Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 43
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
कामात्मानः स्वर्ग-परा जन्म-कर्म-फल-प्रदाम् | क्रिया-विशेष-बहुलां भोगैश्वर्य-गतिं प्रति
kāmātmānaḥ svarga-parā janma-karma-phala-pradām | kriyā-viśeṣa-bahulāṃ bhogaiśvarya-gatiṃ prati
Word-by-word
- kāmāt← kāmaablative singular masculine noun[advaita]मानः कामस्वभावाः कामपरा इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]मानः कामप्रवणमनसः स्वर्गपराः स्वर्गपरायणाः स्वर्गादिफलावसाने पुन र्जन्मकर्मा ख्य फलप्रदां क्रियाविशेषबहुलां तत्त्वज्ञानर[śuddhādvaita]मानः कामयते आत्मा येषाम्[bhakti]मान इति[advaita-bhakti]मानः काम्यमानविषयशताकुलचित्तत्वेन काममयाः
- mānas← mānominative singular masculine noun
- su← sunominative singular masculine noun[advaita-bhakti]कृतं भवति इत्येवमादयस्तेष्वेव रता वेदार्थसत्यत्वेनैवमेवैतदिति मिथ्याविश्वासेन संतुष्टाः
- arga← arjvocative singular masculine noun
- parā← parānominative singular feminine noun[advaita]इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ः स्वर्गपरायणाः स्वर्गादिफलावसाने पुन र्जन्मकर्मा ख्य फलप्रदां क्रियाविशेषबहुलां तत्त्वज्ञानरहिततया क्रियाविशेषप्रचुरां[advaita-bhakti]ः स्वर्ग एवोर्वश्याद्युपेतत्वेन पर उत्कृष्टो येषां ते तथा
- janma← janmanvocative singular neuter noun[advaita]कर्मफलप्रदां कर्मणः फलं कर्मफलं जन्मैव कर्मफलं जन्मकर्मफलं[viśiṣṭādvaita]कर्मा ख्य फलप्रदां क्रियाविशेषबहुलां तत्त्वज्ञानरहिततया क्रियाविशेषप्रचुरां तेषां भोगैश्वर्यगतिं प्रति वर्तमानां याम् इम[śuddhādvaita]कर्मफलप्रदाम्[bhakti]च तत्र कर्माणि च तत्फलानि च प्रददातीति तथा ताम्। भोगैश्वर्ययोर्गतिं प्राप्तिं प्रति साधनभूता ये क्रियाविशेषास्ते बहुला[advaita-bhakti]कर्मफलप्रदां जन्म चापूर्वशरीरेन्द्रियादिसंबन्धलक्षणं तदधीनं
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]फलप्रदां कर्मणः फलं कर्मफलं जन्मैव कर्मफलं जन्मकर्मफलं[viśiṣṭādvaita]ा ख्य फलप्रदां क्रियाविशेषबहुलां तत्त्वज्ञानरहिततया क्रियाविशेषप्रचुरां तेषां भोगैश्वर्यगतिं प्रति वर्तमानां याम् इमां व[śuddhādvaita]फलप्रदाम्[bhakti]ाणि च तत्फलानि च प्रददातीति तथा ताम्। भोगैश्वर्ययोर्गतिं प्राप्तिं प्रति साधनभूता ये क्रियाविशेषास्ते बहुला यस्यां तां प[advaita-bhakti]फलप्रदां जन्म चापूर्वशरीरेन्द्रियादिसंबन्धलक्षणं तदधीनं
- phala← phal2nd person singular imperative active verb[advaita]प्रदां कर्मणः फलं कर्मफलं जन्मैव कर्मफलं जन्मकर्मफलं[viśiṣṭādvaita]ाम् आपातरमणीयां वाचम् अविपश्चितः अल्पज्ञा भोगैश्वर्यगतिं प्रति वर्तमानां प्रवदन्ति वेदवादरताः वेदेषु ये स्वर्गादिफलवादाः[dvaita]ा एव वेदा इति वदन्तीत्यर्थः।[śuddhādvaita]ं येषाम्[bhakti]ानि च प्रददातीति तथा ताम्। भोगैश्वर्ययोर्गतिं प्राप्तिं प्रति साधनभूता ये क्रियाविशेषास्ते बहुला यस्यां तां प्रवदन्तीत्य[advaita-bhakti]ाभावाच्च
- pradām← pradāaccusative singular masculine noun[śuddhādvaita]। गतिविशेषणं वा। क्रियाविशेषबहुलां वाचं जन्मकर्मफलप्रदां वा प्रवदन्तीत्यन्वयः।
