Chapter 15 (Puruṣottama-Yoga (The Yoga of the Supreme Person)), verse 2
Krishna → Arjuna · meter: triṣṭubh
अधश् चोर्ध्वं प्रसृतास् तस्य शाखा गुण-प्रवृद्धा विषय-प्रवालाः | अधश् च मूलान्य् अनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्य-लोके
adhaś cordhvaṃ prasṛtās tasya śākhā guṇa-pravṛddhā viṣaya-pravālāḥ | adhaś ca mūlāny anusaṃtatāni karmānubandhīni manuṣya-loke
Word-by-word
- adhas← adhasnominative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]यावत् ब्रह्मणः विश्वसृजो धाम इत्येतदन्तं यथाकर्म यथाश्रुतं ज्ञानकर्मफलानि?[viśiṣṭādvaita]मूलान्यनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके[dvaita]भूतानीत्यधश्चोर्ध्वं[śuddhādvaita]अधश्चेति[bhakti]-- अधश्चेति[advaita-bhakti]्यते -- अधश्चेति
- ūrdhvam← ūrdhvamnominative singular masculine noun
- prasṛtās← prasṛnominative plural masculine noun[bhakti]तस्य संसारवृक्षस्य शाखाः[advaita-bhakti]तस्य,संसारवृक्षस्य शाखाः
- tasya← tadVibhakti.Sasthi singular neuter noun[advaita]वृक्षस्य शाखा इव शाखाः प्रसृताः प्रगताः? गुणप्रवृद्धाः गुणैः सत्त्वरजस्तमोभिः प्रवृद्धाः स्थूलीकृताः उपादानभूतैः? विषयप[viśiṣṭādvaita]परब्रह्माधिगम उच्यते अत्र तु तच्छित्त्वा ततः परं परिमार्गितव्यमिति अतोऽस्यान्यार्थासम्भवात्संसारविषयत्वे सिद्धे तद्विदो[dvaita]शाखा भूतान्यधश्च स्वापेक्षयाऽप्रकृष्टे शरीरादौ कार्ये चोर्ध्वं[śuddhādvaita]शाखास्थानीयतया सुकृतिनो दुष्कृतिनश्चोच्यन्ते[bhakti]संसारवृक्षस्य शाखाः[advaita-bhakti]ैव संसारवृक्षस्यावयवसंबन्धिन्यपरा कल्पनोच्यते -- अधश्चेति
- śākhā← śākhānominative singular feminine noun[advaita]इव शाखाः प्रसृताः प्रगताः? गुणप्रवृद्धाः गुणैः सत्त्वरजस्तमोभिः प्रवृद्धाः स्थूलीकृताः उपादानभूतैः? विषयप्रवालाः विषयाः[viśiṣṭādvaita]भूतास्तथापरे इति धर्मविशेषप्रतिपादकभागस्य मूलत्वोक्तेश्च[dvaita]याम् -- ब्रह्म वाऽस्य पृथङ्मूलं प्रकृतिः समूलं सत्त्वा दयोऽर्वाचीनमूलम्[śuddhādvaita]स्थानीयतया सुकृतिनो दुष्कृतिनश्चोच्यन्ते[bhakti]स्थानीयत्वेनोक्ताः? तेषु[advaita-bhakti]स्थानीयत्वेनोक्ताः? इदानीं तु तद्गतो विशेष उच्यते
- guṇa← guṇavocative singular masculine noun[advaita]प्रवृद्धाः गुणैः सत्त्वरजस्तमोभिः प्रवृद्धाः स्थूलीकृताः उपादानभूतैः? विषयप्रवालाः विषयाः शब्दादयः प्रवालाः इव देहादिकर्[viśiṣṭādvaita]ानामुत्तरोत्तरजन्महेतुत्वेन देवमनुष्यादिशाखानां गुणप्रवृद्धत्वम्[dvaita]ैः सत्त्वादिभिः प्रतीतिमात्रसुखत्वात्प्रवाला विषयाः[śuddhādvaita]ैः प्रवृद्धा विषयप्रवालाः शब्दादिविषयपल्लवाः[bhakti]ैः सत्त्वादिवृत्तिभिर्जलसेचनैरिव यथायथं प्रवृद्धाः वृद्धिं प्राप्ताः[advaita-bhakti]ैः सत्त्वरजस्तमोभिर्देहेन्द्रियविषयाकारपरिणतैर्जलसेचनैरिव प्रवृद्धाः स्थूलीभूताः
- pravṛt← pravṛtnominative singular masculine noun[advaita]तिकारणानि अवान्तरभावीनि तानि अधश्च देवाद्यपेक्षया मूलानि अनुसंततानि अनुप्रविष्टानि कर्मानुबन्धीनि कर्म धर्माधर्मलक्षणम्[viśiṣṭādvaita]तेर्विवक्षितत्वाद्गन्धर्वादिपरत्वम् अत[bhakti]तिर्भवति[advaita-bhakti]तिकारणानि
- hās← hanominative plural masculine noun
- viṣaya← viṣayavocative singular masculine noun[advaita]प्रवालाः विषयाः शब्दादयः प्रवालाः इव देहादिकर्मफलेभ्यः शाखाभ्यः अङ्कुरीभवन्तीव? तेन विषयप्रवालाः शाखाः[viśiṣṭādvaita]इत्यभिप्रायेणाहवायव्यमिति[dvaita]ाः। मूलानि भगवद्रूपादीनि। भगवानपि कर्मानुबन्धेन हि फलं ददाति। तथा च भाल्लवेयशाखायाम् -- ब्रह्म वाऽस्य पृथङ्मूलं प्रकृतिः[śuddhādvaita]प्रवालाः शब्दादिविषयपल्लवाः[bhakti]ा रूपादयः प्रवालाः पल्लवस्थानीया यासां ताः? प्रशाखास्थानीयाभिरिन्द्रियवृत्तिभिः संयुक्तत्वात्[advaita-bhakti]ाकारपरिणतैर्जलसेचनैरिव प्रवृद्धाः स्थूलीभूताः
