Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 49
Krishna → Arjuna · vocative: Tāta · meter: anuṣṭubh
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः | नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति
asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ | naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati
Word-by-word
- sas← sanominative singular masculine noun[advaita]य श्रुतिस्मृत्योः सम्यग्दर्शनत्वाप्रसिद्धेरयुक्तं तादात्म्यमित्याशङ्क्य पक्षान्तरमाह -- तत्पूर्वकेणेति
- rū← runominative dual masculine noun[advaita]पावस्थानलक्षणस्य सिद्धिः निष्पत्तिः? तां नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां प्रकृष्टां कर्मजसिद्धिविलक्षणां सद्योमुक्त्यवस्थानरूपां[viśiṣṭādvaita]पाम् अधिगच्छति[śuddhādvaita]पां पूर्वसूत्रितामधिगच्छति[advaita-bhakti]पमोक्षगुणदर्शनेन
- atra← atravocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]नैष्कर्म्यसिद्धिशब्दो न मोक्षविषयःसिद्धिं प्राप्तः इत्यादिना पुनः कर्तव्यविधानात्? नापि ज्ञानयोगमात्रविषयः?परमाम् इति व
- jitāt← jiablative singular masculine noun[advaita]मा जितः वशीकृतः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः जितात्मा? विगतस्पृहः विगता स्पृहा तृष्णा देहजीवितभोगेषु यस्मात् सः विगतस्पृहः? य[viśiṣṭādvaita]मा जितमनाः परमपुरुषकर्तृत्वानुसन्धानेन आत्मकर्तृत्वे विगतस्पृहः एवं त्यागाद् अनन्यत्वेन निर्णीतेन संन्यासेन युक्तः कर्म[śuddhādvaita]मा विगतस्पृह इति योगसारं? भगवद्व्यतिरिक्ते स्पृहारहित इति वा भक्तिरुपादेयतयोक्ता[bhakti]मा निरहंकारः? विगतस्पृहो विगता स्पृहा फलविषयेच्छा यस्मात्स एवंभूतेनस त्यागः सात्त्विको मत इत्येवं पूर्वोक्तेन कर्मासक्ति[advaita-bhakti]मा विषयेभ्यः प्रत्याहृत्य वशीकृतान्तःकरणः
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]जितः वशीकृतः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः जितात्मा? विगतस्पृहः विगता स्पृहा तृष्णा देहजीवितभोगेषु यस्मात् सः विगतस्पृहः?[viśiṣṭādvaita]जितमनाः परमपुरुषकर्तृत्वानुसन्धानेन आत्मकर्तृत्वे विगतस्पृहः एवं त्यागाद् अनन्यत्वेन निर्णीतेन संन्यासेन युक्तः कर्म कु[dvaita]ं विशते इति वाक्यशेषविरोधादिति भावेनान्यथा व्याचष्टे -- नैष्कर्म्ये ति[śuddhādvaita]रयति -- असक्तबुद्धिरिति[bhakti]णे दोषांशप्रहाणेन गुणांश[advaita-bhakti]दिसंपन्नः कर्मजां सिद्धिमशुद्धिपरिक्षयद्वारा मुमुक्षुः शुद्धब्रह्मात्मैक्यजिज्ञासां प्राप्तः स स्वेष्टमोक्षहेतुब्रह्मात्
- vigataspṛhas← vigataspṛhanominative singular masculine noun
- naiṣkarmyasiddhim← naiṣkarmyasiddhiaccusative singular feminine noun[viśiṣṭādvaita]अधिगच्छति[bhakti]सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी इत्येवंलक्षणां पारमहंस्यापरपर्यायां प्राप्नोति
- paramām← paramaaccusative singular feminine noun[viśiṣṭādvaita]इति विशेषणान्नैष्कर्म्यशब्दमात्रेण
- saṃnyāsena← saṃnyasinstrumental singular masculine noun[advaita]सम्यग्दर्शनेन तत्पूर्वकेण वा सर्वकर्मसंन्यासेन अधिगच्छति प्राप्नोति[viśiṣṭādvaita]युक्तः कर्म कुर्वन् परमां नैष्कर्म्यसिद्धिम् अधिगच्छति[bhakti]नैष्कर्म्यसिद्धिं सर्वकर्मनिवृत्तिलक्षणां सत्त्वशुद्धिमधिगच्छति[advaita-bhakti]शिखायज्ञोपवीतादिसहितसर्वकर्मत्यागेन
- adhigacchati← adhigam3rd person singular present indicative active verb[advaita]प्राप्नोति[viśiṣṭādvaita]। परमां ध्याननिष्ठां ज्ञानयोगस्य अपि फलभूताम् अधिगच्छति इत्यर्थः। वक्ष्यमाणध्यानयोगावाप्तिं सर्वेन्द्रियकर्मोपरतिरूपाम्
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.49, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.49 · anandgiri_18.49
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.49 · vedantadeshika_18.49
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.49 · jayatirtha_18.49
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.49
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.49
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.49
Theme-list memberships (7)
Show all theme-lists this verse participates in
- गच्छतिwith 2.64, 2.71, 3.18, 4.39, 5.6, 5.24, …
- जितात्माwith 5.7, 6.7
- बुद्धिwith 2.19, 2.39, 2.41, 2.44, 2.49, 2.50, …
- बुद्धिःwith 2.44, 2.65, 3.1, 3.2, 10.4, 10.5, …
- संन्यासwith 1.1, 5.1, 5.2, 5.3, 5.4, 5.6, …
- सर्वत्रwith 2.57, 6.29, 6.30, 6.32, 9.6, 12.3, …
- सिद्धwith 1.1, 2.48, 3.20, 4.12, 4.22, 4.38, …