Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 69
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
या निशा सर्व-भूतानां तस्यां जागर्ति संयमी | यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः
yā niśā sarva-bhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī | yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ
Word-by-word
- yā← yāvocative singular neuter noun[advaita]निशा रात्रिः सर्वपदार्थानामविवेककरी तमःस्वभावत्वात् सर्वभूतानां सर्वेषां भूतानाम्[viśiṣṭādvaita]आत्मविषया बुद्धिः सर्वभूतानां निशा निशा इव अप्रकाशिका[dvaita]ह या निशेति[śuddhādvaita]निशेति[bhakti]पारशून्यः सर्वात्मना निगृहीतेन्द्रियो लोके न दृश्यते अतोऽसंभावितमिदं लक्षणमित्याशङ्क्याह या निशेति[advaita-bhakti]य प्रयत्नपूर्वकमिन्द्रियसंयमः कर्तव्य इत्युक्तं स्थितप्रज्ञस्य तु स्वतःसिद्ध
- niśā← niśānominative singular feminine noun[advaita]रात्रिः सर्वपदार्थानामविवेककरी तमःस्वभावत्वात् सर्वभूतानां सर्वेषां भूतानाम्[viśiṣṭādvaita]निशा इव अप्रकाशिका[dvaita]परमेश्वरस्वरूपलक्षणा[bhakti]निशेव निशा आत्मनिष्ठा आत्माज्ञानध्वान्तावृतमतीनां तस्यां दर्शनादिव्यवहाराभावात् तस्यामात्मनिष्ठायां संयमी निगृहीतेन्द्र[advaita-bhakti]तां प्रत्यप्रकाशरूपत्वात्तस्यां ब्रह्मविद्यालक्षणायां सर्वभूतनिशायां जागर्ति अज्ञाननिद्रायाः प्रबुद्धः सन्सावधानो वर्तत
- sarva← sarvavocative singular masculine noun[advaita]पदार्थानामविवेककरी तमःस्वभावत्वात् सर्वभूतानां सर्वेषां भूतानाम्[viśiṣṭādvaita]भूतानां निशा निशा इव अप्रकाशिका[dvaita]भूतानां निशा परमेश्वरस्वरूपलक्षणा[bhakti]ात्मना निगृहीतेन्द्रियो लोके न दृश्यते अतोऽसंभावितमिदं लक्षणमित्याशङ्क्याह या निशेति[advaita-bhakti]ेन्द्रियसंयम इत्याह
- bhūtānām← bhūVibhakti.Sasthi plural masculine noun[advaita]। किं तत् परमार्थतत्त्वं स्थितप्रज्ञस्य विषयः। यथा नक्तञ्चराणाम् अहरेव सदन्येषां निशा भवति तद्वत् नक्तञ्चरस्थानीयानामज्ञ
- tasya← tadVibhakti.Sasthi singular neuter noun[advaita]ां परमार्थतत्त्वलक्षणायामज्ञाननिद्रायाः प्रबुद्धो जागर्ति संयमी संयमवान् जितेन्द्रियो योगीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ाम् आत्मविषयायां बुद्धौ इन्द्रिय संयमी प्रसन्नमना जागर्ति आत्मानम् अवलोकयन् आस्ते इत्यर्थः[dvaita]ामिन्द्रियसंयुक्तो ज्ञानी जागर्ति सम्यगापरोक्ष्येण पश्यति परमात्मानमित्यर्थः[śuddhādvaita]ैवान्येभ्यो वैलक्षण्येन लक्षणमाह या निशेति[bhakti]ां दर्शनादिव्यवहाराभावात् तस्यामात्मनिष्ठायां संयमी निगृहीतेन्द्रियो जागर्ति प्रबुध्यते यस्यां तु विषयबुद्ध्या भूतानि जा[advaita-bhakti]ां ब्रह्मविद्यालक्षणायां सर्वभूतनिशायां जागर्ति अज्ञाननिद्रायाः प्रबुद्धः सन्सावधानो वर्तते
- am← aaccusative singular masculine noun
- jāgarti← jāgṛnominative singular neuter noun[advaita]संयमी संयमवान् जितेन्द्रियो योगीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]आत्मानम् अवलोकयन् आस्ते इत्यर्थः[dvaita]सम्यगापरोक्ष्येण पश्यति परमात्मानमित्यर्थः[śuddhādvaita]। यस्यां च शब्दादिविषयिण्याम्। एवं विलक्षणलक्षणो मुनिर्दर्शितः।[bhakti]प्रबुध्यते यस्यां तु विषयबुद्ध्या भूतानि जाग्रति प्रबुद्ध्यन्ते सा आत्मतत्त्वं पश्यतो मुनेर्निशा[advaita-bhakti]अज्ञाननिद्रायाः प्रबुद्धः सन्सावधानो वर्तते
- sam← saaccusative singular masculine noun[dvaita]यगापरोक्ष्येण पश्यति परमात्मानमित्यर्थः