- kriyā← kṛnominative singular masculine noun[advaita]विशेषबहुलां क्रियाणां विशेषाः क्रियाविशेषाः ते बहुला यस्यां वाचि तां स्वर्गपशुपुत्राद्यर्थाः यया वाचा बाहुल्येन प्रकाश्य[viśiṣṭādvaita]विशेषबहुलां तत्त्वज्ञानरहिततया क्रियाविशेषप्रचुरां तेषां भोगैश्वर्यगतिं प्रति वर्तमानां याम् इमां वाचं ये प्रवदन्ति इति[śuddhādvaita]विशेषबहुलां वाचं जन्मकर्मफलप्रदां वा प्रवदन्तीत्यन्वयः[bhakti]विशेषास्ते बहुला यस्यां तां प्रवदन्तीत्यनुषङ्गः[advaita-bhakti]विशेषबहुलां अमृतपानोर्वशीविहारपारिजातपरिमलादिनिबन्धनो यो भोगस्तत्कारणं
- viśeṣa← viśiṣ2nd person singular imperative active verb[advaita]बहुलां क्रियाणां विशेषाः क्रियाविशेषाः ते बहुला यस्यां वाचि तां स्वर्गपशुपुत्राद्यर्थाः यया वाचा बाहुल्येन प्रकाश्यन्ते[viśiṣṭādvaita]बहुलां तत्त्वज्ञानरहिततया क्रियाविशेषप्रचुरां तेषां भोगैश्वर्यगतिं प्रति वर्तमानां याम् इमां वाचं ये प्रवदन्ति इति सम्बन[śuddhādvaita]णं वा। क्रियाविशेषबहुलां वाचं जन्मकर्मफलप्रदां वा प्रवदन्तीत्यन्वयः।[bhakti]ास्ते बहुला यस्यां तां प्रवदन्तीत्यनुषङ्गः[advaita-bhakti]बहुलां अमृतपानोर्वशीविहारपारिजातपरिमलादिनिबन्धनो यो भोगस्तत्कारणं
- bahulām← bahulaaccusative singular feminine noun
- bhoga← bhujvocative singular masculine noun[advaita]ैश्वर्यगतिं प्रति भोगश्च ऐश्वर्यं[viśiṣṭādvaita]ैश्वर्यगतिं प्रति वर्तमानां प्रवदन्ति वेदवादरताः वेदेषु ये स्वर्गादिफलवादाः तेषु सक्ताः न अन्यद् अस्ति इति वादिनः तत्सङ्[dvaita]ैश्वर्यमतिं तत्प्राप्तिं प्रति[śuddhādvaita]ैश्वर्यगतिं प्रति कामात्मानः कामयते आत्मा येषाम्[bhakti]ैश्वर्ययोर्गतिं प्राप्तिं प्रति साधनभूता ये क्रियाविशेषास्ते बहुला यस्यां तां प्रवदन्तीत्यनुषङ्गः[advaita-bhakti]ैश्वर्यगतिं प्रति क्रियाविशेषबहुलां अमृतपानोर्वशीविहारपारिजातपरिमलादिनिबन्धनो यो भोगस्तत्कारणं
- aiśvarya← aiśvaryavocative singular neuter noun[advaita]ं च भोगैश्वर्ये तयोर्गतिः प्राप्तिः भोगैश्वर्यगतिः तां प्रति साधनभूताः ये क्रियाविशेषाः तद्बहुलां तां वाचं प्रवदन्तः मूढ
- gatim← gamaccusative singular masculine noun
- prati← pratinominative singular masculine noun[advaita]भोगश्च ऐश्वर्यं[viśiṣṭādvaita]वर्तमानां प्रवदन्ति वेदवादरताः वेदेषु ये स्वर्गादिफलवादाः तेषु सक्ताः न अन्यद् अस्ति इति वादिनः तत्सङ्गातिरेकेण स्वर्गा[dvaita]। तत्प्राप्तिफला एव वेदा इति वदन्तीत्यर्थः।[śuddhādvaita]कामात्मानः कामयते आत्मा येषाम्[bhakti]साधनभूता ये क्रियाविशेषास्ते बहुला यस्यां तां प्रवदन्तीत्यनुषङ्गः[advaita-bhakti]बन्धकसद्भावान्न भवतीत्याह त्रिभिः यामिमां वाचं प्रवदन्ति तया वाचापहृतचेतसामविपश्चितां व्यवसायात्मिका बुद्धिर्न भवतीत्यन्
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.43, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.43 · anandgiri_2.43
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.43
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.43 · jayatirtha_2.43
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.43
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.43
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.43
Theme-list memberships (8)
Show all theme-lists this verse participates in
- कामात्मानःwith 2.42, 4.10
- क्रियाwith 1.42, 3.22, 3.37, 5.8, 5.9, 9.26, …
- क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रतिwith 2.42
- जन्मकर्मफलप्रदाम्with 2.42
- पुष्पिताम्with 2.42
- यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितःwith 2.42
- वेदवादरताःwith 2.42
- स्वर्गपराःwith 2.42