Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 24
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
संकल्प-प्रभवान् कामांस् त्यक्त्वा सर्वान् अशेषतः | मनसैवेन्द्रिय-ग्रामं विनियम्य समन्ततः
saṃkalpa-prabhavān kāmāṃs tyaktvā sarvān aśeṣataḥ | manasaivendriya-grāmaṃ viniyamya samantataḥ
Word-by-word
- sam← saaccusative singular masculine noun
- kalpa← kalpavocative singular masculine noun[advaita]प्रभवान् संकल्पः प्रभवः येषां कामानां ते संकल्पप्रभवाः कामाः तान् त्यक्त्वा परित्यज्य सर्वान् अशेषतः निर्लेपेन[viśiṣṭādvaita]जाश्च इति द्विविधाः कामाः स्पर्शजाः शीतोष्णादयः सङ्कल्पजाः पुत्रपौत्रक्षेत्रादयः तत्र सङ्कल्पप्रभवाः स्वरूपेण[bhakti]ेति। संकल्पात्प्रभवो येषां तान्योगप्रतिकूलान्सर्वान्कामानशेषतः सवासनांस्त्यक्त्वा मनसैव विषयदोषदर्शिना सर्वतः प्रसरन्तमि[advaita-bhakti]ो दुष्टेष्वपि विषयेष्वशोभनत्वादर्शनेन शोभनाध्यासः
- prabhavān← prabhūaccusative plural masculine noun[advaita]संकल्पः प्रभवः येषां कामानां ते संकल्पप्रभवाः कामाः तान् त्यक्त्वा परित्यज्य सर्वान् अशेषतः निर्लेपेन[viśiṣṭādvaita]सर्वान् कामांस्त्यक्त्वा इत्येतावतैव सिद्धौ पुनःअशेषतः इति पदं निश्शेषत्यागानर्हाणां विषयाणां सूचकम्[advaita-bhakti]विषयाभिलाषान्विचारजन्याशोभनत्वनिश्चयेन शोभनाध्यासबाधाद्दृष्टेषु स्रक्चन्दनवनितादिष्वदृष्टेषु चेन्द्रलोकपारिजाताप्सरःप्रभ
- kāmān← kāmaaccusative plural masculine noun
- tyaktvā← tyajnominative singular masculine noun[advaita]परित्यज्य सर्वान् अशेषतः निर्लेपेन[viśiṣṭādvaita]स्पर्शजेषु अवर्जनीयेषु तन्निमित्तहर्षो द्वेगौ त्यक्त्वा समन्ततः सर्वस्माद् विषयात् सर्वम् इन्द्रियग्रामं विनियम्य शनैः[bhakti]मनसैव विषयदोषदर्शिना सर्वतः प्रसरन्तमिन्द्रियसमूहं विशेषेण नियम्य योगो योक्तव्य इति पूर्वेणान्वयः[advaita-bhakti]अतएव कामपूर्वकत्वादिन्द्रियप्रवृत्तेस्तदपाये सति विवेकयुक्तेन मनसैवेन्द्रियग्रामं चक्षुरादिकरणसमूहं विनियम्य समन्ततः सर
- sarvān← sarvaaccusative plural masculine noun[advaita]अशेषतः निर्लेपेन[viśiṣṭādvaita]मनसा एव तदनन्वयानुसन्धानेन त्यक्त्वा स्पर्शजेषु अवर्जनीयेषु तन्निमित्तहर्षो द्वेगौ त्यक्त्वा समन्ततः सर्वस्माद् विषयात्[dvaita]सर्वविषयान् अशेषतः[bhakti]कामानशेषतः सवासनांस्त्यक्त्वा मनसैव विषयदोषदर्शिना सर्वतः प्रसरन्तमिन्द्रियसमूहं विशेषेण नियम्य योगो योक्तव्य इति पूर्वे[advaita-bhakti]ब्रह्मलोकपर्यन्तानशेषतो निरवशेषान्सवासनांस्त्यक्त्वा अतएव कामपूर्वकत्वादिन्द्रियप्रवृत्तेस्तदपाये सति विवेकयुक्तेन मनसैव
- aśeṣat← śiṣ3rd person singular imperfect active verb
- as← anominative singular masculine noun
- manasā← manasinstrumental singular neuter noun[advaita]करणसमुदायस्य सर्वतो नियमनमपि तत्र शेषत्वेन कर्तव्यमित्याह किञ्चेति[viśiṣṭādvaita]एव तदनन्वयानुसन्धानेन त्यक्त्वा स्पर्शजेषु अवर्जनीयेषु तन्निमित्तहर्षो द्वेगौ त्यक्त्वा समन्ततः सर्वस्माद् विषयात् सर्व
- eva← evavocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]त्यक्तुं शक्याः तान् सर्वान् मनसा[śuddhādvaita]योग इति विरुद्धलक्षणया उच्यते[advaita-bhakti]सर्वान्ब्रह्मलोकपर्यन्तानशेषतो निरवशेषान्सवासनांस्त्यक्त्वा अतएव कामपूर्वकत्वादिन्द्रियप्रवृत्तेस्तदपाये सति विवेकयुक्त
- indriya← indriyavocative singular neuter noun[advaita]ग्रामम् इन्द्रियसमुदायं विनियम्य नियमनं कृत्वा समन्ततः समन्तात्[viśiṣṭādvaita]ग्रामं विनियम्य शनैः शनैः धृतिगृहीतया विवेकविषयया बुद्ध्या सर्वस्माद् आत्मव्यतिरिक्ताद् उपरम्य आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न क
- grāmam← grāmiaccusative singular masculine noun[advaita]इन्द्रियसमुदायं विनियम्य नियमनं कृत्वा समन्ततः समन्तात्
- viniyamya← viniyamnominative singular masculine noun[advaita]नियमनं कृत्वा समन्ततः समन्तात्[viśiṣṭādvaita]शनैः शनैः धृतिगृहीतया विवेकविषयया बुद्ध्या सर्वस्माद् आत्मव्यतिरिक्ताद् उपरम्य आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिद्[advaita-bhakti]समन्ततः सर्वेभ्यो विषयेभ्यः प्रत्याहृत्य शनैःशनैरुपरमेदित्यन्वयः
- saman← samnominative singular masculine noun[advaita]ततः समन्तात्[viśiṣṭādvaita]ततः सर्वस्माद् विषयात् सर्वम् इन्द्रियग्रामं विनियम्य शनैः शनैः धृतिगृहीतया विवेकविषयया बुद्ध्या सर्वस्माद् आत्मव्यतिरिक[śuddhādvaita]वितःतं विद्यात् ৷৷. योगसंज्ञितं दुःखसंयोगेन वियोग[advaita-bhakti]ततः सर्वेभ्यो विषयेभ्यः प्रत्याहृत्य शनैःशनैरुपरमेदित्यन्वयः
- tatas← tatasnominative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.24, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.24 · anandgiri_6.24
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.24 · vedantadeshika_6.24
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.24 · jayatirtha_6.24
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.24
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.24
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.24
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- अशेषतःwith 6.39, 7.2
- कामनाwith 2.56, 2.63, 2.71, 3.30, 3.37, 3.39, …
- नियम्यwith 3.7, 3.41, 6.26, 12.4, 18.51
- प्रभवwith 7.6, 8.18, 8.19, 9.16, 9.17, 9.18, …
- संकल्पwith 4.19, 6.2, 6.4
- सर्वान्with 1.27, 2.55, 2.71, 4.21, 4.32, 11.15