Chapter 9 (Rāja-Vidyā-Rāja-Guhya-Yoga (The Yoga of Royal Knowledge and Royal Mystery)), verse 10
Krishna → Arjuna · vocative: Kaunteya · meter: other
मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते स-चराचरम् | हेतुनानेन कौन्तेय जगद् विपरिवर्तते
mayādhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sa-carācaram | hetunānena kaunteya jagad viparivartate
Word-by-word
- mayā← māinstrumental singular feminine noun[advaita]अध्यक्षेण सर्वतो दृशिमात्रस्वरुपेण अविक्रियात्मना अध्यक्षेण मया? मम माया त्रिगुणात्मिका अविद्यालक्षणा प्रकृतिः सूयते उत[viśiṣṭādvaita]अध्यक्षेण ईक्षिता सचराचरं जगत् सूयते? अनेन क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणमदीक्षणेन[śuddhādvaita]ऽध्यक्षेणाधिष्ठात्रा निमित्तभूतेन पुरुषरूपेण तु सहिता सा चेद्गर्भीकृतेति यावत्[bhakti]ध्यक्षेणाधिष्ठात्रा निमित्तभूतेन प्रकृतिः सचराचरं विश्वं सूयते जनयति[advaita-bhakti]सर्वतो दृशिमात्रस्वरूपेणाविक्रियेणाध्यक्षेण नियन्त्रा भासकेनावभासिता प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका सत्त्वासत्त्वादिभिरनिर्वाच
- adhī← adhinominative dual masculine noun
- akṣeṇa← akṣainstrumental singular masculine noun
- prakṛtis← prakṛnominative singular masculine noun[advaita-bhakti]त्रिगुणात्मिका सत्त्वासत्त्वादिभिरनिर्वाच्या माया सूयते उत्पादयति सचराचरं जगत् मायाविनाधिष्ठितेव मायाकल्पितगजतुरगादिकम्?
- sūyate← sū3rd person singular present indicative active verb[advaita]उत्पादयति सचराचरं जगत्[viśiṣṭādvaita]? अनेन क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणमदीक्षणेन[dvaita]? त्वयि तु तत्सन्निधानात्कर्तृत्वोपचारमात्रमित्यापन्नमिति तन्निवृत्त्यर्थमिदं वाक्यम्[śuddhādvaita]जनयति पत्नीवत्[bhakti]जनयति[advaita-bhakti]उत्पादयति सचराचरं जगत् मायाविनाधिष्ठितेव मायाकल्पितगजतुरगादिकम्? न त्वहं सकार्यमायाभासनमन्तरेण करोमि व्यापारान्तरम्
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]र्वतो दृशिमात्रस्वरुपेण अविक्रियात्मना अध्यक्षेण मया? मम माया त्रिगुणात्मिका अविद्यालक्षणा प्रकृतिः सूयते उत्पादयति सचरा[viśiṣṭādvaita]्मात् क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणं मदीया प्रकृतिः सत्यसंकल्पेन मया अध्यक्षेण ईक्षिता सचराचरं जगत् सूयते? अनेन क्षेत्रज्ञकर्मानु[dvaita]ीनवदिति चेत्स्वयमेव प्रकृतिः सूयत इत्यत आह -- मयेति[śuddhādvaita]्वतः कार्यकारणक्षमाऽचेतनत्वात्? मयाऽध्यक्षेणाधिष्ठात्रा निमित्तभूतेन पुरुषरूपेण तु सहिता सा चेद्गर्भीकृतेति यावत्[bhakti]चराचरं विश्वं सूयते जनयति[advaita-bhakti]ृजाम्युदासीनवदासीनमिति
- cara← car2nd person singular imperative active verb[advaita]ाचरं जगत्[viśiṣṭādvaita]ाचरं जगत् सूयते? अनेन क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणमदीक्षणेन[dvaita]ाचरं सूयत इत्युत्तरवाक्यमित्यतस्तन्निवर्त्याशङ्कां प्रदर्श्य व्याचष्टे -- उदासीनवदि ति[śuddhādvaita]ाचरं जगत्सूयते जनयति पत्नीवत्[bhakti]ाचरं विश्वं सूयते जनयति[advaita-bhakti]ाचरं जगत् मायाविनाधिष्ठितेव मायाकल्पितगजतुरगादिकम्? न त्वहं सकार्यमायाभासनमन्तरेण करोमि व्यापारान्तरम्
- acaram← car1st person singular imperfect active verb
- hetunā← hetuinstrumental singular masculine noun[advaita]निमित्तेन अनेन अध्यक्षत्वेन कौन्तेय जगत् सचराचरं व्यक्ताव्यक्तात्मकं विपरिवर्तते सर्वावस्थासु[viśiṣṭādvaita]जगद् विपरिवर्तते इति मत्स्वाम्यं सत्यसंकल्पत्वं नैर्घृण्यादिदोषरहितत्वम् इत्येवमादिकं मम वसुदेवसूनोः ऐश्वरं योगं पश्य[śuddhādvaita]जगद्विपरिवर्त्तते विनिमितं वर्तते[bhakti]इदं जगद्विपरिवर्तते पुनःपुनर्जायते[advaita-bhakti]निमित्तेनानेनाध्यक्षत्वेन
- anena← aninstrumental singular masculine noun[advaita]अध्यक्षत्वेन कौन्तेय जगत् सचराचरं व्यक्ताव्यक्तात्मकं विपरिवर्तते सर्वावस्थासु[viśiṣṭādvaita]क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणमदीक्षणेन[śuddhādvaita]ैव हेतुना जगद्विपरिवर्त्तते विनिमितं वर्तते। विनिमयो हि द्विविधो व्यवहारश्चिदचिद्रूपः? तदात्मकमित्यैश्वरं योगं पश्येति भ[bhakti]मदधिष्ठानेन
- kaunteya← kaunteyavocative singular masculine noun[advaita]जगत् सचराचरं व्यक्ताव्यक्तात्मकं विपरिवर्तते सर्वावस्थासु[advaita-bhakti]? जगत्सचराचरं विपरिवर्तते विविधं परिवर्तते
- jagat← jagatnominative singular masculine noun[advaita]। तथा च मन्त्रवर्णः -- एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा। कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता के[viśiṣṭādvaita]सूयते? अनेन क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणमदीक्षणेन[śuddhādvaita]सूयते जनयति पत्नीवत्[advaita-bhakti]मायाविनाधिष्ठितेव मायाकल्पितगजतुरगादिकम्? न त्वहं सकार्यमायाभासनमन्तरेण करोमि व्यापारान्तरम्
- vip← vipnominative singular masculine noun
- ar← ṛvocative singular masculine noun
- iva← ivanominative singular masculine noun
- ṛt← ṛnominative singular masculine noun
- at← adnominative singular masculine noun
- e← alocative singular masculine noun[advaita]को देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा[viśiṣṭādvaita]तेनमनुष्यत्वे परत्वं[dvaita]वोक्त इति मत्वा शङ्कितम्[śuddhādvaita]व सहयोगः स्वान्तस्स्थान्प्रकृतौ जनयामीति प्रवृत्तेच्छया अनेनैव
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 9.10, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_9.10 · anandgiri_9.10
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_9.10 · vedantadeshika_9.10
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_9.10 · jayatirtha_9.10
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_9.10
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_9.10
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_9.10
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- कौन्तेयwith 1.27, 2.14, 2.37, 2.60, 3.9, 3.39, …
- प्रकृतिwith 1.1, 3.5, 3.28, 3.33, 4.6, 5.10, …