Chapter 8 (Akṣara-Brahma-Yoga (The Yoga of the Imperishable Brahman)), verse 16
Krishna → Arjuna · vocative: Kaunteya · meter: anuṣṭubh
आ ब्रह्म-भुवनाल् लोकाः पुनर्-आवर्तिनो ऽर्जुन | माम् उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्-जन्म न विद्यते
ā brahma-bhuvanāl lokāḥ punar-āvartino 'rjuna | mām upetya tu kaunteya punar-janma na vidyate
Word-by-word
- ās← anominative plural masculine noun
- brahma← brahmanvocative singular neuter noun[advaita]भुवनात् भवन्ति अस्मिन् भूतानि इति भुवनम् ब्रह्मणो भुवनं ब्रह्मभुवनम् ब्रह्मलोक इत्यर्थः आ ब्रह्मभुवनात् सह ब्रह्मभुवनेन[viśiṣṭādvaita]लोकपर्यन्ताः ब्रह्माण्डोदरवर्तिनः सर्वे लोकाः भोगैश्वर्यालयाः पुनरावर्तिनः विनाशिनः[dvaita]सदनमारभ्य न पुनरावृत्तिः[śuddhādvaita]ेत्यादिना[bhakti]ेति। ब्रह्मणो भुवनं वासस्थानं ब्रह्मलोकस्तमभिव्याप्य सर्वे लोकाः पुनरावर्तनशीलाः ब्रह्मलोकस्यापि विनाशित्वात्तत्प्राप्ता[advaita-bhakti]भुवनात् भवन्त्यत्र भूतानीति भुवनं लोकः
- bhuvanāt← bhuvanaablative singular neuter noun[advaita]भवन्ति अस्मिन् भूतानि इति भुवनम् ब्रह्मणो भुवनं ब्रह्मभुवनम् ब्रह्मलोक इत्यर्थः आ ब्रह्मभुवनात् सह ब्रह्मभुवनेन लोकाः स[dvaita]एवमाजनाच्चार्वाग्भवा[advaita-bhakti]भवन्त्यत्र भूतानीति भुवनं लोकः
- loka← lok2nd person singular imperative active verb[advaita]इत्यर्थः आ ब्रह्मभुवनात् सह ब्रह्मभुवनेन लोकाः सर्वे पुनरावर्तिनः पुनरावर्तनस्वभावाः[viśiṣṭādvaita]पर्यन्ताः ब्रह्माण्डोदरवर्तिनः सर्वे लोकाः भोगैश्वर्यालयाः पुनरावर्तिनः विनाशिनः[dvaita]ाः पुनरावर्तिनः इति सत्यलोकसहितानां पुनरावृत्तिरुच्यत इत्येतदपव्याख्यानमिति भावेनाह -- महामेरुस्थे ति[śuddhādvaita]ाः ब्रह्मभुवनमभिव्याप्य निर्दिष्टा जनाः सर्वे एवेह पुनरावर्त्तनशीलाः सन्ति धर्मस्य ह्यनिमित्तस्य विपाकः परमेष्ठ्यसौ इत्य[bhakti]ेषु पुनरावृर्त्तिं दर्शयन्निर्धारयति -- आब्रह्मेति[advaita-bhakti]ः। अभिविधावाकारः। ब्रह्मलोकेन सह सर्वेऽपि लोका मद्विमुखानामसम्यग्दर्शिनां भोगभूमयः पुनरावर्तिनः पुनरावर्तनशीलाः। ब्रह्मभ
- ās← anominative plural masculine noun
- punar← punarnominative singular masculine noun[advaita]जन्म पुनरुत्पत्तिः न विद्यते[viśiṣṭādvaita]जन्म न विद्यते[dvaita]जन्मेति किमुच्यते इति चेत् सत्यम् आ ब्रह्मभुवनात् एवमाजनाच्चार्वाग्भवा[śuddhādvaita]जन्म तेषां न विद्यते नैष्कर्म्यगम्यत्वात्[bhakti]जन्म। य एवं क्रममुक्तिफलाभिरुपासनाभिर्ब्रह्मलोकं प्राप्तास्तेषामेव तत्रोत्पन्नज्ञानानां ब्रह्मणा सह मोक्षो नान्येषाम्। त[advaita-bhakti]जन्म न विद्यते
- āvartinas← āvṛtnominative plural masculine noun
- arjuna← arjunavocative singular neuter noun[advaita]। माम् एकम् उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म पुनरुत्पत्तिः न विद्यते।।ब्रह्मलोकसहिताः लोकाः कस्मात् पुनरावर्तिनः कालपरिच्छिन्[śuddhādvaita]अन्ये लोकाः ब्रह्मभुवनमभिव्याप्य निर्दिष्टा जनाः सर्वे एवेह पुनरावर्त्तनशीलाः सन्ति धर्मस्य ह्यनिमित्तस्य विपाकः परमेष्[advaita-bhakti]स्वतःप्रसिद्धमहापौरुष
- mām← māVibhakti.Sasthi plural neuter noun[advaita]एकम् उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म पुनरुत्पत्तिः न विद्यते[viśiṣṭādvaita]इत्यत्र तुशब्देन द्योतितानपुनरावृत्तिहेतुविशेषान् दर्शयतिमां सर्वज्ञमित्यादिना
- upā← vapinstrumental singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]दातुमुचितत्वान्नश्वरफलभूतैश्वर्यार्थिनां जन्ममात्रं तन्निषेधमुखेन सूचितम् अतस्तत्रापि
- itya← ivocative singular masculine noun[advaita]र्थः आ ब्रह्मभुवनात् सह ब्रह्मभुवनेन लोकाः सर्वे पुनरावर्तिनः पुनरावर्तनस्वभावाः[viśiṣṭādvaita]भिप्रायेणाह -- ऐश्वर्यगतिमिति[dvaita]ेतदपव्याख्यानमिति भावेनाह -- महामेरुस्थे ति[śuddhādvaita]पि वचनात्
