Chapter 15 (Puruṣottama-Yoga (The Yoga of the Supreme Person)), verse 3
Krishna → Arjuna · meter: upajāti
न रूपम् अस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर् न च संप्रतिष्ठा | अश्वत्थम् एनं सु-विरूढ-मूलम् असङ्ग-शस्त्रेण दृढेन छित्त्वा
na rūpam asyeha tathopalabhyate nānto na cādir na ca saṃpratiṣṭhā | aśvattham enaṃ su-virūḍha-mūlam asaṅga-śastreṇa dṛḍhena chittvā
Word-by-word
- na← navocative singular neuter noun[advaita]रूपम् अस्य इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः पुनः[dvaita]ोपलभ्यते[śuddhādvaita]रूपमिति[bhakti]रूपमस्येति[advaita-bhakti]रूपमिति
- rū← runominative dual masculine noun[advaita]पम् अस्य इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]पं निर्दिष्टं न तथा,संसारिभिः उपलभ्यते[dvaita]पं नोपलभ्यत इत्युक्ते प्रमाणबाधः? अत उक्तम् -- तथे ति[śuddhādvaita]पमिति। इह मायामोहितैर्वादिभिरस्य स्वरूपं याथात्म्यं तथा वेदोक्तप्रकारेण नोपलभ्यतेमायामात्रं तु कात्स्न्र्येनानभिव्यक्तस्[bhakti]पमस्येति[advaita-bhakti]पमिति। यस्त्वयं संसारवृक्षो वर्णित इह संसारे स्थितैः प्राणिभिरस्य संसारवृक्षस्य यथावर्णितमूर्ध्वमूलत्वादि तथा तेन प्रकार
- upam← vapaccusative singular masculine noun
- asya← aVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]वृक्षस्य चतुर्मुखादित्वेन ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः प[dvaita]रूपं नोपलभ्यत इत्युक्ते प्रमाणबाधः? अत उक्तम् -- तथे ति
- īha← īhvocative singular masculine noun
- tathā← tathānominative singular masculine noun[advaita]नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita],संसारिभिः उपलभ्यते[dvaita]नोपलभ्यते[śuddhādvaita]वेदोक्तप्रकारेण नोपलभ्यतेमायामात्रं तु कात्स्न्र्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात्[advaita-bhakti]तेन प्रकारेण रूपं नोपलभ्यते स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरवन्मृषात्वेन दृष्टनष्टस्वरूपत्वात्तस्य
- upalabhyate← upalabh3rd person singular present indicative passive verb[advaita]? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]। मनुष्यः अहं देवदत्तस्य पुत्रो यज्ञदत्तस्य पिता तदनुरूपपरिग्रहः च इति एतावन्मात्रम् उपलभ्यते।तथा अस्य वृक्षस्य अन्तो वि
- na← navocative singular neuter noun[advaita]रूपम् अस्य इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः पुनः[dvaita]ोपलभ्यते[śuddhādvaita]रूपमिति[bhakti]रूपमस्येति[advaita-bhakti]रूपमिति
- antas← antinominative singular masculine noun
- na← navocative singular neuter noun[advaita]रूपम् अस्य इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः पुनः[dvaita]ोपलभ्यते[śuddhādvaita]रूपमिति[bhakti]रूपमस्येति[advaita-bhakti]रूपमिति
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]तुर्मुखादित्वेन ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः पुनः[dvaita]मोक्षधर्मे[śuddhādvaita]न रूपमिति[bhakti]-- न रूपमस्येति[advaita-bhakti]्युदकमायागन्धर्वनगरवन्मृषात्वेन दृष्टनष्टस्वरूपत्वात्तस्य
