Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 1
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अनाश्रितः कर्म-फलं कार्यं कर्म करोति यः | स संन्यासी च योगी च न निरग्निर् न चाक्रियः
anāśritaḥ karma-phalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ | sa saṃnyāsī ca yogī ca na niragnir na cākriyaḥ
Word-by-word
- anāśritas← anāśritanominative singular masculine noun
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]फलं कर्मणां फलं कर्मफलं[viśiṣṭādvaita]फल स्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प्रयोजनं न[dvaita]योगस्य बहिरङ्गत्वात्स प्राधान्येनातीते ग्रन्थे प्रतिपादितः[śuddhādvaita]योगे दर्शयति[bhakti]ाणि मनसेत्यारभ्य संन्यासपूर्विकाया ज्ञाननिष्ठायास्तात्पर्येणाभिधानाद्दुःखस्वरूपत्वाच्च कर्मणः सहसा संन्यासातिप्रसङ्गं प्[advaita-bhakti]त्यागेन योगं विधास्यंस्त्याज्यत्वेन हीनत्वमाशङ्क्य कर्मयोगं स्तौति द्वाभ्याम् श्रीभगवानुवाच कर्मणां फलमनाश्रितोऽनपेक्षमा
- phalam← phalaccusative singular masculine noun[advaita]। एवंभूतः सन् कार्यं कर्तव्यंनित्यं काम्यविपरीतम् अग्निहोत्रादिकं कर्म करोति निर्वर्तयति यः कश्चित् ईदृशः कर्मी स कर्म्य
- kāryam← kṛaccusative singular masculine noun
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]फलं कर्मणां फलं कर्मफलं[viśiṣṭādvaita]फल स्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प्रयोजनं न[dvaita]योगस्य बहिरङ्गत्वात्स प्राधान्येनातीते ग्रन्थे प्रतिपादितः[śuddhādvaita]योगे दर्शयति[bhakti]ाणि मनसेत्यारभ्य संन्यासपूर्विकाया ज्ञाननिष्ठायास्तात्पर्येणाभिधानाद्दुःखस्वरूपत्वाच्च कर्मणः सहसा संन्यासातिप्रसङ्गं प्[advaita-bhakti]त्यागेन योगं विधास्यंस्त्याज्यत्वेन हीनत्वमाशङ्क्य कर्मयोगं स्तौति द्वाभ्याम् श्रीभगवानुवाच कर्मणां फलमनाश्रितोऽनपेक्षमा
- karoti← kṛ3rd person singular present indicative active verb[advaita]निर्वर्तयति[viśiṣṭādvaita]स संन्यासी[dvaita]चतुर्थे ति[śuddhādvaita]तदोभयोरेकार्थरूपसिद्धिः फलत्यागात्साङ्ख्यस्य कर्मकरणाच्च योगस्यैकार्थ्यमुपदिष्टं भवति[bhakti]स एव संन्यासी योगी च नतु निरग्निः अग्निसाध्येष्टाख्यकर्मत्यागी न चाक्रियोऽनग्निसाध्यपूर्ताख्यकर्मत्यागी च।[advaita-bhakti]यः स कर्म्यपि सन् संन्यासी योगी चेति स्तूयते। संन्यासो हि त्यागः। चित्तगतविक्षेपाभावश्च योगः। तौ चास्य विद्येते फलत्याग
- yas← īnominative plural masculine noun[advaita]यास्ति स संन्यासी[viśiṣṭādvaita]यात्मावलोकनस्याव्यवहितत्वं चाभिप्रेतम्[dvaita]य चतुर्थाश्रमिणोऽपि सन्न्यासित्वाद्योगित्वाच्च कथं न निरग्निरित्याद्युक्तं इत्यतो वाह चतुर्थाश्रमिणोऽपी त्यादि[śuddhādvaita]य कर्मकरणाच्च योगस्यैकार्थ्यमुपदिष्टं भवति[advaita-bhakti]तद्व्याख्यानाय विस्तरात्
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]ः कर्मफलमाश्रितो भवति अयं तु तद्विपरीतः अतः अनाश्रितः कर्मफलम्[viśiṣṭādvaita]्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प्रयोजनं न तत्[dvaita]माधियोगमाद्वानेनाध्यायेन[śuddhādvaita]िद्धिरात्मसंयमधर्मतः[bhakti]ंन्यासमात्रतः[advaita-bhakti]ूत्रं त्रिभिः श्लोकैः पञ्चमान्ते यवदीरितम्
- saṃnyāsī← saṃnyasnominative singular masculine noun[advaita]च योगी च इति। संन्यासः परित्यागः स यस्यास्ति स संन्यासी च योगी च योगः चित्तसमाधानं स यस्यास्ति स योगी च इति एवंगुणसंपन्[viśiṣṭādvaita]च ज्ञानयोगनिष्ठश्च योगी च कर्मयोगनिष्ठश्च। आत्मावलोकनरूपयोगसाधनभूतोभयनिष्ठ इत्यर्थः। न निरग्निचाक्रियः न चोदितयज्ञादिकर[bhakti]योगी च नतु निरग्निः अग्निसाध्येष्टाख्यकर्मत्यागी न चाक्रियोऽनग्निसाध्यपूर्ताख्यकर्मत्यागी च।[advaita-bhakti]योगी चेति स्तूयते
