Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 4
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्व् अनुषज्जते | सर्व-संकल्प-संन्यासी योगारूढस् तदोच्यते
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasv anuṣajjate | sarva-saṃkalpa-saṃnyāsī yogārūḍhas tadocyate
Word-by-word
- yat← yatnominative singular masculine noun[advaita]क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते (बृह0 उ 0 4[viśiṣṭādvaita]वहेयत्वादिसूचनाय प्राकृतशब्दः[dvaita]नतः इति[bhakti]राह यदा हीति
- ās← anominative plural masculine noun
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]इन्द्रियार्थेषु इन्द्रियाणामर्थाः शब्दादयः तेषु इन्द्रियार्थेषु कर्मसु[viśiṣṭādvaita]सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढः इति उच्यते[dvaita]यस्येन्द्रियाणि 2[advaita-bhakti]यस्मात्तस्मात्सर्वसंकल्पसंन्यासी सर्वेषां संकल्पानामिदं मया कर्तव्यमेतत्फलं भोक्तव्यमित्येवंरूपाणां मनोवृत्तिविशेषाणां
- na← navocative singular neuter noun[advaita]चित्तो योगी हि इन्द्रियार्थेषु इन्द्रियाणामर्थाः शब्दादयः तेषु इन्द्रियार्थेषु कर्मसु[viśiṣṭādvaita]ुभवस्वभावतया इन्द्रियार्थेषु आत्मव्यतिरिक्तप्राकृतविषयेषु तत्सम्बन्धिषु कर्मसु[dvaita]नुषङ्गस्तस्यैव भवति[śuddhādvaita]िर्वर्त्येष्वपि कर्मसु नानुषज्जते[bhakti]्द्रियार्थेषु इन्द्रियभोग्येषु शब्दादिषु तत्साधनेषु[advaita-bhakti]काल इन्द्रियार्थेषु शब्दादिषु कर्मसु
- indriyārtheṣu← indriyārthalocative plural masculine noun[advaita]इन्द्रियाणामर्थाः शब्दादयः तेषु इन्द्रियार्थेषु कर्मसु[viśiṣṭādvaita]आत्मव्यतिरिक्तप्राकृतविषयेषु तत्सम्बन्धिषु कर्मसु[bhakti]इन्द्रियभोग्येषु शब्दादिषु तत्साधनेषु[advaita-bhakti]शब्दादिषु कर्मसु
- na← navocative singular neuter noun[advaita]चित्तो योगी हि इन्द्रियार्थेषु इन्द्रियाणामर्थाः शब्दादयः तेषु इन्द्रियार्थेषु कर्मसु[viśiṣṭādvaita]ुभवस्वभावतया इन्द्रियार्थेषु आत्मव्यतिरिक्तप्राकृतविषयेषु तत्सम्बन्धिषु कर्मसु[dvaita]नुषङ्गस्तस्यैव भवति[śuddhādvaita]िर्वर्त्येष्वपि कर्मसु नानुषज्जते[bhakti]्द्रियार्थेषु इन्द्रियभोग्येषु शब्दादिषु तत्साधनेषु[advaita-bhakti]काल इन्द्रियार्थेषु शब्दादिषु कर्मसु
- karmasu← karmanlocative plural neuter noun[advaita]च नित्यनैमित्तिककाम्यप्रतिषिद्धेषु प्रयोजनाभावबुद्ध्या न अनुषज्जते अनुषङ्गं कर्तव्यताबुद्धिं न करोतीत्यर्थः। सर्वसंकल्प[viśiṣṭādvaita]च न अनुषज्जते न सङ्गम् अर्हति तदा हि सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढः इति उच्यते।तस्माद् आरुरुक्षोः विषयानुभवार्हतया तदननुषङ[śuddhādvaita]नानुषज्जते[bhakti]यदा नानुषज्जते आसक्तिं न करोति[advaita-bhakti]च नित्यनैमित्तिककाम्यलौकिकप्रतिषिद्धेषु नानुषज्जते तेषां मिथ्यात्वदर्शनेनात्मनोऽकर्त्रभोक्तृपरमानन्दाद्वयस्वरूपदर्शनेन
- sarva← sarvavocative singular masculine noun[advaita]संकल्पसंन्यासी सर्वान् संकल्पान् इहामुत्रार्थकामहेतून् संन्यसितुं शीलम् अस्य इति सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढः प्राप्तयोग[viśiṣṭādvaita]संकल्पसंन्यासी योगारूढः इति उच्यते[bhakti]ान्भोगविषयान्कर्मविषयांश्च संकल्पान्संन्यसितुं त्यक्तुं शीलं यस्य सः[advaita-bhakti]संकल्पसंन्यासी सर्वेषां संकल्पानामिदं मया कर्तव्यमेतत्फलं भोक्तव्यमित्येवंरूपाणां मनोवृत्तिविशेषाणां तद्विषयाणां
