सूत्रकृत्·Sūtrakṛt-Gītā
Ch 2 · Sāṅkhya-Yoga
compare← 2.592.61 →

Bhagavad Gītā Chapter 2, Verse 60: Krishna to Arjuna — Sāṅkhya-Yoga

Bhagavad Gītā 2.60Chapter 2 · Sāṅkhya-Yoga · Krishna → Arjuna · Kaunteya · anuṣṭubh
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥
yata← √yat(10 verses)genitive masculine singular present participle verbwho, which (relative pronoun, variant of yad); also: to strive, exert (verbal root)to hy api← api(103 verses)also, even, although kaunteya← kaunteya(25 verses)vocative masculine singular nounson of Kuntī (epithet of Arjuna)attested in commentariesadvaitaपुरुषस्य विपश्चितः मेधाविनःadvaita-bhaktiयततः भूयोभूयो विषयदोषदर्शनात्मकं puruṣasya← puruṣa(23 verses)genitive masculine singular nounperson, man; the cosmic Person; the Self (Sāṅkhya/Vedānta)attested in commentariesadvaitaविपश्चितः मेधाविनःviśiṣṭādvaitaइन्द्रियाणि प्रमाथीनि बलवन्ति मनः प्रसह्य हरन्तिdvaitaशरीराभिमानिनःadvaita-bhaktiमनः क्षणमात्रं निर्वकारं कृतमपीन्द्रियाणि हरन्ति विकारं प्रापयन्ति vipaścitaḥ← vipaścit(2 verses)genitive masculine singular nounwise, learned (vipas + √cit)attested in commentariesadvaitaमेधाविनः
indriyāṇi← indriya(39 verses)nominative neuter plural nounsense, sense-organ; the eleven indriyas (5 jñānendriyas + 5 karmendriyas + manas)attested in commentariesadvaitaप्रमाथीनि प्रमथनशीलानि विषयाभिमुखं हि पुरुषं विक्षोभयन्ति आकुलीकुर्वन्ति आकुलीकृत्यviśiṣṭādvaitaप्रमाथीनि बलवन्ति मनः प्रसह्य हरन्तिbhaktiप्रसभं बलाद्धरन्ति pramāthīni← pramāthin(2 verses)nominative neuter plural nounagitating, churning (from pra- + √math + -in)attested in commentariesadvaitaप्रमथनशीलानि विषयाभिमुखं हि पुरुषं विक्षोभयन्ति आकुलीकुर्वन्ति आकुलीकृत्यviśiṣṭādvaitaबलवन्ति मनः प्रसह्य हरन्तिdvaitaप्रमथनशीलानि पुरुषस्यbhaktiप्रमथनशीलानि प्रक्षोभकाणिadvaita-bhaktiप्रमथनशीलानि अतिबलीयस्त्वाद्विवेकोपमर्दनक्षमाणि haranti← √hṛ(4 verses)present indicative 3rd person plural verbto take, carry off (verbal root)attested in commentariesadvaitaप्रसभं प्रसह्य प्रकाशमेव पश्यतो विवेकविज्ञानयुक्तं मनःviśiṣṭādvaita। एवम् इन्द्रियजय आत्मदर्शनाधीन आत्मदर्शनम् इन्द्रियजयाधीनम् इति ज्ञाननिष्ठा दुष्प्राप्या।dvaitaविषयसन्निकृष्टानि तदभिमुखं कृत्वा तद्रागीकुर्वन्तीत्यर्थःadvaita-bhaktiविकारं प्रापयन्ति prasabhaṃ← prasabham(2 verses)by force, violently (adv.) manaḥ← manas(41 verses)accusative neuter singular nounmind (lower mind), the inner organ of perception
spokensingle-voice recital; rendered via IndicF5 conditioned on a Sanskrit reference clip
meaning

Even a wise person who strives earnestly finds the senses so turbulent by nature that they forcibly drag the mind away.