Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 70
Krishna → Arjuna · meter: triṣṭubh
आपूर्यमाणम् अचल-प्रतिष्ठं समुद्रम् आपः प्रविशन्ति यद्वत् | तद्वत् कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिम् आप्नोति न काम-कामी
āpūryamāṇam acala-pratiṣṭhaṃ samudram āpaḥ praviśanti yadvat | tadvat kāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntim āpnoti na kāma-kāmī
Word-by-word
- āpūs← āpūnominative singular masculine noun
- yamās← yamnominative plural masculine noun
- ṇam← ṇaaccusative singular masculine noun[advaita]अद्भिः अचलप्रतिष्ठम् अचलतया प्रतिष्ठा अवस्थितिः यस्य तम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रम् आपः सर्वतो गताः प्रविशन्ति स्वात्मस्थमवि[viśiṣṭādvaita]एकरूपं समुद्रं नादेया आपः प्रविशन्ति आसाम् अपां प्रवेशे
- acala← acalavocative singular neuter noun[advaita]प्रतिष्ठम् अचलतया प्रतिष्ठा अवस्थितिः यस्य तम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रम् आपः सर्वतो गताः प्रविशन्ति स्वात्मस्थमविक्रियमेव सन[dvaita]प्रतिष्ठत्वस्यैव व्याख्यानं नोत्सेकमित्यादि[bhakti]प्रतिष्ठमनतिक्रान्तमर्यादमेव समुद्रं पुनरप्यन्या आपो यथा प्रविशन्ति[advaita-bhakti]प्रतिष्ठमनतिक्रान्तमर्यादं अचलानां मैनाकादीनां प्रतिष्ठा यस्मिन्निति वा गाम्भीर्यातिशय उक्तः
- pratiṣṭham← pratiṣṭhāaccusative singular masculine noun[advaita]अचलतया प्रतिष्ठा अवस्थितिः यस्य तम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रम् आपः सर्वतो गताः प्रविशन्ति स्वात्मस्थमविक्रियमेव सन्तं यद्वत्
- samudram← samudraaccusative singular masculine noun[advaita]आपः सर्वतो गताः प्रविशन्ति स्वात्मस्थमविक्रियमेव सन्तं यद्वत् तद्वत् कामाः विषयसंनिधावपि सर्वतः इच्छाविशेषाः यं पुरुषम्
- āpas← āpnominative singular masculine noun
- praviśanti← praviśvocative singular feminine noun[advaita]स्वात्मस्थमविक्रियमेव सन्तं यद्वत् तद्वत् कामाः विषयसंनिधावपि सर्वतः इच्छाविशेषाः यं पुरुषम् समुद्रमिव आपः अविकुर्वन्तः[viśiṣṭādvaita]आसाम् अपां प्रवेशे[dvaita]इति सङ्क्षेपेणोक्तं तद्विवृणोति य इति[bhakti]। तथा कामा विषया यं मुनिमन्तर्दृष्टिं भोगैरविक्रियमाणमेव प्रारब्धकर्मभिराक्षिप्ताः सन्तः प्रविशन्ति स शान्तिं कैवल्यं प्[advaita-bhakti]। कीदृशम्। अचलप्रतिष्ठमनतिक्रान्तमर्यादं अचलानां मैनाकादीनां प्रतिष्ठा यस्मिन्निति वा गाम्भीर्यातिशय उक्तः। यद्वद्येन प्
- yat← yatnominative singular masculine noun[advaita]वात्किमिति विदुषः संन्यासो नियम्यते तत्राह विदुष इति[dvaita]नं करोति न चाभावे शुष्यति
- vat← avvocative singular neuter noun[advaita]तद्वत् कामाः विषयसंनिधावपि सर्वतः इच्छाविशेषाः यं पुरुषम् समुद्रमिव आपः अविकुर्वन्तः प्रविशन्ति सर्वे आत्मन्येव प्रलीयन[dvaita]कामा यं प्रविशन्ति इति सङ्क्षेपेणोक्तं तद्विवृणोति य इति[advaita-bhakti]तेनैव निर्विकारत्वप्रकारेण यं स्थितप्रज्ञं निर्विकारमेव सन्तं कामा अज्ञैर्लोकैः काम्यमानाः शब्दाद्याः सर्वे विषया अवर्जन
