Chapter 17

Śraddhātraya-Vibhāga-Yoga

The Yoga of Distinction of Threefold Faith

17.1
ये शास्त्र-विधिम् उत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः | तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वम् आहो रजस् तमः
ye śāstra-vidhim utsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ | teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvam āho rajas tamaḥ
17.2
त्रि-विधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभाव-जा | सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु
tri-vidhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāva-jā | sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu
17.3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत | श्रद्धा-मयो ऽयं पुरुषो यो यच्-छ्रद्धः स एव सः
sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata | śraddhā-mayo 'yaṃ puruṣo yo yac-chraddhaḥ sa eva saḥ
17.4
यजन्ते सात्त्विका देवान् यक्ष-रक्षांसि राजसाः | प्रेतान् भूत-गणांश् चान्ये यजन्ते तामसा जनाः
yajante sāttvikā devān yakṣa-rakṣāṃsi rājasāḥ | pretān bhūta-gaṇāṃś cānye yajante tāmasā janāḥ
17.5
अशास्त्र-विहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः | दम्भाहंकार-संयुक्ताः काम-राग-बलान्विताः
aśāstra-vihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ | dambhāhaṃkāra-saṃyuktāḥ kāma-rāga-balānvitāḥ
17.6
कर्शयन्तः शरीर-स्थं भूत-ग्रामम् अचेतसः | मां चैवान्तः-शरीर-स्थं तान् विद्ध्य् आसुर-निश्चयान्
karśayantaḥ śarīra-sthaṃ bhūta-grāmam acetasaḥ | māṃ caivāntaḥ-śarīra-sthaṃ tān viddhy āsura-niścayān
17.7
आहारस् त्व् अपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः | यज्ञस् तपस् तथा दानं तेषां भेदम् इमं शृणु
āhāras tv api sarvasya trividho bhavati priyaḥ | yajñas tapas tathā dānaṃ teṣāṃ bhedam imaṃ śṛṇu
17.8
आयुः-सत्त्व-बलारोग्य-सुख-प्रीति-विवर्धनाः | रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विक-प्रियाः
āyuḥ-sattva-balārogya-sukha-prīti-vivardhanāḥ | rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvika-priyāḥ
17.9
कट्व्-अम्ल-लवणात्युष्ण-तीक्ष्ण-रूक्ष-विदाहिनः | आहारा राजसस्येष्टा दुःख-शोकामय-प्रदाः
kaṭv-amla-lavaṇātyuṣṇa-tīkṣṇa-rūkṣa-vidāhinaḥ | āhārā rājasasyeṣṭā duḥkha-śokāmaya-pradāḥ
17.10
यात-यामं गत-रसं पूति पर्युषितं च यत् | उच्छिष्टम् अपि चामेध्यं भोजनं तामस-प्रियम्
yāta-yāmaṃ gata-rasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat | ucchiṣṭam api cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasa-priyam
17.11
अफलाकाङ्क्षिभिर् यज्ञो विधि-दृष्टो य इज्यते | यष्टव्यम् एवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः
aphalākāṅkṣibhir yajño vidhi-dṛṣṭo ya ijyate | yaṣṭavyam eveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ
17.12
अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थम् अपि चैव यत् | इज्यते भरत-श्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम्
abhisaṃdhāya tu phalaṃ dambhārtham api caiva yat | ijyate bharata-śreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam
17.13
विधि-हीनम् असृष्टान्नं मन्त्र-हीनम् अदक्षिणम् | श्रद्धा-विरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते
vidhi-hīnam asṛṣṭānnaṃ mantra-hīnam adakṣiṇam | śraddhā-virahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate
17.14
देव-द्विज-गुरु-प्राज्ञ-पूजनं शौचम् आर्जवम् | ब्रह्मचर्यम् अहिंसा च शारीरं तप उच्यते
