सूत्रकृत्·Sūtrakṛt-Gītā
Ch 2 · Sāṅkhya-Yoga
compare← 2.582.60 →

Bhagavad Gītā Chapter 2, Verse 59: Krishna to Arjuna — Sāṅkhya-Yoga

Bhagavad Gītā 2.59Chapter 2 · Sāṅkhya-Yoga · Krishna → Arjuna · anuṣṭubh
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसो ऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥
viṣayā← viṣaya(11 verses)nominative masculine plural nounobject of sense; sense-domain; sphere vinivartante← vi-√nivṛt(2 verses)present indicative 3rd person plural verb(vi- + nivṛt: to cease)attested in commentariesadvaitaदेहिनो देहवतः रसवर्जं रसो रागो विषयेषुviśiṣṭādvaita। रसो रागः विषयरागो न निवर्तते इत्यर्थः। रागः अपि आत्मस्वरूपं विषयेभ्यः परं सुखतरं दृष्ट्वा विनिवर्तते।dvaitaइत्यादिश्लोकत्रयान्तेऽपितस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता 2bhakti। तदनुभवो निवर्तत इत्यर्थः। किंतु रसो रागोऽभिलाषस्तद्वर्जम्। अभिलाषस्तु न निवर्तत इत्यर्थः। रसोऽपि रागोऽपि परं परमात्मानadvaita-bhaktiकिंतु रसवर्जं रसस्तृष्णा तं वर्जयित्वा nirāhārasya← nirāhāragenitive masculine singular nounwithout food, fasting (nis- + āhāra)attested in commentariesadvaitaअनाह्रियमाणविषयस्य कष्टे तपसि स्थितस्य मूर्खस्यापि विनिवर्तन्ते देहिनो देहवतः रसवर्जं रसो रागो विषयेषुviśiṣṭādvaitaविषयेभ्यः प्रत्याहृतेन्द्रियस्य देहिनो विषयाः विनिवर्तमाना रसवर्जं विनिवर्तन्तेdvaitaदेहिनःśuddhādvaitaविषयेभ्यः प्रत्याहृतेन्द्रियस्य सतः विषया विनिवर्त्तन्ते नान्यस्य निराहारस्य रसवर्जं विषया वा निवर्त्तन्ते न तु रसस्तदिadvaita-bhaktiइन्द्रियैर्विषयाननाहरतो देहिनो देहाभिमानवतो मूढस्यापि रोगिणः काष्ठतपस्विनो वा विषयाः शब्दादयो विनिवर्तन्ते किंतु रसवर्ज dehinaḥ← dehin(10 verses)genitive masculine singular nounembodied being; the soul in a bodyattested in commentariesdvaita। तेन निराहारत्वेनेति यावत्। विषया रूपादयः। तद्भोगसामर्थ्यानीन्द्रियाण्यनेनोपलक्ष्यन्ते तानि विनिवर्तन्ते। रसवर्जं रसो र
rasa← rasa(5 verses)compound (compound member)essence, taste, sentiment (the aesthetic rasa)-varjaṃ← varjamexcluding, except for (adv. from √vṛj) raso 'py asya← idam(122 verses)genitive masculine singular nounthis (proximal demonstrative)attested in commentariesadvaitaयतेः परं परमार्थतत्त्वं ब्रह्म दृष्ट्वा उपलभ्य अहमेवśuddhādvaitaसिद्धस्य स्थिरधियः परमात्मानमानन्दमनुभूय निवर्त्तते महानन्दाग्रेऽल्पानन्दवस्तुनि सर्वस्य प्रवृत्त्यसम्भवनियमात्advaita-bhaktiतु स्थितप्रज्ञस्य परं पुरुषार्थं दृष्ट्वा तदेवाहमस्मीति साक्षात्कृत्य स्थितस्य रसोऽपि क्षुद्रसुखरागोऽपि निवर्तते paraṃ← para(58 verses)accusative neuter singular nounhighest, supreme, beyond, other dṛṣṭvā← dṛś(41 verses)convto see (verbal root)attested in commentariesadvaitaउपलभ्य अहमेवviśiṣṭādvaitaविनिवर्ततेdvaitaनिवर्तते इति युक्तम्advaita-bhaktiतदेवाहमस्मीति साक्षात्कृत्य स्थितस्य रसोऽपि क्षुद्रसुखरागोऽपि निवर्तते nivartate← ni-√vṛt(7 verses)present indicative 3rd person singular verbto cease, turn back (ni- + √vṛt 'turn')attested in commentariesadvaitaनिर्बीजं विषयविज्ञानं संपद्यते इत्यर्थःviśiṣṭādvaitaइत्यर्थःdvaitaस त्वपरोक्षज्ञानादेव निवर्तत इत्याह विषया इतिbhakti। नश्यतीत्यर्थः। यद्वा निराहारस्योपवासपरस्य विषयाः प्रायशो विनिवर्तन्ते क्षुधासंतप्तस्य शब्दस्पर्शाद्यपेक्षाभावात्। परंतadvaita-bhakti। अपिशब्दाद्विषयाश्च। तथाचयावानर्थ इत्यादौ व्याख्यातम्। एवंच सरागविषयनिवृत्तिः स्थितप्रज्ञस्य लक्षणमिति न मूढे व्यभिचार
spokensingle-voice recital; rendered via IndicF5 conditioned on a Sanskrit reference clip
meaning

Objects withdraw when the senses are starved, but the taste for them stays behind. Even that taste departs only when one sees the Supreme.