Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 71
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
विहाय कामान् यः सर्वान् पुमांश् चरति निःस्पृहः | निर्ममो निरहंकारः स शान्तिम् अधिगच्छति
vihāya kāmān yaḥ sarvān pumāṃś carati niḥspṛhaḥ | nirmamo nirahaṃkāraḥ sa śāntim adhigacchati
Word-by-word
- vihāya← vihānominative singular masculine noun[advaita]परित्यज्य कामान्[viśiṣṭādvaita]तत्र निःस्पृहः ममतारहितश्च अनात्मनि देहे आत्माभिमानरहितः चरति स आत्मानं दृष्ट्वा शान्तिम् अधिगच्छति[dvaita]ेति। कामान् विषयान् निस्स्पृहतया विहाय यश्चरेति भक्षयति भक्षयामीत्यहङ्कारममकारवर्जितश्च स हि पुमान्। स एव च मुक्तिमधिगच्[śuddhādvaita]कामान्प्राकृतान् त्यक्त्वा स्वात्मारामत्वात् अन्यत्र निस्स्पृहःअहन्ताममतानाशे सर्वथा निरंहकृतौ[bhakti]ेति। प्राप्तान्कामान्विहाय त्यक्त्वोपेक्ष्य अप्राप्तेषु च निःस्पृहः यतो निरहंकारः अतएव तद्भोगसाधनेषु निर्ममः सन्नन्तर्दृ[advaita-bhakti]ोपेक्ष्य शरीरजीवनमात्रेऽपि निःस्पृहः सन्
- kām← kāmnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]यन्ते इति कामाः शब्दादयो विषयाः[dvaita]यन्त इति विषयास्तदा चरतिर्यदि भक्षणार्थस्तदा व्याघातः अथ गत्यर्थस्तदा व्यर्थ इत्यतो व्याचष्टे कामा निति
- ān← aaccusative plural masculine noun[advaita-bhakti]तरान्मनोराज्यरूपान्वासनामात्ररूपांश्च पथि गच्छतस्तृणस्पर्शरूपान्कामांस्त्रिविधान्विहायोपेक्ष्य शरीरजीवनमात्रेऽपि निःस्पृ
- yas← īnominative plural masculine noun[advaita]य सः निःस्पृहः सन् निर्ममः शरीरजीवनमात्राक्षिप्तपरिग्रहेऽपि ममेदम् इत्यभिनिवेशवर्जितः निरहंकारः विद्यावत्त्वादिनिमित्तात[śuddhādvaita]मादेवं तस्मात् विहाय कामान्प्राकृतान् त्यक्त्वा स्वात्मारामत्वात् अन्यत्र निस्स्पृहःअहन्ताममतानाशे सर्वथा निरंहकृतौ[bhakti]मादेवं तस्मात् विहायेति[advaita-bhakti]मादेवं तस्मात्प्राप्तानपि सर्वान्बाह्यन्गृहक्षेत्रादीन् आन्तरान्मनोराज्यरूपान्वासनामात्ररूपांश्च पथि गच्छतस्तृणस्पर्शरूप
- sarvān← sarvaaccusative plural masculine noun[advaita]अशेषतः कात्स्न्र्येन चरति जीवनमात्रचेष्टाशेषः पर्यटतीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]विषयान् विहाय तत्र निःस्पृहः ममतारहितश्च अनात्मनि देहे आत्माभिमानरहितः चरति स आत्मानं दृष्ट्वा शान्तिम् अधिगच्छति[advaita-bhakti]बाह्यन्गृहक्षेत्रादीन् आन्तरान्मनोराज्यरूपान्वासनामात्ररूपांश्च पथि गच्छतस्तृणस्पर्शरूपान्कामांस्त्रिविधान्विहायोपेक्ष्य
- pum← puaccusative singular masculine noun
- ān← aaccusative plural masculine noun[advaita-bhakti]तरान्मनोराज्यरूपान्वासनामात्ररूपांश्च पथि गच्छतस्तृणस्पर्शरूपान्कामांस्त्रिविधान्विहायोपेक्ष्य शरीरजीवनमात्रेऽपि निःस्पृ
- carati← car3rd person singular present indicative active verb[advaita]जीवनमात्रचेष्टाशेषः पर्यटतीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]स आत्मानं दृष्ट्वा शान्तिम् अधिगच्छति[dvaita]र्यदि भक्षणार्थस्तदा व्याघातः अथ गत्यर्थस्तदा व्यर्थ इत्यतो व्याचष्टे कामा निति[bhakti]प्रारब्धवशेन भोगान्भुङ्क्ते[advaita-bhakti]प्रारब्धकर्मवशेन भोगान्भुङ्क्ते यादृच्छिकतया
- niḥspṛhas← niḥspṛhanominative singular masculine noun
- nirmam← nirmāaccusative singular masculine noun
- as← anominative singular masculine noun
- nis← ninominative singular masculine noun[dvaita]स्पृहतया विहाय यश्चरेति भक्षयति भक्षयामीत्यहङ्कारममकारवर्जितश्च स हि पुमान्[śuddhādvaita]स्पृहःअहन्ताममतानाशे सर्वथा निरंहकृतौ
- aham← ahanominative singular neuter noun
- kāras← kṛnominative singular masculine noun[advaita]यावश्यकत्वान्निरहंकारत्वं व्याकरोति विद्यावत्त्वादीति
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]ंन्यासी पुमान् सर्वान् अशेषतः कात्स्न्र्येन चरति जीवनमात्रचेष्टाशेषः पर्यटतीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]र्वान् विषयान् विहाय तत्र निःस्पृहः ममतारहितश्च अनात्मनि देहे आत्माभिमानरहितः चरति स आत्मानं दृष्ट्वा शान्तिम् अधिगच्छति[dvaita]्स्पृहतया विहाय यश्चरेति भक्षयति भक्षयामीत्यहङ्कारममकारवर्जितश्च स हि पुमान्[śuddhādvaita]्मादेवं तस्मात् विहाय कामान्प्राकृतान् त्यक्त्वा स्वात्मारामत्वात् अन्यत्र निस्स्पृहःअहन्ताममतानाशे सर्वथा निरंहकृतौ[bhakti]्मादेवं तस्मात् विहायेति[advaita-bhakti]्मादेवं तस्मात्प्राप्तानपि सर्वान्बाह्यन्गृहक्षेत्रादीन् आन्तरान्मनोराज्यरूपान्वासनामात्ररूपांश्च पथि गच्छतस्तृणस्पर्शरू
- śāntim← śamaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]अधिगच्छति
- adhigacchati← adhigam3rd person singular present indicative active verb[advaita]प्राप्नोति ब्रह्मभूतो भवति इत्यर्थः
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.71, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.71 · anandgiri_2.71
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.71
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.71 · jayatirtha_2.71
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.71
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.71
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.71
Theme-list memberships (10)
Show all theme-lists this verse participates in
- कामनाwith 2.56, 2.63, 3.30, 3.37, 3.39, 3.41, …
- कामान्with 1.22, 2.55, 7.22
- गच्छतिwith 2.64, 3.18, 4.39, 5.6, 5.24, 6.15, …
- निरहंकारःwith 12.13, 12.14
- निरहङ्कारःwith 2.72
- निर्ममःwith 12.13, 12.14, 12.19, 18.53
- निर्ममो निरहंकारःwith 3.21, 7.4, 7.5, 12.13
- शान्तिwith 2.66, 2.70, 4.39, 5.12, 5.29, 6.15, …
- स शान्तिमधिगच्छतिwith 2.55
- सर्वान्with 1.27, 2.55, 4.21, 4.32, 6.24, 11.15