- pravālās← pravālanominative plural masculine noun
- adhas← adhasnominative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]यावत् ब्रह्मणः विश्वसृजो धाम इत्येतदन्तं यथाकर्म यथाश्रुतं ज्ञानकर्मफलानि?[viśiṣṭādvaita]मूलान्यनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके[dvaita]भूतानीत्यधश्चोर्ध्वं[śuddhādvaita]अधश्चेति[bhakti]-- अधश्चेति[advaita-bhakti]्यते -- अधश्चेति
- mūlāni← mūlinominative plural neuter noun[advaita]अनुसंततानि अनुप्रविष्टानि कर्मानुबन्धीनि कर्म धर्माधर्मलक्षणम् अनुबन्धः पश्चाद्भावि? येषाम् उद्भूतिम् अनु उद्भवति? तानि[viśiṣṭādvaita]अनुसंततानि तानि[dvaita]भगवद्रूपादीनि[bhakti]अनुसंततानि विरूढानि[advaita-bhakti]। कर्म धर्माधर्मलक्षणमनुबद्धुं पश्चाज्जनयितुं शीलं येषां तानि कर्मानुबन्धीनि। कुत्र मनुष्यलोके मनुष्यश्चासौ लोकश्चेत्यधि
- anus← anunominative singular masculine noun
- am← aaccusative singular masculine noun
- tatāni← tannominative plural neuter noun[advaita]अनुप्रविष्टानि कर्मानुबन्धीनि कर्म धर्माधर्मलक्षणम् अनुबन्धः पश्चाद्भावि? येषाम् उद्भूतिम् अनु उद्भवति? तानि कर्मानुबन्[viśiṣṭādvaita]कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके[śuddhādvaita]कर्मानुबन्धीनि[bhakti]विरूढानि
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]यथाश्रुतं ज्ञानकर्मफलानि?[viśiṣṭādvaita]ानुबन्धीनि मनुष्यलोके[dvaita]ानुबन्धेन हि फलं ददाति[śuddhādvaita]ानुबन्धीनि[bhakti]ानुबन्धीनि कर्म एवानुबन्धि अनन्तरभावि येषां तानि ऊर्ध्वाधोलोकेषु यदुपभुक्तं तत्तद्भोगवासनादिभिर्हि कर्मक्षयेण मनुष्यलोकं[advaita-bhakti]धर्माधर्मलक्षणमनुबद्धुं पश्चाज्जनयितुं शीलं येषां तानि कर्मानुबन्धीनि
- anubandhīni← anubandhinvocative plural neuter noun[viśiṣṭādvaita]मूलानि अधो मनुष्यलोके
- manuṣi← manuslocative singular masculine noun
- a← avocative singular masculine noun[advaita]धः मनुष्यादिभ्यो यावत् स्थावरम् ऊर्ध्वं[viśiṣṭādvaita]धश्च मूलान्यनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके[dvaita]व्यक्तेऽपि सूक्ष्मरूपेण सन्ति शरीरादौ[śuddhādvaita]धश्चेति[bhakti]धश्चेति[advaita-bhakti]धश्चेति
- loke← lok1st person singular present indicative active verb[advaita]विशेषतः[viśiṣṭādvaita]। ब्रह्मलोकमूलस्य अस्य वृक्षस्य मनुष्याग्रस्य अधः मनुष्यलोके मूलानि अनुसंततानि तानि च कर्मानुबन्धीनि। कर्माणि एव अनुबन्ध[śuddhādvaita]जटामूलान्यत्र वासनाख्यान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि[bhakti]कर्मानुबन्धीनि कर्म एवानुबन्धि अनन्तरभावि येषां तानि ऊर्ध्वाधोलोकेषु यदुपभुक्तं तत्तद्भोगवासनादिभिर्हि कर्मक्षयेण मनुष्[advaita-bhakti]मनुष्यश्चासौ लोकश्चेत्यधिकृतो ब्राह्मण्यादिविशिष्टो देहो मनुष्यलोकस्तस्मिन् बाहुल्येन कर्मानुबन्धीनि
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 15.2, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_15.2 · anandgiri_15.2
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_15.2 · vedantadeshika_15.2
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_15.2 · jayatirtha_15.2
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_15.2
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_15.2
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_15.2
Theme-list memberships (1)
Show all theme-lists this verse participates in
- मनुष्यwith 1.44, 3.23, 3.38, 4.11, 4.18, 7.3, …