28, 2.39, 2.50, 2.51, 2.61, …
- स्पर्शwith 2.14, 5.22, 5.27, 6.28, 15.9