- ādis← ādānominative singular masculine noun
- na← navocative singular neuter noun[advaita]रूपम् अस्य इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः पुनः[dvaita]ोपलभ्यते[śuddhādvaita]रूपमिति[bhakti]रूपमस्येति[advaita-bhakti]रूपमिति
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]तुर्मुखादित्वेन ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः पुनः[dvaita]मोक्षधर्मे[śuddhādvaita]न रूपमिति[bhakti]-- न रूपमस्येति[advaita-bhakti]्युदकमायागन्धर्वनगरवन्मृषात्वेन दृष्टनष्टस्वरूपत्वात्तस्य
- sam← saaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]यग्ज्ञानमूलेन दृढेन गुणमयभोगासङ्गाख्येन शस्त्रेण छित्त्वा ततः विषयासङ्गाद्[dvaita]मतिमाह -- त्वमि ति[śuddhādvaita]प्रतिष्ठाऽपि[bhakti]यग्विचारेण छित्त्वा पृथक्कृत्य
- pratiṣṭhā← pratiṣṭhānominative singular feminine noun[advaita]स्थितिः मध्यम् अस्य न केनचित् उपलभ्यते[viśiṣṭādvaita]च अनात्मनि आत्माभिमानरूपम् अज्ञानम् इति न उपलभ्यतेप्रतितिष्ठति अस्मिन् एव इति हि अज्ञानम् एव अस्य प्रतिष्ठा। एनम् उक्तप[śuddhādvaita]ऽपि। तेनासम्प्रतिष्ठमसत्यं स्वाज्ञानकल्पितं जगदुच्यते। वक्ष्यति च मायावादिनामासुराणां लक्षणेअसत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनी[bhakti]स्थितिः कथं तिष्ठतीति न चोपलभ्यते[advaita-bhakti]स्थितिर्मध्यस्योपलभ्यते आद्यन्तप्रतियोगिकत्वात्तस्य
- aśvattham← aśvatthaaccusative singular masculine noun[advaita]एनं यथोक्तं सुविरूढमूलं सुष्ठु विरूढानि विरोहं गतानि सुदृढानि मूलानि यस्य तम् एनं सुविरूढमूलम्? असङ्गशस्त्रे ण असङ्गः प
- a← avocative singular masculine noun[advaita]स्य इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]स्य वृक्षस्य चतुर्मुखादित्वेन ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतै[dvaita]न्तादिर्विष्णुः[śuddhādvaita]सत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् [16[bhakti]पर्यन्तत्वात्[advaita-bhakti]तएव तस्यान्तोऽवसानं नोपलभ्यते एतावता कालेन समाप्तिं गमिष्यतीत्यपर्यन्तत्वात्
- īn← iaccusative plural masculine noun
- am← aaccusative singular masculine noun
- su← sunominative singular masculine noun[advaita]विरूढमूलं सुष्ठु विरूढानि विरोहं गतानि सुदृढानि मूलानि यस्य तम् एनं सुविरूढमूलम्? असङ्गशस्त्रे ण असङ्गः पुत्रवित्तलोकैषण[viśiṣṭādvaita]विरूढमूलं सुष्ठु विविधं रूढमूलम् अश्वत्थं सम्यग्ज्ञानमूलेन दृढेन गुणमयभोगासङ्गाख्येन शस्त्रेण छित्त्वा ततः विषयासङ्गाद्[śuddhādvaita]राणां लक्षणेअसत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् [16[bhakti]विरूढमूलमत्यन्तं बद्धमूलं सन्तमसङ्गः सङ्गराहित्यं अहंममतात्यागस्तेन दृढेन शस्त्रेण सम्यग्विचारेण छित्त्वा पृथक्कृत्य[advaita-bhakti]विरूढमूलमत्यन्तबद्धमूलं प्रागुक्तमश्वत्थमेनमसङ्गशस्त्रेण सङ्गः स्पृहा असङ्गः सङ्गविरोधि वैराग्यं पुत्रवित्तलोकैषणात्यागर
