Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 49
Krishna → Arjuna · vocative: Dhanañjaya · meter: anuṣṭubh
दूरेण ह्य् अवरं कर्म बुद्धि-योगाद् धनंजय | बुद्धौ शरणम् अन्विच्छ कृपणाः फल-हेतवः
dūreṇa hy avaraṃ karma buddhi-yogād dhanaṃjaya | buddhau śaraṇam anviccha kṛpaṇāḥ phala-hetavaḥ
Word-by-word
- dūreṇa← dūrainstrumental singular masculine noun[advaita]अतिविप्रकर्षेण अत्यन्तमेव हि अवरम् अधमं निकृष्टं कर्म फलार्थिना क्रियमाणं बुद्धियोगात् समत्वबुद्धियुक्तात् कर्मणः जन्मम[viśiṣṭādvaita]अवरम्[dvaita]ेति। बुद्धियोगाज्ज्ञानलक्षणादुपायात्। दूरेणातीव। अतो बुद्धौ शरणं ज्ञाने स्थितिम्। फलं कर्म कृतौ हेतुर्येषां ते फलहेतवः।[bhakti]ेति। बुद्ध्या व्यवसायात्मिकया कृतः कर्मयोगो बुद्धियोगः। बुद्धिसाधनभूतो वा तस्मात्सकाशादन्यत्काम्यं कर्म दूरेणावरमत्यन्तम[advaita-bhakti]ातिविप्रकर्षेणावरमधमं कर्म फलाभिसंधिना क्रियमाणं जन्ममरणहेतुभूतं अथवा परमात्मबुद्धियोगाद्दूरेणावरं सर्वमपि कर्म
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]अवरम् अधमं निकृष्टं कर्म फलार्थिना क्रियमाणं बुद्धियोगात् समत्वबुद्धियुक्तात् कर्मणः जन्ममरणादिहेतुत्वात्[śuddhādvaita]यतः अतो बुद्धौ बुद्धिनिमित्तं बुद्धिविषये वा शरणं कञ्चिदन्वेषय बुद्धावाश्रयं वाऽन्विच्छ गृहाणेत्यर्थः[bhakti]यस्मादेवं तस्माद्बुद्धौ ज्ञाने शरणमाश्रयं कर्मयोगमन्विच्छानुतिष्ठ[advaita-bhakti]यस्मात्
- avaram← avaraaccusative singular masculine noun[advaita]अधमं निकृष्टं कर्म फलार्थिना क्रियमाणं बुद्धियोगात् समत्वबुद्धियुक्तात् कर्मणः जन्ममरणादिहेतुत्वात्[viśiṣṭādvaita]। महद् एतद् द्वयोः उत्कर्षापकर्षरूपं वैरूप्यम् उक्तबुद्धियोगयुक्तं कर्म निखिलं सांसारिकं दुःखं विनिवर्त्य परमपुरुषार्थलक
- karma← karmanvocative singular neuter noun[advaita]फलार्थिना क्रियमाणं बुद्धियोगात् समत्वबुद्धियुक्तात् कर्मणः जन्ममरणादिहेतुत्वात्[viśiṣṭādvaita]णः इतरत् कर्मदूरेण अवरम्[dvaita]कृतौ हेतुर्येषां ते फलहेतवः।[śuddhādvaita]व्यवसायबुद्धियोगादवरमपकृष्टं हि यतः अतो बुद्धौ बुद्धिनिमित्तं बुद्धिविषये वा शरणं कञ्चिदन्वेषय बुद्धावाश्रयं वाऽन्विच्छ[bhakti]ातिनिकृष्टमित्याह दूरेणेति[advaita-bhakti]ानुष्ठानमेव पुरुषार्थो येन निष्फलमेव सदा कर्तव्यमित्युच्यतेप्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दोऽपि प्रवर्तते इति न्यायात् तद्वरं फल
- buddhi← budhnominative singular neuter noun[advaita]योगात् समत्वबुद्धियुक्तात् कर्मणः जन्ममरणादिहेतुत्वात्[viśiṣṭādvaita]योगः तद्युक्तात् कर्मणः इतरत् कर्मदूरेण अवरम्[dvaita]योगाज्ज्ञानलक्षणादुपायात्[śuddhādvaita]योगादवरमपकृष्टं हि यतः अतो बुद्धौ बुद्धिनिमित्तं बुद्धिविषये वा शरणं कञ्चिदन्वेषय बुद्धावाश्रयं वाऽन्विच्छ गृहाणेत्यर्थः[bhakti]योगः। बुद्धिसाधनभूतो वा तस्मात्सकाशादन्यत्काम्यं कर्म दूरेणावरमत्यन्तमपकृष्टम्। हि यस्मादेवं तस्माद्बुद्धौ ज्ञाने शरणमाश[advaita-bhakti]योगात् आत्मबुद्धिसाधनभूतान्निष्कामकर्मयोगात् दूरेणातिविप्रकर्षेणावरमधमं कर्म फलाभिसंधिना क्रियमाणं जन्ममरणहेतुभूतं अथवा