- yamī← yamnominative singular masculine noun[advaita]संयमवान् जितेन्द्रियो योगीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]प्रसन्नमना जागर्ति आत्मानम् अवलोकयन् आस्ते इत्यर्थः[dvaita]त्यस्याक्षरार्थं इन्द्रिये ति प्रकरणलभ्योऽर्थो ज्ञानी ति[śuddhādvaita]जागर्ति[bhakti]निगृहीतेन्द्रियो जागर्ति प्रबुध्यते यस्यां तु विषयबुद्ध्या भूतानि जाग्रति प्रबुद्ध्यन्ते सा आत्मतत्त्वं पश्यतो मुनेर्नि[advaita-bhakti]इन्द्रियसंयमवान् स्थितप्रज्ञ इत्यर्थः
- yasya← yadVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]ां ग्राह्यग्राहकभेदलक्षणायामविद्यानिशायां प्रसुप्तान्येव भूतानि जाग्रति इति उच्यन्ते यस्यां निशायां प्रसुप्ता इव स्वप्नद[viśiṣṭādvaita]ां शब्दादिविषयायां बुद्धौ सर्वाणि भूतानि जाग्रति प्रबुद्धानि भवन्ति सा शब्दादिविषया बुद्धिः आत्मानं पश्यतो मुनेः निशा इव[dvaita]ां सुप्तानीव न किञ्चिज्जानन्ति तस्यामिन्द्रियसंयुक्तो ज्ञानी जागर्ति सम्यगापरोक्ष्येण पश्यति परमात्मानमित्यर्थः[śuddhādvaita]ां च शब्दादिविषयिण्याम्। एवं विलक्षणलक्षणो मुनिर्दर्शितः।[bhakti]ां तु विषयबुद्ध्या भूतानि जाग्रति प्रबुद्ध्यन्ते सा आत्मतत्त्वं पश्यतो मुनेर्निशा[advaita-bhakti]ां तु द्वैतदर्शनलक्षणायामविद्यानिद्रायां प्रसुप्तान्येव भूतानि जाग्रति स्वप्नवद्व्यवहरन्ति सा निशा न प्रकाशत आत्मतत्त्वं
- am← aaccusative singular masculine noun
- jāgrati← jāgṛlocative singular masculine noun[advaita]इति उच्यन्ते यस्यां निशायां प्रसुप्ता इव स्वप्नदृशः सा निशा अविद्यारूपत्वात् परमार्थतत्त्वं पश्यतो मुनेः[viśiṣṭādvaita]प्रबुद्धानि भवन्ति सा शब्दादिविषया बुद्धिः आत्मानं पश्यतो मुनेः निशा इव अप्रकाशिका भवति[dvaita]तस्यां निशायामिव सुप्तः प्रायो न जानाति[bhakti]प्रबुद्ध्यन्ते सा आत्मतत्त्वं पश्यतो मुनेर्निशा[advaita-bhakti]स्वप्नवद्व्यवहरन्ति सा निशा न प्रकाशत आत्मतत्त्वं पश्यतोऽपरोक्षतया मुनेः स्थितप्रज्ञस्य
- bhūtāni← bhūnominative plural neuter noun[advaita]जाग्रति इति उच्यन्ते यस्यां निशायां प्रसुप्ता इव स्वप्नदृशः सा निशा अविद्यारूपत्वात् परमार्थतत्त्वं पश्यतो मुनेः[viśiṣṭādvaita]जाग्रति प्रबुद्धानि भवन्ति सा शब्दादिविषया बुद्धिः आत्मानं पश्यतो मुनेः निशा इव अप्रकाशिका भवति[dvaita]जाग्रति तस्यां निशायामिव सुप्तः प्रायो न जानाति[bhakti]जाग्रति प्रबुद्ध्यन्ते सा आत्मतत्त्वं पश्यतो मुनेर्निशा[advaita-bhakti]जाग्रति स्वप्नवद्व्यवहरन्ति सा निशा न प्रकाशत आत्मतत्त्वं पश्यतोऽपरोक्षतया मुनेः स्थितप्रज्ञस्य
- sās← sanominative plural masculine noun
- niśā← niśānominative singular feminine noun[advaita]रात्रिः सर्वपदार्थानामविवेककरी तमःस्वभावत्वात् सर्वभूतानां सर्वेषां भूतानाम्[viśiṣṭādvaita]निशा इव अप्रकाशिका[dvaita]परमेश्वरस्वरूपलक्षणा[bhakti]निशेव निशा आत्मनिष्ठा आत्माज्ञानध्वान्तावृतमतीनां तस्यां दर्शनादिव्यवहाराभावात् तस्यामात्मनिष्ठायां संयमी निगृहीतेन्द्र[advaita-bhakti]तां प्रत्यप्रकाशरूपत्वात्तस्यां ब्रह्मविद्यालक्षणायां सर्वभूतनिशायां जागर्ति अज्ञाननिद्रायाः प्रबुद्धः सन्सावधानो वर्तत
- paśyatas← dṛśaccusative plural masculine noun
- munes← muniablative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.69, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.69 · anandgiri_2.69
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.69
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.69 · jayatirtha_2.69
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.69
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.69
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.69
Theme-list memberships (5)
Show all theme-lists this verse participates in
- तस्यां जागर्ति संयमीwith 2.55
- भूतानाम्with 1.1, 4.6, 10.20, 10.22, 13.15
- यस्यां जाग्रति भूतानिwith 2.55
- या निशा सर्वभूतानाम्with 2.55
- सा निशा पश्यतो मुनेःwith 2.55