Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 47
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
कर्मण्य् एवाधिकारस् ते मा फलेषु कदाचन | मा कर्म-फल-हेतुर् भूर् मा ते सङ्गो ऽस्त्व् अकर्मणि
karmaṇy evādhikāras te mā phaleṣu kadācana | mā karma-phala-hetur bhūr mā te saṅgo 'stv akarmaṇi
Word-by-word
- karmaṇi← karmanlocative singular neuter noun[advaita]प्रवर्तते तदा कर्मफलस्यैव जन्मनो[viśiṣṭādvaita]नित्यसत्त्वस्थस्य मुमुक्षोः ते कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]प्रवर्तितुं शक्यन्ते अतस्तेषां कर्मण्यभिरुचिजननार्थं स्वर्गकामः आ.श्रौ.10[śuddhādvaita]च निषिद्धे परधर्मे सङ्गो मा तेऽस्तु।[bhakti]कृते तत्फलं स्यादेव भोजने कृते तृप्तिवदित्याशङ्क्याह[advaita-bhakti]। यदि फलं नेष्यते किं कर्मणा दुःखरूपेणेत्यकरणे तव प्रीतिर्माभूत्।
- eva← evavocative singular neuter noun[advaita]ं मा कर्मफलहेतुः भूः[viśiṣṭādvaita]म् अनुसन्धाय कर्म कुरु[dvaita]ात्र। फलानि ह्यस्वातन्त्र्येण भवन्ति। नहि कर्मफलानि कर्माभावे यत्नतो भवन्ति। भवन्ति च काम्यकर्मिणो विपर्ययप्रयत्नेऽप्यवि[śuddhādvaita]ं सति मम वेदोदन्वति किमुपादेयमित्याकाङ्क्षायामाह कर्मण्येवाधिकारस्ते इति[bhakti]फलं बन्धकं भविष्यतीति भयादकर्मणि कर्माकरणेऽपि तव सङ्गो निष्ठा मास्तु
- adhikāras← adhikṛnominative singular masculine noun
- te← tānominative dual feminine noun[advaita]तव। तत्र च कर्म कुर्वतः मा फलेषु अधिकारः अस्तु कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः। यदा कर्मफले तृ[viśiṣṭādvaita]कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]ऽस्तीति[śuddhādvaita]इति। कर्मैवोपादेयं तत्रैव तत्राधिकार इति। परन्तु तत्फलेषु मा कदाचनाधिकारोऽस्तु। उपदेशमुद्रामाह मा कर्मफलहेतुर्भूरिति। अ[bhakti]त किं कर्मणेत्याशङ्क्य तद्वारयन्नाह कर्मण्येवेति[advaita-bhakti]चेदात्मज्ञानमेव तर्हि संपाद्यं किं बह्वायासैः कर्मभिर्बहिरङ्गसाधनभूतैरित्याशङ्क्याह ते तवाशुद्धान्तःकरणस्य तात्त्विकज्ञ
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]फलेषु अधिकारः अस्तु कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]णे कर्मणि नित्यसत्त्वस्थस्य मुमुक्षोः ते कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]त्मनां निन्दा कृता[śuddhādvaita]ह कर्मण्येवाधिकारस्ते इति[bhakti]स्तु। ननु कर्मणि कृते तत्फलं स्यादेव भोजने कृते तृप्तिवदित्याशङ्क्याह। मा कर्मफलहेतुर्भूः कर्मफलं प्रवृत्तिहेतुर्यस्य तथ[advaita-bhakti]नन्दप्राप्तिः क्रियते चेदात्मज्ञानमेव तर्हि संपाद्यं किं बह्वायासैः कर्मभिर्बहिरङ्गसाधनभूतैरित्याशङ्क्याह ते तवाशुद्धान्
- phaleṣu← phallocative plural masculine noun[advaita]अधिकारः अस्तु कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]न कदाचिद्[dvaita]इति द्वयमुक्तम् तत्कथं न फलकामकर्तव्यतेत्येकस्यैव ग्रहणम् उच्यते फलकामकर्तव्यतानिषेधस्यैवात्र प्राधान्यात्कर्मण्येवाधिक[śuddhādvaita]मा कदाचनाधिकारोऽस्तु[bhakti]बन्धहेतुष्वधिकारः कामो मास्तु[advaita-bhakti]स्वर्गादिषु कदाचन कस्यांचिदप्यवस्थायां कर्मानुष्ठानात्प्रागूर्ध्वं तत्काले वाधिकारो मयेदं भोक्तव्यमिति बोधो मास्तु