- tu← tunominative singular masculine noun[advaita]कौन्तेय पुनर्जन्म पुनरुत्पत्तिः न विद्यते[viśiṣṭādvaita]मुचितत्वान्नश्वरफलभूतैश्वर्यार्थिनां जन्ममात्रं तन्निषेधमुखेन सूचितम् अतस्तत्रापि[śuddhādvaita]तथाभूतं पुनर्जन्म तेषां न विद्यते नैष्कर्म्यगम्यत्वात्[bhakti]पुनर्जन्म नास्त्येवेत्यर्थः[advaita-bhakti]। तुशब्दो लोकान्तरवैलक्षण्यद्योतनार्थोऽवधारणार्थो वा। मामेव प्राप्य निर्वृतानां हे कौन्तेय मातृतोऽपि प्रसिद्धमहानुभाव पु
- kaunteya← kaunteyavocative singular masculine noun[advaita]पुनर्जन्म पुनरुत्पत्तिः न विद्यते[advaita-bhakti]मातृतोऽपि प्रसिद्धमहानुभाव पुनर्जन्म न विद्यते
- punar← punarnominative singular masculine noun[advaita]जन्म पुनरुत्पत्तिः न विद्यते[viśiṣṭādvaita]जन्म न विद्यते[dvaita]जन्मेति किमुच्यते इति चेत् सत्यम् आ ब्रह्मभुवनात् एवमाजनाच्चार्वाग्भवा[śuddhādvaita]जन्म तेषां न विद्यते नैष्कर्म्यगम्यत्वात्[bhakti]जन्म। य एवं क्रममुक्तिफलाभिरुपासनाभिर्ब्रह्मलोकं प्राप्तास्तेषामेव तत्रोत्पन्नज्ञानानां ब्रह्मणा सह मोक्षो नान्येषाम्। त[advaita-bhakti]जन्म न विद्यते
- janma← janmanvocative singular neuter noun[advaita]पुनरुत्पत्तिः न विद्यते[viśiṣṭādvaita]न विद्यते[dvaita]ेति किमुच्यते इति चेत् सत्यम् आ ब्रह्मभुवनात् एवमाजनाच्चार्वाग्भवा[śuddhādvaita]तेषां न विद्यते नैष्कर्म्यगम्यत्वात्[bhakti]। य एवं क्रममुक्तिफलाभिरुपासनाभिर्ब्रह्मलोकं प्राप्तास्तेषामेव तत्रोत्पन्नज्ञानानां ब्रह्मणा सह मोक्षो नान्येषाम्। तथाचब[advaita-bhakti]न विद्यते
- na← navocative singular neuter noun[advaita]ात् भवन्ति अस्मिन् भूतानि इति भुवनम् ब्रह्मणो भुवनं ब्रह्मभुवनम् ब्रह्मलोक इत्यर्थः आ ब्रह्मभुवनात् सह ब्रह्मभुवनेन लोका[viśiṣṭādvaita]्ताः ब्रह्माण्डोदरवर्तिनः सर्वे लोकाः भोगैश्वर्यालयाः पुनरावर्तिनः विनाशिनः[dvaita]मारभ्य न पुनरावृत्तिः[śuddhādvaita]ेवम्भूतानामभक्तानां संसारे पुनरावृत्तिं वदन् स्वप्राप्तानां तदभावमाह -- आब्रह्मेत्यादिना[bhakti]रावृर्त्तिं दर्शयन्निर्धारयति -- आब्रह्मेति[advaita-bhakti]्तमुपागतानां सम्यग्दर्शिनामपुनरावृत्तौ कथितायां ततो विमुखानामसम्यग्दर्शिनां पुनरावृत्तिरर्थसिद्धेत्याह -- आब्रह्मभुवनात्
- vidyate← vid3rd person singular present indicative active verb[advaita]।।ब्रह्मलोकसहिताः लोकाः कस्मात् पुनरावर्तिनः कालपरिच्छिन्नत्वात्। कथम् --,[viśiṣṭādvaita]।ब्रह्मलोकपर्यन्तानां लोकानां तदन्तर्वर्तिनां च परमपुरुषसंकल्पकृताम् उत्पत्तिविनाशकालव्यवस्थाम् आह --[śuddhādvaita]नैष्कर्म्यगम्यत्वात्[advaita-bhakti]। पुनरावृत्तिर्नास्तीत्यर्थः। अत्रार्जुन कौन्तेयेति संबोधनद्वयेन स्वरूपतः कारणतश्च शुद्धिर्ज्ञानसंपत्तये सूचिता। अत्रेयं
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 8.16, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_8.16 · anandgiri_8.16
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_8.16 · vedantadeshika_8.16
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_8.16 · jayatirtha_8.16
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_8.16
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_8.16
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_8.16
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसुwith 2.47, 3.19, 4.3, 5.17, 7.29, 16.5
- कौन्तेयwith 1.27, 2.14, 2.37, 2.60, 3.9, 3.39, …
- दैवी संपद्विमोक्षायwith 12.15
- ब्रह्मwith 1.1, 2.72, 3.14, 3.15, 4.21, 4.24, …
- मामुपेत्यwith 8.15
- सद्योमुक्तिwith 8.23