- yogāt← yujablative singular masculine noun[advaita]समत्वबुद्धियुक्तात् कर्मणः जन्ममरणादिहेतुत्वात्[advaita-bhakti]आत्मबुद्धिसाधनभूतान्निष्कामकर्मयोगात् दूरेणातिविप्रकर्षेणावरमधमं कर्म फलाभिसंधिना क्रियमाणं जन्ममरणहेतुभूतं अथवा परमात्
- hanam← hanaccusative singular masculine noun
- jaya← jivocative singular masculine noun[advaita]यत एवं ततः योगविषयायां बुद्धौ तत्परिपाकजायां वा सांख्यबुद्धौ शरणम् आश्रयमभयप्राप्तिकारणम् अन्विच्छ प्रार्थयस्व परमार्थज[advaita-bhakti]तस्मात् बुद्धौ परमात्मबुद्धौ सर्वानर्थनिवर्तकायां शरणं प्रतिबन्धकपापक्षयेण रक्षकं निष्कामकर्मयोगम्
- buddhau← budhlocative singular masculine noun[advaita]तत्परिपाकजायां वा सांख्यबुद्धौ शरणम् आश्रयमभयप्राप्तिकारणम् अन्विच्छ प्रार्थयस्व परमार्थज्ञानशरणो भवेत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]शरणम् अन्विच्छ[dvaita]शरणं ज्ञाने स्थितिम्[śuddhādvaita]बुद्धिनिमित्तं बुद्धिविषये वा शरणं कञ्चिदन्वेषय बुद्धावाश्रयं वाऽन्विच्छ गृहाणेत्यर्थः[bhakti]ज्ञाने शरणमाश्रयं कर्मयोगमन्विच्छानुतिष्ठ[advaita-bhakti]परमात्मबुद्धौ सर्वानर्थनिवर्तकायां शरणं प्रतिबन्धकपापक्षयेण रक्षकं निष्कामकर्मयोगम्
- śaraṇam← śṝaccusative singular masculine noun[advaita]आश्रयमभयप्राप्तिकारणम् अन्विच्छ प्रार्थयस्व परमार्थज्ञानशरणो भवेत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]अन्विच्छ
- anu← anuvocative singular neuter noun
- iccha← iṣ2nd person singular imperative active verb
- kṛpaṇās← kṛpaṇanominative plural masculine noun
- phala← phalvocative singular masculine noun[advaita]ार्थिना क्रियमाणं बुद्धियोगात् समत्वबुद्धियुक्तात् कर्मणः जन्ममरणादिहेतुत्वात्[viśiṣṭādvaita]त्यागविषयः अवान्तरफलसिद्ध्यसिद्ध्योः समत्वविषयश्च बुद्धियोगः तद्युक्तात् कर्मणः इतरत् कर्मदूरेण अवरम्[dvaita]ं कर्म कृतौ[śuddhādvaita]हेतवः कृपणा इति फलमेव[bhakti]हेतवस्तु सकामा नराः कृपणा दीनाः[advaita-bhakti]मेव सदा कर्तव्यमित्युच्यतेप्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दोऽपि प्रवर्तते इति न्यायात् तद्वरं फलकामनयैव कर्मानुष्ठानमिति चेन्नेत्
- hetavas← hetunominative plural masculine noun[bhakti]तु सकामा नराः कृपणा दीनाः
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.49, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.49 · anandgiri_2.49
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.49
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.49 · jayatirtha_2.49
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.49
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.49
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.49
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- कृपणाः फलहेतवःwith 3.30
- बुद्धिwith 2.19, 2.39, 2.41, 2.44, 2.50, 2.51, …
- बुद्धौ शरणमन्विच्छwith 3.1, 3.2