Chapter 14 (Guṇatraya-Vibhāga-Yoga (The Yoga of Distinction of the Three Qualities)), verse 5
Krishna → Arjuna · meter: other
सत्त्वं रजस् तम इति गुणाः प्रकृति-संभवाः | निबध्नन्ति महा-बाहो देहे देहिनम् अव्ययम्
sattvaṃ rajas tama iti guṇāḥ prakṛti-saṃbhavāḥ | nibadhnanti mahā-bāho dehe dehinam avyayam
Word-by-word
- sat← satnominative singular masculine noun[advaita]त्वं रजः तमः इति एवंनामानः[viśiṣṭādvaita]त्वरजस्तमांसि त्रयो गुणाः प्रकृतेः स्वरूपानुबन्धिनः स्वभावविशेषाः प्रकाशादिकार्यैकनिरूपणीयाः प्रकृत्यवस्थायाम् अनुद्भूता[dvaita]त्वमित्यादिना[śuddhādvaita]त्वमिति[bhakti]त्वमित्यादि चतुर्दशभिः[advaita-bhakti]त्वमित्यादिनान्यमित्यतः प्राक्चतुर्दशभिः -- सत्त्वंरजस्तम इत्येवंनामानो गुणा नित्यपरतन्त्राः पुरुषंप्रति सर्वेषामचेतनाना
- tvam← tvaaccusative singular masculine noun
- rajas← rajasvocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]तमांसि त्रयो गुणाः प्रकृतेः स्वरूपानुबन्धिनः स्वभावविशेषाः प्रकाशादिकार्यैकनिरूपणीयाः प्रकृत्यवस्थायाम् अनुद्भूताः तद्वि[bhakti]तम इति त्रयो गुणाः प्रकृतिसंभवाः प्रकृतितः संभव उद्भवो येषां ते तथोक्ताः[advaita-bhakti]तम इत्येवंनामानो गुणा नित्यपरतन्त्राः पुरुषंप्रति सर्वेषामचेतनानां चेतनार्थत्वात् नतु वैशेषिकाणां रूपादिवद्द्रव्याश्रिता
- tama← tamvocative singular masculine noun[advaita]ः इति एवंनामानः[viśiṣṭādvaita]ांसि त्रयो गुणाः प्रकृतेः स्वरूपानुबन्धिनः स्वभावविशेषाः प्रकाशादिकार्यैकनिरूपणीयाः प्रकृत्यवस्थायाम् अनुद्भूताः तद्विका[dvaita]ुच्यते इत्यत आह -- बन्धे ति[śuddhādvaita]णुस्वरूपं चिदंशं जीवमव्ययमपि निबध्नन्ति[bhakti]इति त्रयो गुणाः प्रकृतिसंभवाः प्रकृतितः संभव उद्भवो येषां ते तथोक्ताः[advaita-bhakti]इत्येवंनामानो गुणा नित्यपरतन्त्राः पुरुषंप्रति सर्वेषामचेतनानां चेतनार्थत्वात् नतु वैशेषिकाणां रूपादिवद्द्रव्याश्रिताः
- iti← inominative singular neuter noun[advaita]एवंनामानः[viśiṣṭādvaita]। निरुपधिका इत्यर्थः। कार्यावस्थप्रकृतिगतेभ्यः शब्दादिगुणेभ्यः स्वरूपनिरूपकत्वनित्यानुबन्धित्वलक्षणवैषम्यप्रकाशनाय इतिशब[śuddhādvaita]सम्भूतं चेतनं तत्तद्देहे गुणा[bhakti]त्रयो गुणाः प्रकृतिसंभवाः प्रकृतितः संभव उद्भवो येषां ते तथोक्ताः
- guṇās← guṇanominative plural masculine noun[śuddhādvaita]ते भगवतः सच्चिदानन्दा
- prakṛti← prakṛlocative singular masculine noun[advaita]संभवाः भगवन्मायासंभवाः निबध्नन्ति इव[viśiṣṭādvaita]सम्भवत्वमिह कार्यदशायां विषमतयोद्भवमात्रमित्यभिप्रायेणाहप्रकृतेः स्वरूपानुबन्धिन इति[śuddhādvaita]सम्भवसंसर्जनलीलामुपपाद्येदानीं बन्धलीलामुपपादयितुं चतुर्दशलोकबन्धहेतुभूतगुणानाह चतुर्दशभिः -- सत्त्वमिति[bhakti]पुरुषाभ्यां सर्वभूतोत्पत्तिं निरूप्य इदानीं प्रकृतिसंयोगेन पुरुषस्य संसारं प्रपञ्चयति -- सत्त्वमित्यादि चतुर्दशभिः[advaita-bhakti]संभवा इत्युच्यन्तेत्रयाणां गुणानां साम्यावस्था प्रकृतिर्माया भगवतस्तस्याः सकाशात्परस्पराङ्गाङ्गिभावेन वैषम्येण परिणताः प
