Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 59
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः | रस-वर्जं रसो ऽप्य् अस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते
viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ | rasa-varjaṃ raso 'py asya paraṃ dṛṣṭvā nivartate
Word-by-word
- viṣayās← viṣayanominative plural masculine noun
- vinivartante← vinivṛt3rd person plural present indicative active verb[advaita]देहिनो देहवतः रसवर्जं रसो रागो विषयेषु[viśiṣṭādvaita]। रसो रागः विषयरागो न निवर्तते इत्यर्थः। रागः अपि आत्मस्वरूपं विषयेभ्यः परं सुखतरं दृष्ट्वा विनिवर्तते।[dvaita]इत्यादिश्लोकत्रयान्तेऽपितस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता 2[bhakti]। तदनुभवो निवर्तत इत्यर्थः। किंतु रसो रागोऽभिलाषस्तद्वर्जम्। अभिलाषस्तु न निवर्तत इत्यर्थः। रसोऽपि रागोऽपि परं परमात्मान[advaita-bhakti]किंतु रसवर्जं रसस्तृष्णा तं वर्जयित्वा
- nirāhārasya← nirāhāraVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]अनाह्रियमाणविषयस्य कष्टे तपसि स्थितस्य मूर्खस्यापि विनिवर्तन्ते देहिनो देहवतः रसवर्जं रसो रागो विषयेषु[viśiṣṭādvaita]विषयेभ्यः प्रत्याहृतेन्द्रियस्य देहिनो विषयाः विनिवर्तमाना रसवर्जं विनिवर्तन्ते[dvaita]देहिनः[śuddhādvaita]विषयेभ्यः प्रत्याहृतेन्द्रियस्य सतः विषया विनिवर्त्तन्ते नान्यस्य निराहारस्य रसवर्जं विषया वा निवर्त्तन्ते न तु रसस्तदि[bhakti]ेन्द्रियैर्विषयग्रहणमकुर्वतो देहिनो देहाभिमानिनोऽज्ञस्य विषया विनिवर्तन्ते[advaita-bhakti]इन्द्रियैर्विषयाननाहरतो देहिनो देहाभिमानवतो मूढस्यापि रोगिणः काष्ठतपस्विनो वा विषयाः शब्दादयो विनिवर्तन्ते किंतु रसवर्ज
- dehinas← dihnominative plural masculine noun
- rasa← rasavocative singular masculine noun[advaita]्य अनाह्रियमाणविषयस्य कष्टे तपसि स्थितस्य मूर्खस्यापि विनिवर्तन्ते देहिनो देहवतः रसवर्जं रसो रागो विषयेषु[viśiṣṭādvaita]्य विषयेभ्यः प्रत्याहृतेन्द्रियस्य देहिनो विषयाः विनिवर्तमाना रसवर्जं विनिवर्तन्ते[dvaita]ाकाङ्क्षादिर्न निवर्तते स त्वपरोक्षज्ञानादेव निवर्तत इत्याह विषया इति[śuddhādvaita]्य विषयेभ्यः प्रत्याहृतेन्द्रियस्य सतः विषया विनिवर्त्तन्ते नान्यस्य निराहारस्य रसवर्जं विषया वा निवर्त्तन्ते न तु रसस्त[bhakti]्येन्द्रियैर्विषयग्रहणमकुर्वतो देहिनो देहाभिमानिनोऽज्ञस्य विषया विनिवर्तन्ते[advaita-bhakti]्य इन्द्रियैर्विषयाननाहरतो देहिनो देहाभिमानवतो मूढस्यापि रोगिणः काष्ठतपस्विनो वा विषयाः शब्दादयो विनिवर्तन्ते किंतु रसवर
- varjam← vṛjaccusative singular masculine noun[bhakti]। अभिलाषस्तु न निवर्तत इत्यर्थः। रसोऽपि रागोऽपि परं परमात्मानं दृष्ट्वाऽस्य स्थितप्रज्ञस्य स्वतो निवर्तते। नश्यतीत्यर्थः
- rasas← rasanominative singular masculine noun[advaita]य उच्छेदः[śuddhādvaita]तदिन्द्रियस्य सर्वबलवत्त्वात्साधकाकर्षकत्वाच्च[advaita-bhakti]तृष्णा तं वर्जयित्वा
- api← apinominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]आत्मस्वरूपं विषयेभ्यः परं सुखतरं दृष्ट्वा विनिवर्तते[advaita-bhakti]शब्दाद्विषयाश्च
- asya← aVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]यतेः परं परमार्थतत्त्वं ब्रह्म दृष्ट्वा उपलभ्य अहमेव[dvaita]ैवार्थान्तरमाह इतरे ति[śuddhādvaita]सिद्धस्य स्थिरधियः परमात्मानमानन्दमनुभूय निवर्त्तते महानन्दाग्रेऽल्पानन्दवस्तुनि सर्वस्य प्रवृत्त्यसम्भवनियमात्[advaita-bhakti]तु स्थितप्रज्ञस्य परं पुरुषार्थं दृष्ट्वा तदेवाहमस्मीति साक्षात्कृत्य स्थितस्य रसोऽपि क्षुद्रसुखरागोऽपि निवर्तते
- param← pṝaccusative singular masculine noun
- dṛṣṭvā← dṛśnominative singular masculine noun[advaita]उपलभ्य अहमेव[viśiṣṭādvaita]विनिवर्तते[dvaita]निवर्तते इति युक्तम्[bhakti]ऽस्य स्थितप्रज्ञस्य स्वतो निवर्तते[advaita-bhakti]तदेवाहमस्मीति साक्षात्कृत्य स्थितस्य रसोऽपि क्षुद्रसुखरागोऽपि निवर्तते
- nivartate← nivṛt3rd person singular present indicative active verb[advaita]निर्बीजं विषयविज्ञानं संपद्यते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]इत्यर्थः[dvaita]स त्वपरोक्षज्ञानादेव निवर्तत इत्याह विषया इति[bhakti]। नश्यतीत्यर्थः। यद्वा निराहारस्योपवासपरस्य विषयाः प्रायशो विनिवर्तन्ते क्षुधासंतप्तस्य शब्दस्पर्शाद्यपेक्षाभावात्। परंत[advaita-bhakti]। अपिशब्दाद्विषयाश्च। तथाचयावानर्थ इत्यादौ व्याख्यातम्। एवंच सरागविषयनिवृत्तिः स्थितप्रज्ञस्य लक्षणमिति न मूढे व्यभिचार
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.59, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.59 · anandgiri_2.59
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.59
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.59 · jayatirtha_2.59
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.59
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.59
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.59
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- दृष्ट्वाwith 1.2, 1.20, 1.28, 1.29, 1.30, 11.20, …
- परं दृष्ट्वाwith 2.55
- परं दृष्ट्वा निवर्ततेwith 12.19