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]ित् ईदृशः कर्मी स कर्म्यन्तरेभ्यो विशिष्यते इत्येवमर्थमाह स संन्यासी[viśiṣṭādvaita]कर्मफल स्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प्रयो[dvaita]तुर्थाश्रमिणोऽप्यग्निः क्रिया चोक्तादैवमेव 4[śuddhādvaita]अनाश्रित इति[bhakti]ित्ते शुद्धेऽपि न ध्यानं विना संन्यासमात्रतः[advaita-bhakti]मान्ते यवदीरितम्
- yogī← yoginnominative singular masculine noun[advaita]च इति। संन्यासः परित्यागः स यस्यास्ति स संन्यासी च योगी च योगः चित्तसमाधानं स यस्यास्ति स योगी च इति एवंगुणसंपन्नः अयं[viśiṣṭādvaita]च कर्मयोगनिष्ठश्च। आत्मावलोकनरूपयोगसाधनभूतोभयनिष्ठ इत्यर्थः। न निरग्निचाक्रियः न चोदितयज्ञादिकर्मसु अप्रवृत्तः केवलज्ञा[dvaita]च न भवत्येव।[śuddhādvaita]चेति। नह्यग्निहोत्रादिसकलकर्मरहितः सन्न्यासी मे मतः। न चानग्निसाध्यपूर्त्तकर्मरहितोऽपि तथा। अनेनात्मसंयमयोगेन कर्मणां क[bhakti]च नतु निरग्निः अग्निसाध्येष्टाख्यकर्मत्यागी न चाक्रियोऽनग्निसाध्यपूर्ताख्यकर्मत्यागी च।[advaita-bhakti]चेति स्तूयते
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]ित् ईदृशः कर्मी स कर्म्यन्तरेभ्यो विशिष्यते इत्येवमर्थमाह स संन्यासी[viśiṣṭādvaita]कर्मफल स्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प्रयो[dvaita]तुर्थाश्रमिणोऽप्यग्निः क्रिया चोक्तादैवमेव 4[śuddhādvaita]अनाश्रित इति[bhakti]ित्ते शुद्धेऽपि न ध्यानं विना संन्यासमात्रतः[advaita-bhakti]मान्ते यवदीरितम्
- na← navocative singular neuter noun[advaita]ाश्रितः न आश्रितः अनाश्रितः[viśiṣṭādvaita]ुवाच कर्मफल स्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प[dvaita]ान्तरङ्गं समाधियोगमाद्वानेनाध्यायेन[śuddhādvaita]ः।।1।।श्रीभगवानुवाच अनाश्रित इति। साङ्ख्ययोगयोरेकार्थतां तस्मै कर्मयोगे दर्शयति। यः कर्मफलमनाश्रितः कर्तव्यत्वात्कार्यं[bhakti]ध्यानं विना संन्यासमात्रतः[advaita-bhakti]्ते यवदीरितम्
- niragnis← niragninominative singular masculine noun
- na← navocative singular neuter noun[advaita]ाश्रितः न आश्रितः अनाश्रितः[viśiṣṭādvaita]ुवाच कर्मफल स्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प[dvaita]ान्तरङ्गं समाधियोगमाद्वानेनाध्यायेन[śuddhādvaita]ः।।1।।श्रीभगवानुवाच अनाश्रित इति। साङ्ख्ययोगयोरेकार्थतां तस्मै कर्मयोगे दर्शयति। यः कर्मफलमनाश्रितः कर्तव्यत्वात्कार्यं[bhakti]ध्यानं विना संन्यासमात्रतः[advaita-bhakti]्ते यवदीरितम्
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]ित् ईदृशः कर्मी स कर्म्यन्तरेभ्यो विशिष्यते इत्येवमर्थमाह स संन्यासी[viśiṣṭādvaita]कर्मफल स्वर्गादिकम् अनाश्रितः कार्यं कर्मानुष्ठानमेव कार्यं सर्वात्मनास्मत्सुहृद्भूतपरमपुरुषाराधनरूपतया कर्मैव मम प्रयो[dvaita]तुर्थाश्रमिणोऽप्यग्निः क्रिया चोक्तादैवमेव 4[śuddhādvaita]अनाश्रित इति[bhakti]ित्ते शुद्धेऽपि न ध्यानं विना संन्यासमात्रतः[advaita-bhakti]मान्ते यवदीरितम्
- akriyas← akriyanominative singular masculine noun[advaita]यैव श्रुतिस्मृतियोगशास्त्रेषु संन्यासित्वं योगित्वं
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.1, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.1 · anandgiri_6.1
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.1 · vedantadeshika_6.1
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.1 · jayatirtha_6.1
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.1
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.1
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.1
Theme-list memberships (9)
Show all theme-lists this verse participates in
- कर्मफलwith 18.2, 18.11, 18.27
- कार्यwith 2.25, 2.28, 3.5, 3.17, 3.19, 4.16, …
- कार्यं कर्मwith 3.19
- त्यागीwith 12.16, 12.17, 14.25, 18.10, 18.11
- नाभावो विद्यते सतःwith 2.16, 3.17, 4.2, 4.3, 4.20, 6.40
- नासतो विद्यते भावःwith 2.16
- मैं जवान हूँwith 6.5
- संन्यासwith 1.1, 5.1, 5.2, 5.3, 5.4, 5.6, …
- संन्यासीwith 5.3, 6.2, 6.4