- saṃbhavās← samasnominative plural masculine noun
- nibadhnanti← nibandhvocative singular feminine noun[advaita]इति उच्यते[viśiṣṭādvaita]देहे,वर्तमानत्वोपाधिना निबध्नन्ति इत्यर्थः[śuddhādvaita]। त्वं तं बन्धं,निवर्त्तयेति सम्बोधयति।[bhakti]। स्वकार्यैः सुखदुःखमोहादिभिः संयोजयन्तीत्यर्थः।[advaita-bhakti]निर्विकारमेव सन्तं स्वविकारवत्तयोपदर्शयन्तीव भ्रान्त्या जलपात्राणीव दिवि स्थितमादित्यं प्रतिबिम्बाध्यासेन स्वकम्पादिमत्
- mahā← mahinstrumental singular masculine noun[advaita]बाहो? महान्तौ समर्थतरौ आजानुप्रलम्बौ बाहू यस्य सः महाबाहुः?[viśiṣṭādvaita]बाहुशब्दः
- bāho← bāhuvocative singular masculine noun[advaita]? महान्तौ समर्थतरौ आजानुप्रलम्बौ बाहू यस्य सः महाबाहुः?
- dehe← dah3rd person singular perfect passive verb[advaita]शरीरे देहिनं देहवन्तम् अव्ययम्? अव्ययत्वं[viśiṣṭādvaita]वर्तमानं निबध्नन्ति देहे,वर्तमानत्वोपाधिना निबध्नन्ति इत्यर्थः[śuddhādvaita]गुणा एव बध्नन्ति। प्रकृतिधर्म एव तत्र हीनतापादको देहे अहंवृत्तिमान् नोपाधिविशिष्टस्य नान्यस्य। ये च भगवदंशभूतायां प्रकृ[bhakti]तादात्म्येन स्थितं देहिनं चिदंशं वस्तुतोऽव्ययं निर्विकारमेव सन्तं निबध्नन्ति[advaita-bhakti]प्रकृतिकार्ये शरीरेन्द्रियसंघाते देहिनं देहतादात्म्याध्यासापन्नं जीवं परमार्थतः सर्वविकारशून्यत्वेनाव्ययं निबध्नन्ति नि
- dehinam← dihaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]अव्ययं स्वतो गुणसम्बन्धानर्हं देहे वर्तमानं निबध्नन्ति देहे,वर्तमानत्वोपाधिना निबध्नन्ति इत्यर्थः
- avyayam← vye1st person singular imperfect active verb[advaita]? अव्ययत्वं
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 14.5, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_14.5 · anandgiri_14.5
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_14.5 · vedantadeshika_14.5
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_14.5 · jayatirtha_14.5
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_14.5
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_14.5
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_14.5
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- अव्ययwith 2.17, 2.21, 4.1, 4.6, 4.13, 7.13, …
- अव्ययम्with 2.21, 4.1, 4.2, 4.13, 4.14, 7.13, …
- प्रकृतिwith 1.1, 3.5, 3.28, 3.33, 4.6, 5.10, …