- tadvat← tadvatnominative singular masculine noun[advaita]कामाः विषयसंनिधावपि सर्वतः इच्छाविशेषाः यं पुरुषम् समुद्रमिव आपः अविकुर्वन्तः प्रविशन्ति सर्वे आत्मन्येव प्रलीयन्ते न स[dvaita]कामा यं प्रविशन्ति इति सङ्क्षेपेणोक्तं तद्विवृणोति य इति[advaita-bhakti]तेनैव निर्विकारत्वप्रकारेण यं स्थितप्रज्ञं निर्विकारमेव सन्तं कामा अज्ञैर्लोकैः काम्यमानाः शब्दाद्याः सर्वे विषया अवर्जन
- kām← kāmnominative singular masculine noun[advaita]यन्त इति कामाः विषयाः तान् कामयितुं शीलं यस्य सः कामकामी नैव प्राप्नोति इत्यर्थः[advaita-bhakti]यमानाः शब्दाद्याः सर्वे विषया अवर्जनीयतया प्रारब्धकर्मवशात्प्रविशन्ति नतु तच्चित्तं विकर्तुं शक्नुवन्ति स महासमुद्रस्थान
- ās← anominative plural masculine noun
- yam← īaccusative singular masculine noun[advaita]यते तत्राह विदुष इति[dvaita]। नित्यसापेक्षत्वादसामर्थ्याभावः। बाह्यानुसन्धानरहितस्य युज्येतापि कथञ्चिद्गमनादिकं विषयानुभवस्तु दृश्यमानः कथं स्यात् त
- praviśanti← praviśvocative singular feminine noun[advaita]स्वात्मस्थमविक्रियमेव सन्तं यद्वत् तद्वत् कामाः विषयसंनिधावपि सर्वतः इच्छाविशेषाः यं पुरुषम् समुद्रमिव आपः अविकुर्वन्तः[viśiṣṭādvaita]आसाम् अपां प्रवेशे[dvaita]इति सङ्क्षेपेणोक्तं तद्विवृणोति य इति[bhakti]। तथा कामा विषया यं मुनिमन्तर्दृष्टिं भोगैरविक्रियमाणमेव प्रारब्धकर्मभिराक्षिप्ताः सन्तः प्रविशन्ति स शान्तिं कैवल्यं प्[advaita-bhakti]। कीदृशम्। अचलप्रतिष्ठमनतिक्रान्तमर्यादं अचलानां मैनाकादीनां प्रतिष्ठा यस्मिन्निति वा गाम्भीर्यातिशय उक्तः। यद्वद्येन प्
- sarve← sarvanominative plural masculine noun[advaita]आत्मन्येव प्रलीयन्ते न स्वात्मवशं कुर्वन्ति सः शान्तिं मोक्षम् आप्नो ति न इतरः कामकामी काम्यन्त इति कामाः विषयाः तान् क[viśiṣṭādvaita]कामाः शब्दादिविषया यं संयमिनं प्रविशन्ति इन्द्रियगोचरतां यान्ति स शान्तिम् आप्नोति[śuddhādvaita]तमेव विशन्ति तत आप्तकामः स शानतिमाप्नोति क्षुब्धोऽपि समुद्र इवाचलप्रतिष्ठो बाह्याद्युपाधिकृतकामतरङ्गानाकुलितस्वरूपो भवत[advaita-bhakti]विषया अवर्जनीयतया प्रारब्धकर्मवशात्प्रविशन्ति नतु तच्चित्तं विकर्तुं शक्नुवन्ति स महासमुद्रस्थानीयः स्थितप्रज्ञः शान्ति
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]्थितिः यस्य तम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रम् आपः सर्वतो गताः प्रविशन्ति स्वात्मस्थमविक्रियमेव सन्तं यद्वत् तद्वत् कामाः विषयसंन[viśiṣṭādvaita]मुद्रं नादेया आपः प्रविशन्ति आसाम् अपां प्रवेशे[dvaita]ेकं प्राप्नोति न[śuddhādvaita]मुद्रो न कं प्रतियाति किन्तु तं प्रत्येवापः सर्वा यान्ति तथा कामाः सर्वे तमेव विशन्ति तत आप्तकामः स शानतिमाप्नोति क्षुब्[bhakti]ौ तान्भुङ्क्त इत्यपेक्षायामाह आपूर्यमाणमिति[advaita-bhakti]्य स्थितप्रज्ञस्य सर्वविक्षेपशान्तिरप्यर्थसिद्धेति सदृष्टान्तमाह सर्वाभिर्नदीभिरापूर्यमाणं सन्तं वृष्ट्यादिप्रभवा
