Chapter 3 (Karma-Yoga (The Yoga of Action)), verse 9
Krishna → Arjuna · vocative: Kaunteya · meter: other
यच् च मन्यसे बन्धार्थत्वात् कर्म न कर्तव्यम् इति तद् अप्य् असत् | कथम् ? यज्ञार्थात् कर्मणो ऽन्यत्र लोको ऽयं कर्म-बन्धनः | तद् अर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर
yac ca manyase bandhārthatvāt karma na kartavyam iti tad apy asat | katham ? yajñārthāt karmaṇo 'nyatra loko 'yaṃ karma-bandhanaḥ | tad arthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara
Word-by-word
- yat← yatnominative singular masculine noun[advaita]क्रियते[viśiṣṭādvaita]र आत्मीयप्रयोजनशेषभूते कर्मणि क्रियमाणे अयं लोकः कर्मबन्धनो भवति[dvaita]वात्। कुतः सङ्कोचः इति चेत् परेणापि परिस्पन्दमात्रस्य त्यक्तुमशक्यत्वेनासङ्कुचितार्थतायाः स्वीकर्तुमशक्यत्वात्। तर्ह्यत[śuddhādvaita]र काम्ये परधर्मे वा बन्धनम्[bhakti]र तदेकं विनाऽयं लोकः कर्मबन्धनः कर्मभिर्बध्यते न त्वीश्वराराधनार्थेन कर्मणा[advaita-bhakti]कर्म क्रियते तद्यज्ञार्थं तस्मात्मर्कणोऽन्यत्र कर्मणि प्रवृत्तोऽयं लोकः कर्माधिकारी कर्मबन्धनः कर्मणा बध्यते नत्वीश्वरार
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]र निर्वर्तय[viśiṣṭādvaita]र तत्र आत्मप्रयोजनसाधनतया[dvaita]अनिष्टमिष्टं 18[śuddhādvaita]्य कर्म न कार्यमिति वदन्ति तत्तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति[advaita-bhakti]र सम्यक् श्रद्धादिपुरःसरमाचर
- manyase← man2nd person singular present indicative active verb
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]। तस्मात् कर्मणः अन्यत्र अन्येन कर्मणा लोकः अयम् अधिकृतः कर्मकृत् कर्मबन्धनः कर्म बन्धनं यस्य सोऽयं कर्मबन्धनः लोकः न तु[viśiṣṭādvaita]शेषभूताद् द्रव्यार्जनादेः कर्मणः अन्यत्र आत्मीयप्रयोजनशेषभूते कर्मणि क्रियमाणे अयं लोकः कर्मबन्धनो भवति[dvaita]णा बध्यते जन्तुः म.भा.12[śuddhādvaita]न कार्यमिति वदन्ति तत्तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति[bhakti]बन्धकत्वान्न कार्यमित्याहुस्तन्निराकुर्वन्नाह यज्ञार्थादिति[advaita-bhakti]णा बध्यते जन्तुः इति स्मृतेः सर्वं कर्म बन्धात्मकत्वान्मुमुक्षुणा न कर्तव्यमिति मत्वा तस्योत्तरमाह यज्ञः परमेश्वरःयज्ञो
- na← navocative singular neuter noun[advaita]्यत्र अन्येन कर्मणा लोकः अयम् अधिकृतः कर्मकृत् कर्मबन्धनः कर्म बन्धनं यस्य सोऽयं कर्मबन्धनः लोकः न तु यज्ञार्थात्[viśiṣṭādvaita]ादेः कर्मणः अन्यत्र आत्मीयप्रयोजनशेषभूते कर्मणि क्रियमाणे अयं लोकः कर्मबन्धनो भवति[dvaita]्तुः म.भा.12[śuddhādvaita]्धकत्वमालोच्य कर्म न कार्यमिति वदन्ति तत्तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति[bhakti]्धकत्वान्न कार्यमित्याहुस्तन्निराकुर्वन्नाह यज्ञार्थादिति[advaita-bhakti]्तुः इति स्मृतेः सर्वं कर्म बन्धात्मकत्वान्मुमुक्षुणा न कर्तव्यमिति मत्वा तस्योत्तरमाह यज्ञः परमेश्वरःयज्ञो वै विष्णुः इ
- kartavyam← kṛaccusative singular masculine noun
- iti← inominative singular neuter noun[advaita]श्रुतेः यज्ञः ईश्वरः तदर्थं[viśiṣṭādvaita]श्लोकः कर्मविधिनिषेधयोर्विषयव्यवस्थापक इति ज्ञापयितुं शङ्कते एवं तर्हीति[dvaita]कर्म बन्धकं स्मृतमित्यत आह यज्ञार्थादिति[bhakti]श्रुतेः[advaita-bhakti]स्मृतेः सर्वं कर्म बन्धात्मकत्वान्मुमुक्षुणा न कर्तव्यमिति मत्वा तस्योत्तरमाह यज्ञः परमेश्वरःयज्ञो वै विष्णुः इति श्रुत
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]यज्ञार्थं कर्म[viśiṣṭādvaita]र आत्मप्रयोजनसाधनतया[dvaita]परिहाराय श्लोकमवतारयति कर्मणे ति[śuddhādvaita]तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति
- api← apinominative singular masculine noun
- asat← asnominative singular neuter noun
- katham← kathamnominative singular masculine noun
- karmaṇas← karmanablative singular neuter noun
- anyatra← anyatranominative singular masculine noun[advaita]अन्येन कर्मणा लोकः अयम् अधिकृतः कर्मकृत् कर्मबन्धनः कर्म बन्धनं यस्य सोऽयं कर्मबन्धनः लोकः न तु यज्ञार्थात्[viśiṣṭādvaita]आत्मीयप्रयोजनशेषभूते कर्मणि क्रियमाणे अयं लोकः कर्मबन्धनो भवति
