Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 64
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
राग-द्वेष-वियुक्तैस् तु विषयान् इन्द्रियैश् चरन् | आत्म-वश्यैर् विधेयात्मा प्रसादम् अधिगच्छति
rāga-dveṣa-viyuktais tu viṣayān indriyaiś caran | ātma-vaśyair vidheyātmā prasādam adhigacchati
Word-by-word
- rāga← rājvocative singular masculine noun[advaita]द्वेषवियुक्तैः रागश्च द्वेषश्च रागद्वेषौ तत्पुरःसरा हि इन्द्रियाणां प्रवृत्तिः स्वाभाविकी तत्र यो मुमुक्षुः भवति सः ताभ्[viśiṣṭādvaita]द्वेषवियुक्तैः आत्मवश्यैः इन्द्रियैः विषयान् चरन् विषयान् तिरस्कृत्य वर्तमानो विधेयात्मा विधेयमनाः प्रसादम् अधिगच्छति[dvaita]द्वेषेति श्लोकद्वयस्य तात्पर्यमाह इन्द्रिये ति[śuddhādvaita]ेति। यो वश्यात्मा स्वेन्द्रियै रागद्वेषवियुक्तैर्विषयानुपभुञ्जानोऽपि प्रसादं प्रशान्तिमधिगच्छति तस्य प्रसन्नचेतसः प्रज्ञ[bhakti]ेति द्वाभ्याम्[advaita-bhakti]द्वेषदुष्टेन मनसा विषयांश्चिन्तयन्पुरुषार्थाद्भ्रष्टो भवति
- dveṣa← dviṣvocative singular masculine noun[advaita]वियुक्तैः रागश्च द्वेषश्च रागद्वेषौ तत्पुरःसरा हि इन्द्रियाणां प्रवृत्तिः स्वाभाविकी तत्र यो मुमुक्षुः भवति सः ताभ्यां व[viśiṣṭādvaita]वियुक्तैः आत्मवश्यैः इन्द्रियैः विषयान् चरन् विषयान् तिरस्कृत्य वर्तमानो विधेयात्मा विधेयमनाः प्रसादम् अधिगच्छति[dvaita]ेति श्लोकद्वयस्य तात्पर्यमाह इन्द्रिये ति[śuddhādvaita]वियुक्तैर्विषयानुपभुञ्जानोऽपि प्रसादं प्रशान्तिमधिगच्छति[bhakti]रहितैर्विगतदर्पैरिन्द्रियैर्विषयांश्चरन्भुञ्जानोऽपि प्रसादं शान्तिं प्राप्नोति[advaita-bhakti]दुष्टेन मनसा विषयांश्चिन्तयन्पुरुषार्थाद्भ्रष्टो भवति
- viyuktais← viyujinstrumental plural masculine noun[dvaita]ताभ्यामप्रयुक्तैः केवलशरीरधारणार्थं विषयांश्चरति स विधेयात्मा भवति तत
- tu← tunominative singular masculine noun[dvaita]ं साक्षात्फलमुक्तम्[bhakti]र्थप्रश्नस्य स्वाधीनैरिन्द्रियैर्विषयानधिगच्छतीत्युत्तरमुक्तं भवति[advaita-bhakti]बाह्येन्द्रियनिग्रहाभावेऽपि न दोष इति वदन् किं व्रजेतेत्यस्योत्तरमाहाष्टभिः योऽसमाहितचेताः स बाह्येन्द्रियाणि निगृह्याप
- viṣayān← viṣayaaccusative plural masculine noun[advaita]अवर्जनीयान् चरन् उपलभमानः आत्मवश्यैः आत्मनः वश्यानि वशीभूतानि इन्द्रियाणि तैः आत्मवश्यैः विधेयात्मा इच्छातः विधेयः आत्म[viśiṣṭādvaita]चरन् विषयान् तिरस्कृत्य वर्तमानो विधेयात्मा विधेयमनाः प्रसादम् अधिगच्छति[advaita-bhakti]भुञ्जानः कथमनर्थं न प्रतिपद्येतेति शङ्का निरस्ता
- indriyais← indriyainstrumental plural masculine noun
- caran← carnominative singular masculine noun[advaita]उपलभमानः आत्मवश्यैः आत्मनः वश्यानि वशीभूतानि इन्द्रियाणि तैः आत्मवश्यैः विधेयात्मा इच्छातः विधेयः आत्मा अन्तःकरणं यस्य[viśiṣṭādvaita]विषयान् तिरस्कृत्य वर्तमानो विधेयात्मा विधेयमनाः प्रसादम् अधिगच्छति[bhakti]भुञ्जानोऽपि प्रसादं शान्तिं प्राप्नोति[advaita-bhakti]नुपलभमानः प्रसादं प्रसन्नतां चित्तस्य स्वच्छतां परमात्मसाक्षात्कारयोग्यतामधिगच्छति
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मवश्यैः आत्मनः वश्यानि वशीभूतानि इन्द्रियाणि तैः आत्मवश्यैः विधेयात्मा इच्छातः विधेयः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः अयं प्रसाद[viśiṣṭādvaita]मवश्यैः इन्द्रियैः विषयान् चरन् विषयान् तिरस्कृत्य वर्तमानो विधेयात्मा विधेयमनाः प्रसादम् अधिगच्छति[dvaita]मा यस्य सः जितात्मेत्यर्थः[bhakti]मनो मनसो वश्यैर्विधेयो वशवर्ती आत्मा मनो यस्येति[advaita-bhakti]मवश्यैर्मनोधीनैः स्वाधीनैरिति वा रागद्वेषाभ्यां वियुक्तैर्विरहितैरिन्द्रियैः श्रोत्रादिभिर्विषयाञ्शब्दादीननिषिद्धांश्चरन