- sam← saaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]बन्धिषु कर्मसु[dvaita]यगननुषङ्गस्तस्यैव भवति
- kalpa← kalpavocative singular masculine noun[advaita]संन्यासी सर्वान् संकल्पान् इहामुत्रार्थकामहेतून् संन्यसितुं शीलम् अस्य इति सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढः प्राप्तयोग इत्येत[viśiṣṭādvaita]संन्यासी योगारूढः इति उच्यते[bhakti]ान्संन्यसितुं त्यक्तुं शीलं यस्य सः[advaita-bhakti]संन्यासी सर्वेषां संकल्पानामिदं मया कर्तव्यमेतत्फलं भोक्तव्यमित्येवंरूपाणां मनोवृत्तिविशेषाणां तद्विषयाणां
- saṃnyāsī← saṃnyasnominative singular masculine noun[advaita]सर्वान् संकल्पान् इहामुत्रार्थकामहेतून् संन्यसितुं शीलम् अस्य इति सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढः प्राप्तयोग इत्येतत् तदा त[viśiṣṭādvaita]योगारूढः इति उच्यते[advaita-bhakti]सर्वेषां संकल्पानामिदं मया कर्तव्यमेतत्फलं भोक्तव्यमित्येवंरूपाणां मनोवृत्तिविशेषाणां तद्विषयाणां
- yoga← yujvocative singular masculine noun[advaita]ी हि इन्द्रियार्थेषु इन्द्रियाणामर्थाः शब्दादयः तेषु इन्द्रियार्थेषु कर्मसु[viśiṣṭādvaita]ी आत्मैकानुभवस्वभावतया इन्द्रियार्थेषु आत्मव्यतिरिक्तप्राकृतविषयेषु तत्सम्बन्धिषु कर्मसु[dvaita]ारूढस्य लक्षणमाह यदेति[śuddhādvaita]ारूढ इत्यपेक्षायामाह यदा हीति[bhakti]ारूढः यस्य शमः कारणमुच्यत इत्यत्राह यदा हीति[advaita-bhakti]ारूढो भवतीत्युच्यते यदा यस्मिंश्चित्तसमाधानकाल इन्द्रियार्थेषु शब्दादिषु कर्मसु
- ārūḍhas← āruhnominative singular masculine noun
- tadā← tadānominative singular masculine noun[advaita]तस्मिन् काले उच्यते[viśiṣṭādvaita]हि सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढः इति उच्यते[bhakti]योगारूढ उच्यते[advaita-bhakti]शब्दादिषु कर्मसु चानुषङ्गस्य तद्धेतोश्च संकल्पस्य योगारोहणप्रतिबन्धकस्याभावाद्योगं समाधिमारूढो योगारूढ इत्युच्यते
- ucyate← vac3rd person singular present indicative passive verb[advaita]। सर्वसंकल्पसंन्यासी इति वचनात् सर्वांश्च कामान् सर्वाणि च कर्माणि संन्यस्येदित्यर्थः। संकल्पमूला हि सर्वे कामाः संकल्पम[viśiṣṭādvaita]।तस्माद् आरुरुक्षोः विषयानुभवार्हतया तदननुषङ्गाभ्यासरूपः कर्मयोग एव निष्पत्तिकारणम् अतो विषयाननुषङ्गाभ्यासरूपं कर्मयोगम्
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.4, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.4 · anandgiri_6.4
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.4 · vedantadeshika_6.4
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.4 · jayatirtha_6.4
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.4
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.4
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.4
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- न कर्मस्वनुषज्जतेwith 14.9
- संकल्पwith 4.19, 6.2, 6.24
- संन्यासwith 1.1, 5.1, 5.2, 5.3, 5.4, 5.6, …
- संन्यासीwith 5.3, 6.1, 6.2