Chapter 12 (Bhakti-Yoga (The Yoga of Devotion)), verse 13
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अद्वेष्टा सर्व-भूतानां मैत्रः करुण एव च | निर्ममो निरहंकारः सम-दुःख-सुखः क्षमी
adveṣṭā sarva-bhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca | nirmamo nirahaṃkāraḥ sama-duḥkha-sukhaḥ kṣamī
Word-by-word
- at← adnominative singular masculine noun[advaita]र चेति[viśiṣṭādvaita]रोच्यते -- ध्यानात्कर्मफलत्यागः [12
- veṣṭā← viś3rd person singular periphrastic future active verb[advaita]सर्वभूतानां न द्वेष्टा? आत्मनः दुःखहेतुमपि न किञ्चित् द्वेष्टि? सर्वाणि भूतानि आत्मत्वेन हि पश्यति[viśiṣṭādvaita]सर्वभूतानां विद्विषताम् अपकुर्वताम्[bhakti]? मैत्रः? करुणश्च उत्तमेषु द्वेषशून्यः? समेषु मित्रतया वर्तत इति मैत्रः[advaita-bhakti]सर्वभूतानां किंतु मैत्रः मैत्री स्निग्धता तद्वान्
- sarva← sarvavocative singular masculine noun[advaita]भूतानां न द्वेष्टा? आत्मनः दुःखहेतुमपि न किञ्चित् द्वेष्टि? सर्वाणि भूतानि आत्मत्वेन हि पश्यति[viśiṣṭādvaita]भूतानां विद्विषताम् अपकुर्वताम्[bhakti]भूतानां यथायथमद्वेष्टा? मैत्रः? करुणश्च उत्तमेषु द्वेषशून्यः? समेषु मित्रतया वर्तत इति मैत्रः[advaita-bhakti]प्रतिबन्धरहितः सन्नुत्तमाधिकारितया फलभूतायामक्षरविद्यायामवतेरदित्यभिप्रायेण साधनविधानस्य फलार्थत्वात्
- bhūtānām← bhūVibhakti.Sasthi plural masculine noun[viśiṣṭādvaita]अद्वेष्टा मदपराधानुगुणम् ईश्वरप्रेरितानि एतानि भूतानि द्विषन्ति अपकुर्वन्ति
- maitras← maitranominative singular masculine noun
- karuṇa← karuṇavocative singular neuter noun[advaita]ः एव च? करुणा कृपा दुःखितेषु दया? तद्वान् करुणः? सर्वभूताभयप्रदः? संन्यासी इत्यर्थः। निर्ममः ममप्रत्ययवर्जितः। निरहंकारः[viśiṣṭādvaita]ां कुर्वन् करुणः? निर्ममः -- देहेन्द्रियेषु तत्सम्बन्धिषु[bhakti]श्च उत्तमेषु द्वेषशून्यः? समेषु मित्रतया वर्तत इति मैत्रः[advaita-bhakti]ः करुणा दुःखितेषु दया तद्वान् सर्वभूताभयदाता
- eva← evavocative singular neuter noun[advaita]च? करुणा कृपा दुःखितेषु दया? तद्वान् करुणः? सर्वभूताभयप्रदः? संन्यासी इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]दुःखितेषु करुणां कुर्वन् करुणः? निर्ममः -- देहेन्द्रियेषु तत्सम्बन्धिषु[śuddhādvaita]मादिधर्मवतो भक्तस्य द्वात्रिंशल्लक्षणं पुष्टिसूचकमिति[bhakti]ंभूतस्य भक्तस्य क्षिप्रमेव परमेश्वरप्रसादहेतून्धमानाह -- अद्वेष्टेत्यष्टभिः[advaita-bhakti]परमार्थतो योगवित्तमाःप्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]ित् द्वेष्टि? सर्वाणि भूतानि आत्मत्वेन हि पश्यति[viśiṣṭādvaita]इति अनुसंदधानः? तेषु द्विषत्सु अपकुर्वत्सु[śuddhādvaita]कमिति तस्य स्वप्रियत्वमाह षड्गुणभगवतोऽनुग्रहात्प्रीतिविषयत्वाच्चैकेन षड्भिः श्लोकैः। यद्यपि भगवन्मार्गे सत्सङ्गादेर्भगवद[bhakti]उत्तमेषु द्वेषशून्यः? समेषु मित्रतया वर्तत इति मैत्रः[advaita-bhakti]ोक्तंसमाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात् इति
- nirmam← nirmāaccusative singular masculine noun
- as← anominative singular masculine noun