- ma← mavocative singular masculine noun[advaita]ुमुक्षुः भवति सः ताभ्यां वियुक्तैः श्रोत्रादिभिः इन्द्रियैः विषयान् अवर्जनीयान् चरन् उपलभमानः आत्मवश्यैः आत्मनः वश्यानि[viśiṣṭādvaita]यि सर्वेश्वरे चेतसः शुभाश्रयभूते न्यस्तमना निर्दग्धाशेषकल्मषतया रागद्वेषवियुक्तैः आत्मवश्यैः इन्द्रियैः विषयान् चरन् विष[dvaita]ाहोत्तराभ्यां श्लोकाभ्याम् विषयाननुभवन्नपि विधेय आत्मा यस्य सः जितात्मेत्यर्थः[śuddhādvaita]ुखस्वभावानां निरोधस्याशक्यत्वाद्दोषो दुष्परिहर इति कथं प्रज्ञायाः प्रतिष्ठितत्वं इत्याशङ्क्याह द्वाभ्याम् रागेति[bhakti]शक्यत्वादयं दोषो दुष्परिहर इति स्थितप्रज्ञत्वं कथं स्यादित्याशङ्क्याह रागेति द्वाभ्याम्[advaita-bhakti]नसि निगृहीते तु बाह्येन्द्रियनिग्रहाभावेऽपि न दोष इति वदन् किं व्रजेतेत्यस्योत्तरमाहाष्टभिः योऽसमाहितचेताः स बाह्येन्द्र
- vaśyais← vaśyainstrumental plural masculine noun
- vidheyāt← vidhā3rd person singular benedictive active verb[advaita]मा इच्छातः विधेयः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः अयं प्रसादम् अधिगच्छति[viśiṣṭādvaita]मा विधेयमनाः प्रसादम् अधिगच्छति[dvaita]मेति शेषः[advaita-bhakti]मा तु। तुशब्दः पूर्वस्माद्व्यतिरेकार्थः। वशीकृतान्तःकरणस्तु आत्मवश्यैर्मनोधीनैः स्वाधीनैरिति वा रागद्वेषाभ्यां वियुक्तैर
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]नः आत्मवश्यैः आत्मनः वश्यानि वशीभूतानि इन्द्रियाणि तैः आत्मवश्यैः विधेयात्मा इच्छातः विधेयः आत्मा अन्तःकरणं यस्य सः अयं[viśiṣṭādvaita]नो विधेयात्मा विधेयमनाः प्रसादम् अधिगच्छति[dvaita]होत्तराभ्यां श्लोकाभ्याम् विषयाननुभवन्नपि विधेय आत्मा यस्य सः जितात्मेत्यर्थः[śuddhādvaita]स्वेन्द्रियै रागद्वेषवियुक्तैर्विषयानुपभुञ्जानोऽपि प्रसादं प्रशान्तिमधिगच्छति[bhakti]मनो यस्येति[advaita-bhakti]हाष्टभिः योऽसमाहितचेताः स बाह्येन्द्रियाणि निगृह्यापि रागद्वेषदुष्टेन मनसा विषयांश्चिन्तयन्पुरुषार्थाद्भ्रष्टो भवति
- prasādam← prasadaccusative singular masculine noun[advaita]अधिगच्छति[viśiṣṭādvaita]अधिगच्छति
- adhigacchati← adhigam3rd person singular present indicative active verb[advaita]। प्रसादः प्रसन्नता स्वास्थ्यम्।। प्रसादे सति किं स्यात् इत्युच्यते[viśiṣṭādvaita]। निर्मलान्तःकरणो भवति इत्यर्थः।
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.64, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.64 · anandgiri_2.64
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.64
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.64 · jayatirtha_2.64
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.64
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.64
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.64
Theme-list memberships (12)
Show all theme-lists this verse participates in
- आत्मवश्यैःwith 2.65
- आत्मवश्यैः रागद्वेषवियुक्तैः इन्द्रियैःwith 2.65
- गच्छतिwith 2.71, 3.18, 4.39, 5.6, 5.24, 6.15, …
- द्वेषwith 2.57, 3.34, 3.36, 5.3, 6.9, 7.27, …
- पाँचवें अध्यायके तीसरे श्लोकमें भगवान्ने कहा है किwith 2.65
- प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठतेwith 2.65
- प्रसादमधिगच्छतिwith 2.65
- प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायतेwith 2.65
- युक्तwith 1.14, 2.28, 2.39, 2.50, 2.51, 2.61, …
- विधेयात्माwith 2.65
- विषयान् चरन्with 2.65
- सर्वदुःखानां हानिःwith 2.65