Chapter 13 (Kṣetra-Kṣetrajña-Vibhāga-Yoga (The Yoga of Distinction Between Field and Field-Knower)), verse 23
Krishna → Arjuna · meter: other
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह | सर्वथा वर्तमानो ऽपि न स भूयो ऽभिजायते
ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha | sarvathā vartamāno 'pi na sa bhūyo 'bhijāyate
Word-by-word
- ye← yālocative singular neuter noun[advaita]न द्रष्टा उपद्रष्टा[viśiṣṭādvaita]प्राप्नोति इत्यर्थः[dvaita]ते। अन्यत्र महातात्पर्यविरोधः। उत्कर्षे हि महातात्पर्यम्। तथा हि सौकरायणश्रुतिः -- अवाच्योत्कर्षे महत्त्वासर्ववाचां सर्व[śuddhādvaita]वम्भूतं पुरुषं देहेऽस्मिन्वर्त्तमानं उभयविधं वस्तुतोऽक्षरप्रभावं क्षेत्रज्ञं ब्रह्मांशभूतं चेतनं पुरुषं हंसस्वरूपभूतं स्[bhakti]न तस्य स्वरूपमाह -- उपद्रष्टेति। अस्मिन्प्रकृतिकार्ये देहे च वर्तमानोऽपि पुरुषः परो भिन्न एव न तद्गुणैर्युज्यत इत्यर्थः।[advaita-bhakti]षु मध्ये बाह्यान्देहादीनपेक्ष्यात्यव्यवहितो द्रष्टात्मा पुरुष उपद्रष्टा
- evam← evaaccusative singular masculine noun
- vetti← vid3rd person singular present indicative active verb[viśiṣṭādvaita]यथावद् विवेकेन जानाति स सर्वथा देवमनुष्यादिदेहेषु अतिमात्रक्लिष्टप्रकारेण वर्तमानः[dvaita]पुरुषं इत्यत्र पुरुषशब्दं व्याख्यातुमुपोद्धातमाह -- पुरुष इति[śuddhādvaita]प्रकृतिं
- puruṣam← puruṣaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]उक्तस्वभावां
- prakṛtim← prakṛaccusative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]्च कार्यकरणव्यापारेषु अव्यापृतः अन्यः तद्विलक्षणः तेषां कार्यकरणानां सर्वव्यापाराणां सामीप्येन द्रष्टा उपद्रष्टा[viśiṣṭādvaita]प्रकृतिं वक्ष्यमाणस्वभावयुक्तैः सत्त्वादिभिः गुणैः सह यो वेत्ति यथावद् विवेकेन जानाति स सर्वथा देवमनुष्यादिदेहेषु अतिमा[dvaita]यत् [13।4] इत्याह -- उपद्रष्टेति। अनुमन्ता अन्वनु विशेषतो निरूपकः। पुरुषः सुखदुःखानामिति जीव उक्तः। पुरुषं प्रकृतिमिति[śuddhādvaita]-- उपद्रष्टेति[bhakti]वर्तमानोऽपि पुरुषः परो भिन्न[advaita-bhakti]ित्पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः इति श्रुतेः
- guṇais← guṇainstrumental plural masculine noun
- saha← sahavocative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]यो वेत्ति यथावद् विवेकेन जानाति स सर्वथा देवमनुष्यादिदेहेषु अतिमात्रक्लिष्टप्रकारेण वर्तमानः[dvaita]ैवोच्येते[śuddhādvaita]वर्त्तमानां यो वेत्ति? स गुणैर्वर्त्तमानो वा भूयः सर्वथा नाभिजायते न गुणप्रवाहसंसारं भजते किन्तु मुच्यत इत्यर्थः
- sarvathā← sarvathānominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]देवमनुष्यादिदेहेषु अतिमात्रक्लिष्टप्रकारेण वर्तमानः[śuddhādvaita]नाभिजायते न गुणप्रवाहसंसारं भजते किन्तु मुच्यत इत्यर्थः
- vartamānas← vṛtnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]यानुसन्धाता? तत्तत्साधर्म्यादिहोपद्रष्ट्टशब्द इत्याहदेहप्रवृत्त्यनुगुणसङ्कल्पादिरूपेणेति
- api← apinominative singular masculine noun[advaita]उक्तः कथितः श्रुतौ[viśiṣṭādvaita]न भूयः अभिजायते न भूयः प्रकृत्या संसर्गमर्हति? अपरिच्छिन्नज्ञानलक्षणम्? अपहतपाप्मानम् आत्मानं तद्देहावसानसमये प्राप्नोत
- na← navocative singular neuter noun[advaita]् द्रष्टा स्वयम् अव्यापृतः[viśiṣṭādvaita]म् उक्तस्वभावं पुरुषम् उक्तस्वभावां[dvaita]ुमन्ता अन्वनु विशेषतो निरूपकः[śuddhādvaita]्वृक्षरूपके देहे द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते[bhakti]ेन प्रकारेण प्रकृत्यविवेकात्पुरुषस्य संसारो न तु स्वरूपत इत्याशयेन[advaita-bhakti]स्वरूपेणेत्युक्तं? कीदृशं पुनस्तस्य स्वरूपं
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]मीपस्थः सन् द्रष्टा स्वयम् अव्यापृतः[viśiṣṭādvaita]्वभावं पुरुषम् उक्तस्वभावां[dvaita]ुखदुःखानामिति जीव उक्तः[śuddhādvaita]्मिन्वृक्षरूपके देहे द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते[bhakti]्य संसारो न तु स्वरूपत इत्याशयेन[advaita-bhakti]्य संसारो न स्वरूपेणेत्युक्तं? कीदृशं पुनस्तस्य स्वरूपं
- bhūyas← bhūyasvocative singular neuter noun
- abhijāyate← abhijan3rd person singular present indicative active verb[viśiṣṭādvaita]न भूयः प्रकृत्या संसर्गमर्हति? अपरिच्छिन्नज्ञानलक्षणम्? अपहतपाप्मानम् आत्मानं तद्देहावसानसमये प्राप्नोति इत्यर्थः
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 13.23, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_13.23 · anandgiri_13.23
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_13.23 · vedantadeshika_13.23
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_13.23 · jayatirtha_13.23
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_13.23
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_13.23
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_13.23
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- पुरुषwith 1.1, 2.15, 2.16, 2.21, 2.60, 7.11, …
- प्रकृतिwith 1.1, 3.5, 3.28, 3.33, 4.6, 5.10, …