- nis← ninominative singular masculine noun
- aham← ahanominative singular neuter noun
- kāras← kṛnominative singular masculine noun
- sama← samvocative singular masculine noun[advaita]दुःखसुखः समे दुःखसुखे द्वेषरागयोः अप्रवर्तके यस्य सः समदुःखसुखः[viśiṣṭādvaita]्बन्धिषु[śuddhādvaita]्भवतिभवापवर्गो भ्रमतो यदा भवेज्जनस्य तर्ह्यच्युत सत्समागमः इत्यादि भागवते [10[bhakti]ेषु मित्रतया वर्तत इति मैत्रः[advaita-bhakti]ाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात् इति
- dus← dusnominative singular masculine noun
- kha← khanvocative singular neuter noun[advaita]हेतुमपि न किञ्चित् द्वेष्टि? सर्वाणि भूतानि आत्मत्वेन हि पश्यति[viśiṣṭādvaita]ितेषु करुणां कुर्वन् करुणः? निर्ममः -- देहेन्द्रियेषु तत्सम्बन्धिषु[śuddhādvaita]्यानादनुग्रह[bhakti]सुखे यस्य सः[advaita-bhakti]हेतावपि प्रतिकूलबुद्ध्यभावान्न द्वेष्टा सर्वभूतानां किंतु मैत्रः मैत्री स्निग्धता तद्वान्
- sukhas← sukhinominative plural masculine noun
- kṣamī← kṣamnominative singular masculine noun[advaita]क्षमावान्? आक्रुष्टः अभिहतो वा अविक्रियः[viśiṣṭādvaita]स्पर्शप्रभवयोः अवर्जनीययोः[bhakti]क्षमावान्[advaita-bhakti]आक्रोशनताडनादिनापि न विक्रियामापद्यते
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 12.13, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_12.13 · anandgiri_12.13
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_12.13 · vedantadeshika_12.13
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_12.13 · jayatirtha_12.13
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_12.13
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_12.13
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_12.13
Theme-list memberships (26)
Show all theme-lists this verse participates in
- - परमात्मा- के होनेके कारण ही ये गुणwith 12.14
- अद्वेष्टाwith 12.6, 12.14, 12.19
- अद्वेष्टा सर्वभूतानाम्with 12.14
- का भाव तथा दुःखियों और पापात्माओंके प्रतिwith 12.14
- क्षमीwith 12.14
- ज्ञानwith 1.1, 3.1, 3.2, 3.3, 3.26, 3.32, …
- तात्पर्य यह है कि सिद्ध भक्तका सुखियों और पुण्यात्माओंके प्रतिwith 12.14
- दृढनिश्चयःwith 12.14
- द्वेषwith 2.57, 2.64, 3.34, 3.36, 5.3, 6.9, …
- निरहंकारःwith 2.71, 12.14
- निर्ममःwith 2.71, 12.14, 12.19, 18.53
- निर्ममो निरहंकारःwith 2.71, 3.21, 7.4, 7.5
- परन्तु भगवान्ने इन चारों हेतुओँको दोमें विभक्त कर दिया है --with 12.14
- मय्यर्पितमनोबुद्धिःwith 8.7, 12.14
- मैत्रः करुण एव चwith 12.14
- यः मद्भक्तः स मे प्रियःwith 12.14
- यतात्माwith 5.25, 12.14
- विकारwith 2.25, 12.14, 13.3, 13.6, 13.19, 18.26
- संतुष्टःwith 12.14, 12.19
- संतुष्टः सततम्with 12.14
- सततम्with 6.10, 8.14, 12.14
- सतां हि संदेहपदेषु वस्तुषु प्रमाणमन्तःकरणप्रवृत्तयःwith 12.14
- समदुःखसुखःwith 12.14, 12.19
- सुख-दुःखwith 2.14, 2.38, 6.7, 12.18, 13.20, 15.5
- सुहृदं सर्वभूतानाम्with 4.40, 5.29, 6.9, 7.21, 8.6, 9.29, …
- सुहृदः सर्वदेहिनाम्with 4.11, 5.29, 6.9, 12.14