Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 34
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद् दृढम् | तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोर् इव सुदुष्करम्
cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham | tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyor iva suduṣkaram
Word-by-word
- cañcalam← cācalyaaccusative singular masculine noun[advaita]प्रमाथि
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]मनः कृष्ण इति कृष्यतेः विलेखनार्थस्य रूपम्[viśiṣṭādvaita]अनवरताभ्यस्तविषयेषु[advaita-bhakti]प्रसिद्धमेवैतत्
- manas← mannominative singular masculine noun
- kṛṣṇa← kṛṣṇavocative singular neuter noun[advaita]इति कृष्यतेः विलेखनार्थस्य रूपम्[advaita-bhakti]ः तेन रूपेण संबोधयन् दुर्निवारमपि चित्तचाञ्चल्यं निवार्य दुष्प्रापमपि समाधिसुखं त्वमेव प्रापयितुं शक्नोषीति सूचयति
- pramāthi← pramathnominative singular neuter noun[advaita]च प्रमथनशीलम् प्रमथ्नाति शरीरम् इन्द्रियाणि च विक्षिपत् सत् परवशीकरोति। किञ्च बलवत् प्रबलम् न केनचित् नियन्तुं शक्यम् द[viśiṣṭādvaita]प्रमथनशीलम्[bhakti]प्रमथनशीलं देहेन्द्रियक्षोभकमित्यर्थः[advaita-bhakti]शरीरमिन्द्रियाणि
- balavat← balavatnominative singular masculine noun[advaita]प्रबलम् न केनचित् नियन्तुं शक्यम् दुर्निवारत्वात्[viśiṣṭādvaita]त्वात्प्रमाथीति[advaita-bhakti]अभिप्रेताद्विषयात्केनाप्युपायेन निवारयितुमशक्यम्
- dṛḍham← dṛḍhaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]अन्यत्र चरति
- tasya← tadVibhakti.Sasthi singular neuter noun[advaita]संबुद्धिः[viśiṣṭādvaita]स्वाभ्यस्तविषयेषु[śuddhādvaita]येन साम्येनोक्तः तदेव दुष्करतरं यतः चञ्चलं मन इति[bhakti]मनसोऽपि निग्रहं निरोधं सुदुष्करं सर्वथा कर्तुमशक्यं मन्ये[advaita-bhakti]विवशताहेतुरित्यर्थः
- aham← ahanominative singular neuter noun
- nigraham← nigrahaccusative singular masculine noun
- manye← mannominative dual masculine noun[advaita]वायोरिव यथा वायोः दुष्करो निग्रहः ततोऽपि दुष्करं मन्ये इत्यभिप्रायः[viśiṣṭādvaita]। मनोनिग्रहोपायो वक्तव्य इत्यभिप्रायः।[advaita-bhakti]वायोरिव
- vāyos← vāVibhakti.Sasthi dual neuter noun
- iva← ivanominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]सुदुष्करम् अहं मन्ये
- suduṣkaram← suduṣkaraaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]अहं मन्ये
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.34, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.34 · anandgiri_6.34
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.34 · vedantadeshika_6.34
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.34 · jayatirtha_6.34
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.34
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.34
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.34
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनःwith 2.60
- कृष्णwith 1.1, 1.28, 1.29, 1.30, 1.32, 1.41, …
- चञ्चलwith 6.26, 6.33