deva-dvija-guru-prājña-pūjanaṃ śaucam ārjavam | brahmacaryam ahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate
17.15
अनुद्वेग-करं वाक्यं सत्यं प्रिय-हितं च यत् | स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्-मयं तप उच्यते
anudvega-karaṃ vākyaṃ satyaṃ priya-hitaṃ ca yat | svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅ-mayaṃ tapa ucyate
17.16
मनः-प्रसादः सौम्यत्वं मौनम् आत्म-विनिग्रहः | भाव-संशुद्धिर् इत्य् एतत् तपो मानसम् उच्यते
manaḥ-prasādaḥ saumyatvaṃ maunam ātma-vinigrahaḥ | bhāva-saṃśuddhir ity etat tapo mānasam ucyate
17.17
श्रद्धया परया तप्तं तपस् तत् त्रिविधं नरैः | अफलाकाङ्क्षिभिर् युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते
śraddhayā parayā taptaṃ tapas tat trividhaṃ naraiḥ | aphalākāṅkṣibhir yuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate
17.18
सत्कार-मान-पूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् | क्रियते तद् इह प्रोक्तं राजसं चलम् अध्रुवम्
satkāra-māna-pūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat | kriyate tad iha proktaṃ rājasaṃ calam adhruvam
17.19
मूढ-ग्राहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः | परस्योत्सादनार्थं वा तत् तामसम् उदाहृतम्
mūḍha-grāheṇātmano yat pīḍayā kriyate tapaḥ | parasyotsādanārthaṃ vā tat tāmasam udāhṛtam
17.20
दातव्यम् इति यद् दानं दीयते ऽनुपकारिणे | देशे काले च पात्रे च तद् दानं सात्त्विकं स्मृतम्
dātavyam iti yad dānaṃ dīyate 'nupakāriṇe | deśe kāle ca pātre ca tad dānaṃ sāttvikaṃ smṛtam
17.21
यत् तु प्रत्युपकारार्थं फलम् उद्दिश्य वा पुनः | दीयते च परिक्लिष्टं तद् दानं राजसं स्मृतम्
yat tu pratyupakārārthaṃ phalam uddiśya vā punaḥ | dīyate ca parikliṣṭaṃ tad dānaṃ rājasaṃ smṛtam
17.22
अदेश-काले यद् दानम् अपात्रेभ्यश् च दीयते | असत्कृतम् अवज्ञातं तत् तामसम् उदाहृतम्
adeśa-kāle yad dānam apātrebhyaś ca dīyate | asatkṛtam avajñātaṃ tat tāmasam udāhṛtam
17.23
ॐ तत् सद् इति निर्देशो ब्रह्मणस् त्रिविधः स्मृतः | ब्राह्मणास् तेन वेदाश् च यज्ञाश् च विहिताः पुरा
oṃ tat sad iti nirdeśo brahmaṇas trividhaḥ smṛtaḥ | brāhmaṇās tena vedāś ca yajñāś ca vihitāḥ purā
17.24
तस्माद् ओम् इत्य् उदाहृत्य यज्ञ-दान-तपः-क्रियाः | प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्म-वादिनाम्
tasmād om ity udāhṛtya yajña-dāna-tapaḥ-kriyāḥ | pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahma-vādinām
17.25
तद् इत्य् अनभिसंधाय फलं यज्ञ-तपः-क्रियाः | दान-क्रियाश् च विविधाः क्रियन्ते मोक्ष-काङ्क्षिभिः
tad ity anabhisaṃdhāya phalaṃ yajña-tapaḥ-kriyāḥ | dāna-kriyāś ca vividhāḥ kriyante mokṣa-kāṅkṣibhiḥ
17.26
सद्-भावे साधु-भावे च सद् इत्य् एतत् प्रयुज्यते | प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्-छब्दः पार्थ युज्यते
sad-bhāve sādhu-bhāve ca sad ity etat prayujyate | praśaste karmaṇi tathā sac-chabdaḥ pārtha yujyate
17.27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सद् इति चोच्यते | कर्म चैव तद्-अर्थीयं सद् इत्य् एवाभिधीयते
yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ sad iti cocyate | karma caiva tad-arthīyaṃ sad ity evābhidhīyate
17.28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस् तप्तं कृतं च यत् | असद् इत्य् उच्यते पार्थ न च तत् प्रेत्य नो इह
aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapas taptaṃ kṛtaṃ ca yat | asad ity ucyate pārtha na ca tat pretya no iha