- śāntim← śamaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]आप्नोति
- āpnoti← āp3rd person singular present indicative active verb[viśiṣṭādvaita]। शब्दादिषु इन्द्रियगोचरताम् आपन्नेषु अनापन्नेषु च स्वात्मावलोकनतृप्त्या एव यो न विकारम् आप्नोति स एव शान्तिम् आप्नोति इ
- na← navocative singular neuter noun[advaita]्ति स्वात्मस्थमविक्रियमेव सन्तं यद्वत् तद्वत् कामाः विषयसंनिधावपि सर्वतः इच्छाविशेषाः यं पुरुषम् समुद्रमिव आपः अविकुर्वन[viśiṣṭādvaita]ा एव आपूर्यमाणम् एकरूपं समुद्रं नादेया आपः प्रविशन्ति आसाम् अपां प्रवेशे अपि अप्रवेशे वा समुद्रो न कञ्चन विशेषम् आपद्यते[dvaita]विषयानुभवप्रकारमाह आपूर्यमाणमिति[śuddhādvaita]्यच्च। यथा समुद्रो न कं प्रतियाति किन्तु तं प्रत्येवापः सर्वा यान्ति तथा कामाः सर्वे तमेव विशन्ति तत आप्तकामः स शानतिमाप[bhakti]नु विषयेषु दृष्ट्यभावे कथमसौ तान्भुङ्क्त इत्यपेक्षायामाह आपूर्यमाणमिति[advaita-bhakti]्तिरप्यर्थसिद्धेति सदृष्टान्तमाह सर्वाभिर्नदीभिरापूर्यमाणं सन्तं वृष्ट्यादिप्रभवा
- kāma← kāmavocative singular masculine noun[advaita]ाः विषयसंनिधावपि सर्वतः इच्छाविशेषाः यं पुरुषम् समुद्रमिव आपः अविकुर्वन्तः प्रविशन्ति सर्वे आत्मन्येव प्रलीयन्ते न स्वात[viśiṣṭādvaita]ाः शब्दादिविषया यं संयमिनं प्रविशन्ति इन्द्रियगोचरतां यान्ति स शान्तिम् आप्नोति[dvaita]ा यं प्रविशन्ति इति सङ्क्षेपेणोक्तं तद्विवृणोति य इति[śuddhādvaita]ाः सर्वे तमेव विशन्ति तत आप्तकामः स शानतिमाप्नोति क्षुब्धोऽपि समुद्र इवाचलप्रतिष्ठो बाह्याद्युपाधिकृतकामतरङ्गानाकुलितस्व[bhakti]ा विषया यं मुनिमन्तर्दृष्टिं भोगैरविक्रियमाणमेव प्रारब्धकर्मभिराक्षिप्ताः सन्तः प्रविशन्ति स शान्तिं कैवल्यं प्राप्नोति[advaita-bhakti]ा अज्ञैर्लोकैः काम्यमानाः शब्दाद्याः सर्वे विषया अवर्जनीयतया प्रारब्धकर्मवशात्प्रविशन्ति नतु तच्चित्तं विकर्तुं शक्नुवन्
- kāmī← kāminnominative singular masculine noun[advaita]काम्यन्त इति कामाः विषयाः तान् कामयितुं शीलं यस्य सः कामकामी नैव प्राप्नोति इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]यः शब्दादिभिर्विक्रियते स कदाचिद् अपि न शान्तिम् आप्नोति।[bhakti]भोगकामनाशीलः[advaita-bhakti]कामान्विषयान्कामयितुं शीलं यस्य स कामकाम्यज्ञः शान्तिं व्याख्यातां नाप्नोति अपितु सर्वदा लौकिकालौकिककर्मविक्षेपेण महति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.70, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.70 · anandgiri_2.70
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.70
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.70 · jayatirtha_2.70
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.70
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.70
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.70
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- शान्तिwith 2.66, 2.71, 4.39, 5.12, 5.29, 6.15, …
- सर्वेwith 1.9, 1.11, 1.25, 2.12, 2.46, 4.19, …