- kat← katthnominative singular masculine noun[dvaita]वे सतीत्यर्थः
- ācan← ac3rd person plural imperfect active verb
- a← avocative singular masculine noun[advaita]धिकारः न ज्ञाननिष्ठायां ते तव[viśiṣṭādvaita]धिकारः[dvaita]तः कर्माकरण[śuddhādvaita]कर्मणि[bhakti]तएव फलं बन्धकं भविष्यतीति भयादकर्मणि कर्माकरणेऽपि तव सङ्गो निष्ठा मास्तु
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]फलेषु अधिकारः अस्तु कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]णे कर्मणि नित्यसत्त्वस्थस्य मुमुक्षोः ते कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]त्मनां निन्दा कृता[śuddhādvaita]ह कर्मण्येवाधिकारस्ते इति[bhakti]स्तु। ननु कर्मणि कृते तत्फलं स्यादेव भोजने कृते तृप्तिवदित्याशङ्क्याह। मा कर्मफलहेतुर्भूः कर्मफलं प्रवृत्तिहेतुर्यस्य तथ[advaita-bhakti]नन्दप्राप्तिः क्रियते चेदात्मज्ञानमेव तर्हि संपाद्यं किं बह्वायासैः कर्मभिर्बहिरङ्गसाधनभूतैरित्याशङ्क्याह ते तवाशुद्धान्
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]ण्येव अधिकारः न ज्ञाननिष्ठायां ते तव[viśiṣṭādvaita]णि नित्यसत्त्वस्थस्य मुमुक्षोः ते कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]ण्येवेति[śuddhādvaita]ण्येवाधिकारस्ते इति[bhakti]फलानि परमेश्वराराधनादेव भविष्यन्तीत्यभिसंधाय प्रवर्तेत किं कर्मणेत्याशङ्क्य तद्वारयन्नाह कर्मण्येवेति[advaita-bhakti]भिरात्मज्ञानं संपाद्य परमानन्दप्राप्तिः क्रियते चेदात्मज्ञानमेव तर्हि संपाद्यं किं बह्वायासैः कर्मभिर्बहिरङ्गसाधनभूतैरित
- phala← phal2nd person singular imperative active verb[advaita]ेषु अधिकारः अस्तु कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]विशेषेण संबन्धितया श्रूयमाणे कर्मणि नित्यसत्त्वस्थस्य मुमुक्षोः ते कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]कामकर्तव्यता किम्वन्येषाम्[śuddhādvaita]ेषु मा कदाचनाधिकारोऽस्तु[bhakti]ानि परमेश्वराराधनादेव भविष्यन्तीत्यभिसंधाय प्रवर्तेत किं कर्मणेत्याशङ्क्य तद्वारयन्नाह कर्मण्येवेति[advaita-bhakti]ेषु स्वर्गादिषु कदाचन कस्यांचिदप्यवस्थायां कर्मानुष्ठानात्प्रागूर्ध्वं तत्काले वाधिकारो मयेदं भोक्तव्यमिति बोधो मास्तु
- hetur← hiablative singular masculine noun[advaita]भवेत्। यदि कर्मफलं नेष्यते किं कर्मणा दुःखरूपेण इति मा ते तव सङ्गः अस्तु अकर्मणि अकरणे प्रीतिर्मा भूत्।। यदि कर्मफलप्रयु[dvaita]भूः। कर्मफलं तत्कृतौ हेतुर्यस्य स कर्मफलहेतुः स मा भूः। तर्हि न करोमीत्यत आह मा त इति। कर्माकरणे स्नेहो मास्त्वित्यर्थः।[śuddhādvaita]भूरिति[bhakti]भूः कर्मफलं प्रवृत्तिहेतुर्यस्य तथाभूतो मा भूः[advaita-bhakti]भूः फलकामनया हि कर्म कुर्वन्फलस्य
- bhūs← bhūnominative singular masculine noun
