Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 44
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
भोगैश्वर्य-प्रसक्तानां तयापहृत-चेतसाम् | व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते
bhogaiśvarya-prasaktānāṃ tayāpahṛta-cetasām | vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate
Word-by-word
- bhoga← bhujvocative singular masculine noun[advaita]ैश्वर्यप्रसक्तानां भोगः कर्तव्यः ऐश्वर्यं[viśiṣṭādvaita]ैश्वर्यप्रसक्तानां तया वाचा भोगैश्वर्यविषयया अपहृता त्मज्ञानानां यथोदिता व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ मनसि न विधीयते न उ[bhakti]ैश्वर्यप्रसक्तानामिति[advaita-bhakti]ैश्वर्यगतिं प्रति क्रियाविशेषबहुलां अमृतपानोर्वशीविहारपारिजातपरिमलादिनिबन्धनो यो भोगस्तत्कारणं
- aiśvarya← aiśvaryavocative singular neuter noun[advaita]ं च इति भोगैश्वर्ययोरेव प्रणयवतां तदात्मभूतानाम्। तया क्रियाविशेषबहुलया वाचा अपहृतचेतसाम् आच्छादितविवेकप्रज्ञानां व्यवसा
- prasaktānām← prasañjVibhakti.Sasthi plural masculine noun
- tayā← tāinstrumental singular feminine noun[advaita]क्रियाविशेषबहुलया वाचा अपहृतचेतसाम् आच्छादितविवेकप्रज्ञानां व्यवसायात्मिका सांख्ये योगे वा बुद्धिः समाधौ समाधीयते अस्मि[viśiṣṭādvaita]वाचा भोगैश्वर्यविषयया अपहृता त्मज्ञानानां यथोदिता व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ मनसि न विधीयते न उत्पद्यते[dvaita]ऽपहृतेत्यादेरप्रतीतिनिरासायार्थमाह तेषा मिति[śuddhādvaita]वाचाऽपहृतचेतसां काम्यकर्मपराणां व्यवसायात्मिकैका बुद्धिः समाधिविषयिणी न विधीयते[bhakti]पुष्पितया वाचापहृतमाकृष्टं चेतो येषां तेषां समाधिः चित्तैकाग्र्यं पमेश्वरैकाग्र्याभिमुखत्वं तस्मिन्निश्चयात्मिका बुद्धि[advaita-bhakti]वाचापहृतचेतसामविपश्चितां व्यवसायात्मिका बुद्धिर्न भवतीत्यन्वयः
- apahṛta← apahṛvocative singular masculine noun[advaita]चेतसाम् आच्छादितविवेकप्रज्ञानां व्यवसायात्मिका सांख्ये योगे वा बुद्धिः समाधौ समाधीयते अस्मिन् पुरुषोपभोगाय सर्वमिति समाध[viśiṣṭādvaita]ा त्मज्ञानानां यथोदिता व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ मनसि न विधीयते न उत्पद्यते
- cetas← citnominative singular masculine noun
- ām← āaccusative singular masculine noun
- buddhis← budhnominative singular masculine noun[advaita]तेषामुदेष्यतीत्याशङ्क्याह तयेति[advaita-bhakti]तेषां न भवतीति वा
- samādhau← samādhānominative dual masculine noun[advaita]समाधीयते अस्मिन् पुरुषोपभोगाय सर्वमिति समाधिः अन्तःकरणं बुद्धिः तस्मिन् समाधौ न विधीयते न भवति इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]मनसि न विधीयते न उत्पद्यते[dvaita]समाध्यर्थे न विधीयते[śuddhādvaita]हृदीति
- na← navocative singular neuter noun[advaita]ां भोगः कर्तव्यः ऐश्वर्यं[viśiṣṭādvaita]ां तया वाचा भोगैश्वर्यविषयया अपहृता त्मज्ञानानां यथोदिता व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ मनसि न विधीयते न उत्पद्यते[dvaita]िर्णयात्मिका बुद्धिः समाधौ समाध्यर्थे न विधीयते[śuddhādvaita]ां तेषां तया वाचाऽपहृतचेतसां काम्यकर्मपराणां व्यवसायात्मिकैका बुद्धिः समाधिविषयिणी न विधीयते[bhakti]ामिति। भोगैश्वर्ययोः प्रसक्तानामभिनिविष्टानाम्। तया पुष्पितया वाचापहृतमाकृष्टं चेतो येषां तेषां समाधिः चित्तैकाग्र्यं पम[advaita-bhakti]ामपि व्यवसायात्मिका बुद्धिः कुतो न भवति प्रमाणस्य तुल्यत्वादित्याशङ्क्य प्रतिबन्धकसद्भावान्न भवतीत्याह त्रिभिः यामिमां व
- vidhīyate← vidhā3rd person singular present indicative passive verb[advaita]न भवति इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]न उत्पद्यते[dvaita]। सम्यङ्निर्णीतार्थानामीश्वरे मनस्समाधानं सम्यग्भवति। तद्धि मोक्षसाधनम्। उक्तं चैतदन्यत्र न तस्य तत्त्वग्रहणाय साक्षाद्व[śuddhādvaita]। विशेषेण न स्थाप्यते इति वा। तेषां समाधौ हृदीति।[bhakti]। कर्मकर्तरिप्रयोगः। नोत्पद्यत इत्यर्थः। function playAudio(){ if(document.getElementById('slkaudio') != null) document.[advaita-bhakti]। न भवतीत्यर्थः। समाधिविषया व्यवसायात्मिका बुद्धिस्तेषां न भवतीति वा। अधिकरणे विषये वा सप्तम्यास्तुल्यत्वात्। विधीयत इति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.44, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.44 · anandgiri_2.44
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.44
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.44 · jayatirtha_2.44
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.44
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.44
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.44
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- बुद्धिwith 2.19, 2.39, 2.41, 2.49, 2.50, 2.51, …
- बुद्धिःwith 2.65, 3.1, 3.2, 10.4, 10.5, 18.30, …
- व्यवसायात्मिकाwith 2.41, 2.48
- व्यवसायात्मिका बुद्धिwith 2.41, 9.30