- vis← vinominative singular masculine noun
- ūḍha← vahvocative singular masculine noun
- mūlam← mūliaccusative singular masculine noun[advaita]? असङ्गशस्त्रे ण असङ्गः पुत्रवित्तलोकैषणादिभ्यः व्युत्थानं तेन असङ्गशस्त्रेण दृढेन परमात्माभिमुख्यनिश्चयदृढीकृतेन पुनः प[viśiṣṭādvaita]अश्वत्थं सम्यग्ज्ञानमूलेन दृढेन गुणमयभोगासङ्गाख्येन शस्त्रेण छित्त्वा ततः विषयासङ्गाद्
- as← anominative singular masculine noun[advaita]य इह यथा उपवर्णितं तथा नैव उपलभ्यते? स्वप्नमरीच्युदकमायागन्धर्वनगरसमत्वात् दृष्टनष्टस्वरूपो हि स इति अत[viśiṣṭādvaita]य वृक्षस्य चतुर्मुखादित्वेन ऊर्ध्वमूलत्वं तत्संतानपरम्परया मनुष्याग्रत्वेन अधःशाखत्वं मनुष्यत्वे कृतैः कर्ममिः मूलभूतैः[dvaita]य रूपं नोपलभ्यत इत्युक्ते प्रमाणबाधः? अत उक्तम् -- तथे ति
- aṅga← aṅganominative singular masculine noun
- śastreṇa← śastrainstrumental singular neuter noun[advaita]दृढेन परमात्माभिमुख्यनिश्चयदृढीकृतेन पुनः पुनः विवेकाभ्यासाश्मनिशितेन च्छित्वा संसारवृक्षं सबीजम् उद्धृत्य[viśiṣṭādvaita]छित्त्वा ततः विषयासङ्गाद्[dvaita]सङ्गराहित्यसहितेन ज्ञानेन[śuddhādvaita]दृढवैराग्यरूपेणाभजनीयतया सक्त्यभावेन छित्वा पृथक्कृत्य ततःपदमात्मरूपं भगवद्धामभूतमक्षरं ब्रह्म परिमार्गितव्यमित्यन्तरेण[bhakti]छित्त्वा तत्त्वज्ञाने यतेतेत्याह -- अश्वत्थमेनमिति सार्धेन[advaita-bhakti]सङ्गः स्पृहा असङ्गः सङ्गविरोधि वैराग्यं पुत्रवित्तलोकैषणात्यागरूपं तदेव शस्त्रं रागद्वेषमयसंसारविरोधित्वात् तेनासङ्गशस्
- dṛḍhena← dṛḍhainstrumental singular masculine noun[advaita]परमात्माभिमुख्यनिश्चयदृढीकृतेन पुनः पुनः विवेकाभ्यासाश्मनिशितेन च्छित्वा संसारवृक्षं सबीजम् उद्धृत्य[viśiṣṭādvaita]गुणमयभोगासङ्गाख्येन शस्त्रेण छित्त्वा ततः विषयासङ्गाद्[bhakti]वैराग्येण शस्त्रेण छित्त्वा तत्त्वज्ञाने यतेतेत्याह -- अश्वत्थमेनमिति सार्धेन[advaita-bhakti]परमात्माज्ञानौत्सुक्यदृढीकृतेन पुनः पुनर्विवेकाभ्यासनिशितेन छित्त्वा समूलमुद्धृत्य वैराग्यशमदमादिसंपत्त्या सर्वकर्मसंन्
- chittvā← chidnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]ततः विषयासङ्गाद्[dvaita]इत्यस्यसबीजमुद्धृत्य इति (शं.) व्याख्यानमसदिति भावेनाह -- छेदश्चे ति[bhakti]तत्त्वज्ञाने यतेतेत्याह -- अश्वत्थमेनमिति सार्धेन[advaita-bhakti]समूलमुद्धृत्य वैराग्यशमदमादिसंपत्त्या सर्वकर्मसंन्यासं कृत्वेत्येतत्
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 15.3, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_15.3 · anandgiri_15.3
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_15.3 · vedantadeshika_15.3
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_15.3 · jayatirtha_15.3
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_15.3
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_15.3
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_15.3
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- छित्त्वाwith 15.4
- रूपम्with 8.9, 11.3, 11.9, 11.16, 11.20, 11.49