Chapter 8 (Akṣara-Brahma-Yoga (The Yoga of the Imperishable Brahman)), verse 3
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावो ऽध्यात्मम् उच्यते | भूतभावोद्भव-करो विसर्गः कर्म-संज्ञितः
akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo 'dhyātmam ucyate | bhūtabhāvodbhava-karo visargaḥ karma-saṃjñitaḥ
Word-by-word
- akṣaram← kṣar1st person singular imperfect active verb
- brahma← brahmanvocative singular neuter noun[advaita](गीता 8[viśiṣṭādvaita]इति निर्दिष्टं परमम् अक्षरं न क्षरति इति अक्षरं क्षेत्रज्ञं समष्टिरूपम् तथा[dvaita]। वेदादिशङ्काव्यावृत्त्यर्थमेतत्। आत्मन्यधि यत्तदध्यात्मम्। आत्माधिकारे यत्तदिति वा। तथा हि -- जैवः स्वभावः। स्वाख्यो भा[śuddhādvaita]ेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते इति भागवतपद्ये [1[bhakti]एतद्वै तदक्षरं गार्गि ब्राह्मणा अभिवदन्ति इति श्रुतेः[advaita-bhakti]ात्र विवक्षितं ब्रह्मशब्देन नतु सोपाधिकमिति प्रथमप्रश्नस्योत्तरमाह -- अक्षरं न क्षरतीत्यविनाशि अश्नुते वा सर्वमिति सर्वव
- paramam← paramaaccusative singular masculine noun[advaita]इति च निरतिशये ब्रह्मणि अक्षरे उपपन्नतरम् विशेषणम्। तस्यैव परस्य ब्रह्मणः प्रतिदेहं प्रत्यगात्मभावः स्वभावः स्वो भावः स[viśiṣṭādvaita]अक्षरं न क्षरति इति अक्षरं क्षेत्रज्ञं समष्टिरूपम् तथा
- svabhāvas← svabhāvanominative singular masculine noun
- adhyātmam← adhyātmamnominative singular masculine noun[advaita]उच्यते[viśiṣṭādvaita]उच्यते स्वभावः प्रकृतिः अनात्मभूतम् आत्मनि संबद्ध्यमानं भूतसूक्ष्मतद्वासनादिकं पञ्चाग्निविद्यायां ज्ञातव्यतया उदितम् तद
- ucyate← vac3rd person singular present indicative passive verb[advaita]। आत्मानं देहम् अधिकृत्य प्रत्यगात्मतया प्रवृत्तं परमार्थब्रह्मावसानं वस्तु स्वभावः अध्यात्मम् उच्यते अध्यात्मशब्देन अभि[viśiṣṭādvaita]स्वभावः प्रकृतिः अनात्मभूतम् आत्मनि संबद्ध्यमानं भूतसूक्ष्मतद्वासनादिकं पञ्चाग्निविद्यायां ज्ञातव्यतया उदितम् तदुभयं प्
- bhu← bhūvocative singular masculine noun
- ut← unominative singular masculine noun[dvaita]तरे तु कस्मात्अक्षरं परमं ब्रह्म इति सविशेषणमुपादीयते इत्यत आह -- परममि ति[śuddhādvaita]कृष्टमक्षरं न क्षरतीत्यक्षरं क्षेत्रज्ञं समष्टिव्यष्टिमूलं कूटस्थं गणितानन्दकमध्यात्मरूपं भगवतोऽभिन्नमपि पृथगुच्यते भगवद[bhakti]पत्तिः उद्भवश्च उत्कृष्टत्वेन भवनमुद्भवःआदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः इत्युक्तक्रमेण वृद्धिः तौ भूतभावोद[advaita-bhakti]तिष्ठद्धोमो वषट्कारप्रयोगान्तः स
- abhāva← abhāvavocative singular masculine noun
- udbhava← udbhū2nd person singular imperative active verb[advaita]ः भूतभावोद्भवः तं करोतीति भूतभावोद्भवकरः भूतवस्तूत्पत्तिकर इत्यर्थः[dvaita]करी च सेश्वरक्रिया चेति विग्रहः। ईश्वरक्रियाग्रहणं कर्मशब्देनैकार्थ्यप्रतिपत्त्यर्थम्। एवंलक्षणो यो विसर्गः स कर्मसंज्ञि[śuddhādvaita]करो) विसर्गःअग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठति (ते) इति पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति [छा.उ.5[bhakti]श्च उत्कृष्टत्वेन भवनमुद्भवःआदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः इत्युक्तक्रमेण वृद्धिः तौ भूतभावोद्भवौ करोति य
- karas← kṛnominative singular masculine noun
- visargas← visṛjnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]य ज्ञातव्यत्वे[advaita-bhakti]त्यागस्तत्तच्छास्त्रविहितो यागदानहोमात्मकः स इह कर्मसंज्ञितः कर्मशब्देनोक्त इति यावत्
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]संज्ञितः कर्मशब्दित इत्येतत्[viśiṣṭādvaita]संज्ञितः[dvaita]शब्देनैकार्थ्यप्रतिपत्त्यर्थम्[śuddhādvaita]पदस्यार्थः विशेषेण सर्जनस्वभावत्वात् इति पूर्वेषां वेद्यं निर्णीत्तम्[bhakti]णामुपलक्षणमेतत्[advaita-bhakti]धारयपरिग्रहस्य श्रुतपदार्थान्वयेन निषादस्थपत्यधिकरपासिद्धत्वात्
- sam← saaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]बद्धमिति यावत्[dvaita]भवे तद्व्यावृत्त्यर्थः स्वशब्दः[śuddhādvaita]यगादित्यमुपतिष्ठति (ते) इति पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति [छा.उ.5[advaita-bhakti]यगादित्यमुपतिष्ठते
- jñitas← jñānominative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 8.3, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_8.3 · anandgiri_8.3
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_8.3 · vedantadeshika_8.3
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_8.3 · jayatirtha_8.3
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_8.3
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_8.3
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_8.3
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- अक्षरwith 8.11, 10.25, 10.33, 11.18, 11.37, 12.1, …
- अक्षरं ब्रह्मwith 8.21
- अक्षरं ब्रह्म परमम्with 8.11
- ब्रह्मwith 1.1, 2.72, 3.14, 3.15, 4.21, 4.24, …
- भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितःwith 9.7
- ममैवांशो जीवलोकेwith 3.30, 4.24, 4.40, 5.22