- la← lavocative singular masculine noun[advaita]ोकः अयम् अधिकृतः कर्मकृत् कर्मबन्धनः कर्म बन्धनं यस्य सोऽयं कर्मबन्धनः लोकः न तु यज्ञार्थात्[viśiṣṭādvaita]ोकः कर्मबन्धनो भवति[dvaita]ोकस्य स कर्मबन्धनः[śuddhādvaita]ोच्य कर्म न कार्यमिति वदन्ति तत्तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति[bhakti]ोकः कर्मबन्धनः कर्मभिर्बध्यते न त्वीश्वराराधनार्थेन कर्मणा[advaita-bhakti]ोकः कर्माधिकारी कर्मबन्धनः कर्मणा बध्यते नत्वीश्वराराधनार्थेन
- uk← vacnominative singular masculine noun
- as← anominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]य अनादिकालप्रवृत्तकर्मवासनां समुच्छिद्य अव्याकुलात्मावलोकनं ददाति इत्यर्थः
- ayam← iaccusative singular masculine noun[advaita]अधिकृतः कर्मकृत् कर्मबन्धनः कर्म बन्धनं यस्य सोऽयं कर्मबन्धनः लोकः न तु यज्ञार्थात्
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]। तस्मात् कर्मणः अन्यत्र अन्येन कर्मणा लोकः अयम् अधिकृतः कर्मकृत् कर्मबन्धनः कर्म बन्धनं यस्य सोऽयं कर्मबन्धनः लोकः न तु[viśiṣṭādvaita]शेषभूताद् द्रव्यार्जनादेः कर्मणः अन्यत्र आत्मीयप्रयोजनशेषभूते कर्मणि क्रियमाणे अयं लोकः कर्मबन्धनो भवति[dvaita]णा बध्यते जन्तुः म.भा.12[śuddhādvaita]न कार्यमिति वदन्ति तत्तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति[bhakti]बन्धकत्वान्न कार्यमित्याहुस्तन्निराकुर्वन्नाह यज्ञार्थादिति[advaita-bhakti]णा बध्यते जन्तुः इति स्मृतेः सर्वं कर्म बन्धात्मकत्वान्मुमुक्षुणा न कर्तव्यमिति मत्वा तस्योत्तरमाह यज्ञः परमेश्वरःयज्ञो
- bandhanas← bandhnominative singular masculine noun
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]यज्ञार्थं कर्म[viśiṣṭādvaita]र आत्मप्रयोजनसाधनतया[dvaita]परिहाराय श्लोकमवतारयति कर्मणे ति[śuddhādvaita]तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति
- artham← arthiaccusative singular masculine noun
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]। तस्मात् कर्मणः अन्यत्र अन्येन कर्मणा लोकः अयम् अधिकृतः कर्मकृत् कर्मबन्धनः कर्म बन्धनं यस्य सोऽयं कर्मबन्धनः लोकः न तु[viśiṣṭādvaita]शेषभूताद् द्रव्यार्जनादेः कर्मणः अन्यत्र आत्मीयप्रयोजनशेषभूते कर्मणि क्रियमाणे अयं लोकः कर्मबन्धनो भवति[dvaita]णा बध्यते जन्तुः म.भा.12[śuddhādvaita]न कार्यमिति वदन्ति तत्तदधिकृतविषयमपि न श्रौतमिति निर्णयमाह यज्ञार्थादिति[bhakti]बन्धकत्वान्न कार्यमित्याहुस्तन्निराकुर्वन्नाह यज्ञार्थादिति[advaita-bhakti]णा बध्यते जन्तुः इति स्मृतेः सर्वं कर्म बन्धात्मकत्वान्मुमुक्षुणा न कर्तव्यमिति मत्वा तस्योत्तरमाह यज्ञः परमेश्वरःयज्ञो
- kaunteya← kaunteyavocative singular masculine noun[advaita]मुक्तसङ्गः कर्मफलसङ्गवर्जितः सन् समाचर निर्वर्तय[advaita-bhakti]त्वं कर्मण्यधिकृतो मुक्तसङ्गः सन्समाचर सम्यक् श्रद्धादिपुरःसरमाचर
- muktas← mucnominative singular masculine noun
- aṅgas← añjinominative singular masculine noun
- samācara← samācarvocative singular masculine noun[advaita]निर्वर्तय[viśiṣṭādvaita]तत्र आत्मप्रयोजनसाधनतया[advaita-bhakti]सम्यक् श्रद्धादिपुरःसरमाचर
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 3.9, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_3.9 · anandgiri_3.9
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_3.9 · vedantadeshika_3.9
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_3.9 · jayatirtha_3.9
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_3.9
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_3.9
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_3.9
Theme-list memberships (9)
Show all theme-lists this verse participates in
- अज्ञानं तमसः फलम्with 14.16
- अपने लियेwith 3.7, 3.13, 3.17, 3.31, 4.1, 12.3
- कर्तव्यwith 3.19, 3.22, 4.16, 18.6
- कौन्तेयwith 1.27, 2.14, 2.37, 2.60, 3.39, 5.22, …
- मन्यसेwith 2.19, 2.26, 11.4, 18.59
- मेरे लियेwith 3.7, 3.21, 3.40, 6.5
- मैं वही हूँwith 2.13
- समाचरwith 3.19, 3.23, 3.24, 3.26
- सात्त्विक त्यागwith 6.2