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]फलेषु अधिकारः अस्तु कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]णे कर्मणि नित्यसत्त्वस्थस्य मुमुक्षोः ते कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]त्मनां निन्दा कृता[śuddhādvaita]ह कर्मण्येवाधिकारस्ते इति[bhakti]स्तु। ननु कर्मणि कृते तत्फलं स्यादेव भोजने कृते तृप्तिवदित्याशङ्क्याह। मा कर्मफलहेतुर्भूः कर्मफलं प्रवृत्तिहेतुर्यस्य तथ[advaita-bhakti]नन्दप्राप्तिः क्रियते चेदात्मज्ञानमेव तर्हि संपाद्यं किं बह्वायासैः कर्मभिर्बहिरङ्गसाधनभूतैरित्याशङ्क्याह ते तवाशुद्धान्
- te← tānominative dual feminine noun[advaita]तव। तत्र च कर्म कुर्वतः मा फलेषु अधिकारः अस्तु कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः। यदा कर्मफले तृ[viśiṣṭādvaita]कर्ममात्रे अधिकारः[dvaita]ऽस्तीति[śuddhādvaita]इति। कर्मैवोपादेयं तत्रैव तत्राधिकार इति। परन्तु तत्फलेषु मा कदाचनाधिकारोऽस्तु। उपदेशमुद्रामाह मा कर्मफलहेतुर्भूरिति। अ[bhakti]त किं कर्मणेत्याशङ्क्य तद्वारयन्नाह कर्मण्येवेति[advaita-bhakti]चेदात्मज्ञानमेव तर्हि संपाद्यं किं बह्वायासैः कर्मभिर्बहिरङ्गसाधनभूतैरित्याशङ्क्याह ते तवाशुद्धान्तःकरणस्य तात्त्विकज्ञ
- saṅgas← sañjnominative singular masculine noun
- astu← as3rd person singular imperative active verb[advaita]कर्मफलतृष्णा मा भूत् कदाचन कस्याञ्चिदप्यवस्थायामित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]। उक्तेन प्रकारेण युद्धादिकर्मणि एव सङ्गः अस्तु इत्यर्थः। एतद् एव स्पष्टीकरोति
- akarmaṇi← akarmanlocative singular neuter noun[advaita]अकरणे प्रीतिर्मा भूत्[viśiṣṭādvaita]अननुष्ठाने न योत्स्यामि इति[śuddhādvaita]च निषिद्धे परधर्मे सङ्गो मा तेऽस्तु।
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.47, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.47 · anandgiri_2.47
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.47
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.47 · jayatirtha_2.47
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.47
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.47
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.47
Theme-list memberships (10)
Show all theme-lists this verse participates in
- अकर्मwith 3.5, 3.8, 4.16, 4.17, 4.18, 4.23, …
- अधो गच्छन्ति तामसाःwith 3.23, 3.24, 14.18
- कर्मणिwith 3.1, 3.22, 4.16, 4.18, 4.21, 14.9, …
- कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसुwith 3.19, 4.3, 5.17, 7.29, 8.16, 16.5
- केवलैःwith 5.11
- निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम्with 18.39
- फले सक्तो निबध्यतेwith 4.18, 5.12, 11.33, 12.12
- मा कर्मफलहेतुर्भूःwith 5.14
- मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणिwith 3.8, 3.23, 3.24, 12.11
- मार्मिक बातwith 3.4, 3.18