Chapter 15 (Puruṣottama-Yoga (The Yoga of the Supreme Person)), verse 7
Krishna → Arjuna · meter: other
ममैवांशो जीव-लोके जीव-भूतः सनातनः | मनः-षष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृति-स्थानि कर्षति
mamaivāṃśo jīva-loke jīva-bhūtaḥ sanātanaḥ | manaḥ-ṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛti-sthāni karṣati
Word-by-word
- mama← mā2nd person plural perfect active verb[advaita]ैव परमात्मनः नारायणस्य? अंशः भागः अवयवः एकदेशः इति अनर्थान्तरं जीवलोके जीवानां लोके संसारे जीवभूतः कर्ता भोक्ता इति प्रस[viśiṣṭādvaita]अंश एव सन् कश्चिद् अनादिकर्मरूपाविद्यावेष्टनतिरोहितस्वरूपो जीवभूतो जीवलोके वर्तमानो देवमनुष्यादिप्रकृतिपरिणामविशेषशरीरस[śuddhādvaita]ैव सच्चिदानन्दात्मकस्य पुरुषोत्तमस्यैवांशोऽणुः केवलचिदात्मा स्वेच्छया पृथग्भावितः सनातनो वस्तुतो नित्यस्वरूपत्वात् -- अन[bhakti]ेति पञ्चभिः[advaita-bhakti]ैवांश इति श्लोकार्धेन
- evām← evaaccusative singular feminine noun
- śas← śaṃsnominative singular neuter noun[advaita]यापि परस्य कल्पनया जीवोंऽशो भविष्यतीति परिहरति -- नैष दोष इति[śuddhādvaita]य तिरोहितत्वात्[advaita-bhakti]य घटापाये महाकाशं प्रति गमनं ततो नावृत्तिश्च तथा जीवस्याप्युपाध्यपाये निरुपाधिस्वरूपगमनं ततो नावृत्तिश्चेत्युपचारादुच्यत
- jīva← jyānominative singular neuter noun[advaita]लोके जीवानां लोके संसारे जीवभूतः कर्ता भोक्ता इति प्रसिद्धः सनातनः चिरंतनः यथा जलसूर्यकः सूर्यांशः जलनिमित्तापाये सूर्यम[viśiṣṭādvaita]भूतो जीवलोके वर्तमानो देवमनुष्यादिप्रकृतिपरिणामविशेषशरीरस्थानि मनःषष्ठानि इन्द्रियाणि कर्षति[śuddhādvaita]भूतो जीवलोके वर्त्तमानो देवमनुष्यादिप्रकृतिपरिणामविशेषशरीरस्थानि मनष्षष्ठानीन्द्रियाणि कर्षति[bhakti]भूतः सनातनः सर्वदा संसारित्वेन प्रसिद्धः असौ सुषुप्तिप्रलययोः प्रकृतौ लीनतया स्थितानि मनः षष्ठं येषां तानीन्द्रियाणि पुन[advaita-bhakti]ितम् इति हि शास्त्रे लोके
- loke← lok1st person singular present indicative active verb[advaita]जीवानां लोके संसारे जीवभूतः कर्ता भोक्ता इति प्रसिद्धः सनातनः चिरंतनः यथा जलसूर्यकः सूर्यांशः जलनिमित्तापाये सूर्यमेव ग[viśiṣṭādvaita]वर्तमानो देवमनुष्यादिप्रकृतिपरिणामविशेषशरीरस्थानि मनःषष्ठानि इन्द्रियाणि कर्षति[śuddhādvaita]वर्त्तमानो देवमनुष्यादिप्रकृतिपरिणामविशेषशरीरस्थानि मनष्षष्ठानीन्द्रियाणि कर्षति[bhakti]संसारे भोगार्थमाकर्षति[advaita-bhakti]च प्रसिद्धम्। अनात्मत्वात्प्राप्तिः पुनरावृत्तिपर्यवसाना न त्वात्मप्राप्तिरितिचेत् न। सुषुप्तौसता सोम्य तदा संपन्नो भवत
- jīva← jyānominative singular neuter noun[advaita]लोके जीवानां लोके संसारे जीवभूतः कर्ता भोक्ता इति प्रसिद्धः सनातनः चिरंतनः यथा जलसूर्यकः सूर्यांशः जलनिमित्तापाये सूर्यम[viśiṣṭādvaita]भूतो जीवलोके वर्तमानो देवमनुष्यादिप्रकृतिपरिणामविशेषशरीरस्थानि मनःषष्ठानि इन्द्रियाणि कर्षति[śuddhādvaita]भूतो जीवलोके वर्त्तमानो देवमनुष्यादिप्रकृतिपरिणामविशेषशरीरस्थानि मनष्षष्ठानीन्द्रियाणि कर्षति[bhakti]भूतः सनातनः सर्वदा संसारित्वेन प्रसिद्धः असौ सुषुप्तिप्रलययोः प्रकृतौ लीनतया स्थितानि मनः षष्ठं येषां तानीन्द्रियाणि पुन[advaita-bhakti]ितम् इति हि शास्त्रे लोके
