Bhagavad Gītā Chapter 9, Verse 10: Krishna to Arjuna — Rāja-Vidyā-Rāja-Guhya-Yoga
Bhagavad Gītā 9.10
मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।
हेतुनानेन कौन्तेय जगद् विपरिवर्तते ॥
mayā← mad(383 verses)instrumental singular nounI, me (1st person pronoun stem); also: to rejoice (verbal root)dhyakṣeṇa prakṛtiḥ← prakṛti(28 verses)nominative feminine singular nounprimordial nature (pra- + √kṛ 'do' — 'that from which all is made')attested in commentariesadvaitaसूयते उत्पादयति सचराचरं जगत्viśiṣṭādvaitaसत्यसंकल्पेन मया अध्यक्षेण ईक्षिता सचराचरं जगत् सूयते, अनेन क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणमदीक्षणेनdvaitaसूयत इत्यत आह -- मयेतिbhaktiसचराचरं विश्वं सूयते जनयति sūyate← √sūpresent indicative pass 3rd person singular verbto bring forth, generate (verbal root)attested in commentariesadvaitaउत्पादयति सचराचरं जगत्viśiṣṭādvaita, अनेन क्षेत्रज्ञकर्मानुगुणमदीक्षणेनdvaita, त्वयि तु तत्सन्निधानात्कर्तृत्वोपचारमात्रमित्यापन्नमिति तन्निवृत्त्यर्थमिदं वाक्यम्bhaktiजनयति। अनेन मदधिष्ठानेन हेतुना इदं जगद्विपरिवर्तते पुनःपुनर्जायते। संनिधिमात्रेणाधिष्ठातृत्वात्कर्तृत्वमुदासीनत्वं चाविadvaita-bhaktiउत्पादयति सचराचरं जगत् मायाविनाधिष्ठितेव मायाकल्पितगजतुरगादिकम्, न त्वहं सकार्यमायाभासनमन्तरेण करोमि व्यापारान्तरम् sa← sa(11 verses)with, having (prefix); also: he, that (pronoun)-carācaram← carācara(4 verses)nominative neuter singular nounmoving and unmoving (cara + acara); all creation
hetunā← hetu(7 verses)instrumental masculine singular nouncause, reason, motiveattested in commentariesadvaitaनिमित्तेन अनेन अध्यक्षत्वेन कौन्तेय जगत् सचराचरं व्यक्ताव्यक्तात्मकं विपरिवर्तते सर्वावस्थासुviśiṣṭādvaitaजगद् विपरिवर्तते इति मत्स्वाम्यं सत्यसंकल्पत्वं नैर्घृण्यादिदोषरहितत्वम् इत्येवमादिकं मम वसुदेवसूनोः ऐश्वरं योगं पश्यśuddhādvaitaजगद्विपरिवर्त्तते विनिमितं वर्ततेbhaktiइदं जगद्विपरिवर्तते पुनःपुनर्जायतेadvaita-bhaktiनिमित्तेनानेनाध्यक्षत्वेनnena kaunteya← kaunteya(25 verses)vocative masculine singular nounson of Kuntī (epithet of Arjuna)attested in commentariesadvaitaजगत् सचराचरं व्यक्ताव्यक्तात्मकं विपरिवर्तते सर्वावस्थासुadvaita-bhakti, जगत्सचराचरं विपरिवर्तते विविधं परिवर्तते jaga← jagant(18 verses)nominative neuter singular nounthe world, the moving (universe)d viparivartate← √viparivṛtpresent indicative 3rd person singular verbto revolve, turn around (vi- + pari- + √vṛt)attested in commentariesadvaitaसर्वावस्थासुviśiṣṭādvaitaइति मत्स्वाम्यं सत्यसंकल्पत्वं नैर्घृण्यादिदोषरहितत्वम् इत्येवमादिकं मम वसुदेवसूनोः ऐश्वरं योगं पश्यadvaita-bhaktiविविधं परिवर्तते
spoken
Under my watch, nature brings forth everything that moves and everything that stands still, and by that cause alone, Arjuna, the world keeps turning.