Bhagavad Gītā Chapter 15, Verse 16: Krishna to Arjuna — Puruṣottama-Yoga
Bhagavad Gītā 15.16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश् चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थो ऽक्षर उच्यते ॥
dvāv imau← idam(122 verses)nominative masculine dual nounthis (proximal demonstrative) puruṣau← puruṣa(23 verses)nominative masculine dual nounperson, man; the cosmic Person; the Self (Sāṅkhya/Vedānta)attested in commentariesadvaitaइति उच्येते लोके संसारे -- क्षरश्च क्षरतीति क्षरः विनाशी इति एको राशिः अपरः पुरुषः अक्षरः तद्विपरीतः, भगवतः मायाशक्तिः,viśiṣṭādvaitaलोके प्रथितौśuddhādvaitaप्रथितौ, न स्त्रीप्रकृतिकौ, नाप्यत्रान्यतरो स्त्रीप्रकृतिकः, केवलजडप्रकृतिकश्च पुरुषत्वेनैवोभयोर्निर्देशात्bhaktiलोके प्रसिद्धौadvaita-bhaktiव्याचष्टे स्वयमेव भगवान् loke← loka(49 verses)locative masculine singular nounworld, realm; peopleattested in commentariesadvaitaसंसारे -- क्षरश्च क्षरतीति क्षरः विनाशी इति एको राशिः अपरः पुरुषः अक्षरः तद्विपरीतः, भगवतः मायाशक्तिः, क्षराख्यस्य पुरुviśiṣṭādvaitaप्रथितौśuddhādvaitaक्षरश्चाक्षरbhaktiप्रसिद्धौadvaita-bhaktiसंसारे kṣara← kṣara(4 verses)nominative masculine singular nounperishable, mutable (from √kṣar 'flow/perish')attested in commentariesadvaitaविनाशी इति एको राशिः अपरः पुरुषः अक्षरः तद्विपरीतः, भगवतः मायाशक्तिः, क्षराख्यस्य पुरुषस्य उत्पत्तिबीजम् अनेकसंसारिजन्तviśiṣṭādvaitaच अक्षरdvaitaभूतानि ब्रह्मादीनिśuddhādvaitaपुरुषःbhaktiपुरुषो नाम सर्वाणि भूतानि ब्रह्मादिस्थावरान्तानि शरीराणि, अविवेकिलोकस्य शरीरेष्वेव पुरुषत्वप्रसिद्धेःadvaita-bhaktiसर्वाणि भूतानि समस्तं कार्यजातमित्यर्थःś cākṣara eva ca← ca(391 verses)and; (homonym: also the consonant ca)
kṣaraḥ sarvāṇi← sarva(138 verses)nominative neuter plural nounall, entireattested in commentariesadvaitaभूतानि, समस्तं विकारजातम् इत्यर्थःśuddhādvaitaभूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते इतिbhaktiभूतानि ब्रह्मादिस्थावरान्तानि शरीराणि, अविवेकिलोकस्य शरीरेष्वेव पुरुषत्वप्रसिद्धेःadvaita-bhaktiभूतानि समस्तं कार्यजातमित्यर्थः bhūtāni← bhūta(67 verses)nominative neuter plural nounbeing, creature; element; past, goneattested in commentariesadvaita, समस्तं विकारजातम् इत्यर्थःviśiṣṭādvaitaअत्र अचित्सङ्गरूपैकोपाधिना पुरुषः इति एकत्वनिर्देशःdvaitaब्रह्मादीनिśuddhādvaitaकूटस्थोऽक्षर उच्यते इतिbhaktiब्रह्मादिस्थावरान्तानि शरीराणि, अविवेकिलोकस्य शरीरेष्वेव पुरुषत्वप्रसिद्धेःadvaita-bhaktiसमस्तं कार्यजातमित्यर्थः kūṭa← kūṭastha(3 verses)nominative masculine singular nounfixed at the summit, immutable (kūṭa 'peak' + stha 'standing')stho 'kṣara ucyate← √vac(62 verses)present indicative pass 3rd person singular verbto speak (verbal root)attested in commentariesadvaita। कौ तौ पुरुषौ इति आह स्वयमेव भगवान् -- क्षरः सर्वाणि भूतानि, समस्तं विकारजातम् इत्यर्थः। कूटस्थः कूटः राशी राशिरिव स्थिviśiṣṭādvaita। अत्र अपि एकत्वनिर्देशः अचिद्वियोगरूपैकोपाधिना अभिहितः। न हि इतः पूर्वम् अनादौ काले मुक्त एक एव। यथा उक्तम् -- बहवो ज्ञśuddhādvaitaइति। सर्वाणि ब्रह्मादीनि स्तम्बपर्यन्तानि व्यष्टिभूतानि जीवशब्दाभिलपनीयानि भगवत्सदंशभूताचित्प्रकृतिसंसृष्टानि भवनादिक्रadvaita-bhakti। केचित्तु क्षरशब्देनाचेतनवर्गमुक्त्वा कूटस्थोऽक्षर उच्यत इत्यनेन जीवमाहुस्तत्र सम्यक् क्षेत्रज्ञस्यैवेह पुरुषोत्तमत्वेन
spoken
Two principles exist in this world: the perishable, which is every creature born and gone, and the imperishable, which stands fixed as their ground.