- bhūtas← bhūnominative singular masculine noun[śuddhādvaita]य कार्यमाह -- मनष्षष्ठानीति
- sanātanas← sanātananominative singular masculine noun
- manas← mannominative singular masculine noun[advaita]यागमनान्तत्वप्रसिद्धेरयुक्तं यद्गत्वेत्याद्युपसंहरति -- कथमिति
- ṣaṣṭhāni← ṣaṣṭhavocative plural neuter noun[advaita]इन्द्रियाणि श्रोत्रादीनि प्रकृतिस्थानि स्वस्थाने कर्णशष्कुल्यादौ प्रकृतौ स्थितानि कर्षति आकर्षति[viśiṣṭādvaita]इन्द्रियाणि कर्षति[śuddhādvaita]षण्णां पूरणानि षट्सङ्ख्याकानि इन्द्रियाणि ज्ञानेन्द्रियाणि वासनामयलिङ्गशरीरभूतानि विषयभोगोत्पत्त्यर्थं कृषीवलो भूमिमिव
- indriyāṇi← indriyavocative plural neuter noun[advaita]श्रोत्रादीनि प्रकृतिस्थानि स्वस्थाने कर्णशष्कुल्यादौ प्रकृतौ स्थितानि कर्षति आकर्षति[viśiṣṭādvaita]कर्षति[śuddhādvaita]ज्ञानेन्द्रियाणि वासनामयलिङ्गशरीरभूतानि विषयभोगोत्पत्त्यर्थं कृषीवलो भूमिमिव लिखति? इह विषयभोगोत्पत्यनुकूलानि करोतीत्यर
- prakṛti← prakṛlocative singular masculine noun[advaita]स्थानि स्वस्थाने कर्णशष्कुल्यादौ प्रकृतौ स्थितानि कर्षति आकर्षति[viśiṣṭādvaita]परिणामविशेषशरीरस्थानि मनःषष्ठानि इन्द्रियाणि कर्षति[śuddhādvaita]परिणामविशेषशरीरस्थानि मनष्षष्ठानीन्द्रियाणि कर्षति[bhakti]के मयि लयो न तु शुद्धे[advaita-bhakti]स्थानि प्रकृतावज्ञाने सूक्ष्मरूपेण स्थितानि पुनर्जाग्रद्भोगजनककर्मोदये भोगार्थं कर्षति कूर्मोऽङ्गानीव प्रकृतेरज्ञानादाकर
- sthāni← sthānominative plural neuter noun[advaita]स्वस्थाने कर्णशष्कुल्यादौ प्रकृतौ स्थितानि कर्षति आकर्षति[viśiṣṭādvaita]मनःषष्ठानि इन्द्रियाणि कर्षति[śuddhādvaita]मनष्षष्ठानीन्द्रियाणि कर्षति[advaita-bhakti]प्रकृतावज्ञाने सूक्ष्मरूपेण स्थितानि पुनर्जाग्रद्भोगजनककर्मोदये भोगार्थं कर्षति कूर्मोऽङ्गानीव प्रकृतेरज्ञानादाकर्षति व
- karṣati← kṛṣ3rd person singular present indicative active verb[advaita]आकर्षति[viśiṣṭādvaita]। कश्चित् च पूर्वोक्तमार्गेण अस्या अविद्याया मुक्तः स्वेन रूपेण अवतिष्ठते।जीवभूतः तु अतिसंकुचितज्ञानैश्वर्यः कर्मलब्धप्र[śuddhādvaita]। कश्चित्पूर्वोक्तमार्गेणास्या अविद्याया मुक्तः स्वेन रूपेणावतिष्ठते संसारी जीवः अयं तु यतस्ततोऽतिसङ्कुचितज्ञानैश्वर्यः[bhakti]। एतच्च कर्मेन्द्रियाणां प्राणस्य चोपलक्षणार्थम्। अयं भावः -- सत्यं सुषुप्तिप्रलयोरपि मदंशत्वात्सर्वस्यापि जीवमात्रस्य म[advaita-bhakti]कूर्मोऽङ्गानीव प्रकृतेरज्ञानादाकर्षति विषयग्रहणयोग्यतयाविर्भावयतीत्यर्थः
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 15.7, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_15.7 · anandgiri_15.7
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_15.7 · vedantadeshika_15.7
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_15.7 · jayatirtha_15.7
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_15.7
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_15.7
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_15.7
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- प्रकृतिwith 1.1, 3.5, 3.28, 3.33, 4.6, 5.10, …
- सनातनwith 1.40, 2.20, 2.24, 4.31, 7.10, 8.20, …
- सनातनःwith 2.24, 8.20, 8.21
- स्थानwith 1.1, 5.5, 8.22, 8.28, 9.4, 9.5, …