Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 5
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
उद्धरेद् आत्मनात्मानं नात्मानम् अवसादयेत् | आत्मैव ह्य् आत्मनो बन्धुर् आत्मैव रिपुर् आत्मनः
uddhared ātmanātmānaṃ nātmānam avasādayet | ātmaiva hy ātmano bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ
Word-by-word
- uddharet← uddhṛ3rd person singular optative active verb[advaita]संसारसागरे निमग्नम् आत्मना आत्मानं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]। तद्विपरीतेन मनसा आत्मानं न अवसादयेत्। आत्मा एव मन एव हि आत्मनो बन्धुः तद् एव आत्मनो रिपुः।[advaita-bhakti]उत् ऊर्ध्वं हरेत्
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मना आत्मानं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]मना मनसा विषयाननुषक्तेन मनसा आत्मानम् उद्धरेत्[śuddhādvaita]मैव कर्त्तैव न परो बन्ध्वादिर्भवति[bhakti]मना विवेकयुक्तेनात्मानं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]मना विवेकयुक्तेन मनसा आत्मानं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- manāt← manablative singular masculine noun
- mānam← māaccusative singular masculine noun[advaita]अवसादयेत् न अधः नयेत् न अधः गमयेत्[viśiṣṭādvaita]उद्धरेत्
- nāt← naablative singular masculine noun[advaita]मानमिति[śuddhādvaita]मनाऽऽत्मानमुद्धरेदित्युक्तम्[bhakti]मानं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]मनैवात्मोद्धृतो भवति संसारानर्थव्रातात् अतः आत्मना विवेकयुक्तेन मनसा आत्मानं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- mānam← māaccusative singular masculine noun[advaita]अवसादयेत् न अधः नयेत् न अधः गमयेत्[viśiṣṭādvaita]उद्धरेत्
- avas← unominative singular masculine noun
- ādayet← ādi3rd person singular optative active verb
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मना आत्मानं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]मना मनसा विषयाननुषक्तेन मनसा आत्मानम् उद्धरेत्[śuddhādvaita]मैव कर्त्तैव न परो बन्ध्वादिर्भवति[bhakti]मना विवेकयुक्तेनात्मानं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]मना विवेकयुक्तेन मनसा आत्मानं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]नं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]नम् उद्धरेत्[dvaita]धियोगे विधेये किमर्थमात्मोद्धारकर्तव्यतोच्यते इत्यतोऽनया वाचोभङ्ग्या योग[śuddhādvaita]नमात्मना स्वेनोद्धरेन्नावसादयेच्च[bhakti]नं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]नं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- eva← evavocative singular neuter noun[advaita]स्नेहादिबन्धनायतनत्वात्[viśiṣṭādvaita]मन एव हि आत्मनो बन्धुः तद् एव आत्मनो रिपुः।[dvaita]विधीयत इत्याह स चे ति
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]यस्मात् आत्मनः बन्धुः[viśiṣṭādvaita]आत्मनो बन्धुः तद्[śuddhādvaita]आत्मैव कर्त्तैव न परो बन्ध्वादिर्भवति[bhakti]यस्मादात्मैव मनःसङ्गादुपरत आत्मनः स्वस्य बन्धुरुपकारकः रिपुरपकारकश्च[advaita-bhakti]यस्मादात्मैवात्मनो बन्धुर्हितकारी संसारबन्धनान्मोचनहेतुर्नान्यः कश्चित्
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मना आत्मानं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]मना मनसा विषयाननुषक्तेन मनसा आत्मानम् उद्धरेत्[śuddhādvaita]मैव कर्त्तैव न परो बन्ध्वादिर्भवति[bhakti]मना विवेकयुक्तेनात्मानं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]मना विवेकयुक्तेन मनसा आत्मानं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- manas← mannominative singular masculine noun
- bandhur← bandhablative singular masculine noun[advaita-bhakti]हितकारी संसारबन्धनान्मोचनहेतुर्नान्यः कश्चित्
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मना आत्मानं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]मना मनसा विषयाननुषक्तेन मनसा आत्मानम् उद्धरेत्[śuddhādvaita]मैव कर्त्तैव न परो बन्ध्वादिर्भवति[bhakti]मना विवेकयुक्तेनात्मानं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]मना विवेकयुक्तेन मनसा आत्मानं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]नं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]नम् उद्धरेत्[dvaita]धियोगे विधेये किमर्थमात्मोद्धारकर्तव्यतोच्यते इत्यतोऽनया वाचोभङ्ग्या योग[śuddhādvaita]नमात्मना स्वेनोद्धरेन्नावसादयेच्च[bhakti]नं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]नं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- eva← evavocative singular neuter noun[advaita]स्नेहादिबन्धनायतनत्वात्[viśiṣṭādvaita]मन एव हि आत्मनो बन्धुः तद् एव आत्मनो रिपुः।[dvaita]विधीयत इत्याह स चे ति
- ripus← ripunominative singular masculine noun
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मना आत्मानं ततः उत् ऊर्ध्वं हरेत् उद्धरेत् योगारूढतामापादयेदित्यर्थः[viśiṣṭādvaita]मना मनसा विषयाननुषक्तेन मनसा आत्मानम् उद्धरेत्[śuddhādvaita]मैव कर्त्तैव न परो बन्ध्वादिर्भवति[bhakti]मना विवेकयुक्तेनात्मानं संसारादुद्धरेन्नत्ववसादयेदधो न नयेत्[advaita-bhakti]मना विवेकयुक्तेन मनसा आत्मानं स्वं जीवं संसारसमुद्रे निमग्नं
- manas← mannominative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.5, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.5 · anandgiri_6.5
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.5 · vedantadeshika_6.5
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.5 · jayatirtha_6.5
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.5
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.5
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.5
Theme-list memberships (7)
Show all theme-lists this verse participates in
- आत्मनःwith 5.16, 6.11, 6.19, 16.21, 16.22
- कर्मयोगwith 2.53, 3.3, 3.18, 3.28, 4.1, 4.12, …
- ज्ञानयोगwith 2.53, 3.3, 3.28, 7.2
- भक्तियोगwith 2.53, 7.2, 12.11
- मेरे लियेwith 3.7, 3.9, 3.21, 3.40
- मैं जवान हूँwith 6.1
- मैं भगवान्का हूँ और भगवान् मेरे हैंwith 8.14, 9.29, 9.30