Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 45
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
त्रैगुण्य-विषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन | निर्द्वन्द्वो नित्य-सत्त्व-स्थो निर्योग-क्षेम आत्मवान्
traiguṇya-viṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna | nirdvandvo nitya-sattva-stho niryoga-kṣema ātmavān
Word-by-word
- traiguṇya← traiguṇyavocative singular neuter noun[advaita]विषयाः त्रैगुण्यं संसारो विषयः प्रकाशयितव्यः येषां ते वेदाः त्रैगुण्यविषयाः[viśiṣṭādvaita]ं सत्त्वरजस्तमांसि सत्त्वरजस्तमःप्रचुराः पुरुषाः त्रैगुण्यशब्देन उच्यन्ते[dvaita]विषया इत्यादिना[śuddhādvaita]विषया वेदा इति[bhakti]विषया इति[advaita-bhakti]ं काममूलः संसारः स
- viṣayās← viṣayanominative plural masculine noun[bhakti]तेषां कर्मफलसंबन्धप्रतिपादका वेदाः
- vedā← vidnominative singular feminine noun[advaita]ः त्रैगुण्यविषयाः[viśiṣṭādvaita]ः तमःप्रचुराणां रजःप्रचुराणां सत्त्वप्रचुराणां[dvaita]नां परोक्षार्थत्वात्ित्रगुणसम्बन्धिस्वर्गादिप्रतीतितोऽर्थ इव भाति[śuddhādvaita]इति। यत एवं कामात्मनां त्रैगुण्याधिकारिणां त्रैगुण्यफलविषया वेदास्त्रिकाण्डविषया अपि अतस्त्वं वेदादिमूलानिस्त्रिगुणतत्त[bhakti]ः। त्वं तु निस्त्रैगुण्यो निष्कामो भव। तत्रोपायमाह। निर्द्वन्द्वः सुखदुःखशीतोष्णादियुगुलानि द्वन्द्वानि तद्रहितो भव। तान[advaita-bhakti]ः कर्मकाण्डात्मकाः यो
- nistraiguṇyas← nistraiguṇyanominative singular masculine noun
- bhava← bhū2nd person singular imperative active verb[advaita]अर्जुन निष्कामो भव इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ेयुः। अतः त्रैगुण्यविषया वेदाः त्वं तु निस्त्रैगुण्यो भव इदानीं सत्त्वप्रचुरः त्वं तदेव वर्धय नान्योन्यसंकीर्णगुणत्रयप्र[dvaita]इत्यनेन वेदपरित्यागो विधीयते इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय व्याचष्टे वेदानामि ति[śuddhādvaita]। त्रिगुणमाश्रितस्त्रैगुण्यस्तद्भिन्नो निस्त्रैगुण्यः। निस्त्रिगुणं मामाश्रितो भवेति गूढाभिप्रायः। तल्लिङ्गमाह निर्द्वन्[bhakti]ति तर्हि किमिति वेदैस्तत्साधनतया कर्माणि विधीयन्ते तत्राह त्रैगुण्यविषया इति[advaita-bhakti]ति तत्तत्कामनाविरहात्
- arjuna← arjunavocative singular neuter noun[advaita]निष्कामो भव इत्यर्थः[advaita-bhakti]। एतेन कर्मस्वाभाव्यात्संसारो निरस्तः। ननु शीतोष्णादिद्वन्द्वप्रतीकाराय वस्त्राद्यपेक्षणात्कुतो निष्कामत्वमत आह निर्द्वन
- nirdvandvas← nirdvaṃdvanominative singular masculine noun
- nitya← nityavocative singular neuter noun[advaita]सत्त्वस्थः सदा सत्त्वगुणाश्रितो भव[viśiṣṭādvaita]सत्त्वस्थः गुणद्वयरहितनित्यप्रवृद्धसत्त्वस्थो भव[śuddhādvaita]ं सत्वे धैर्ये स्थितःसत्त्वैकमनसो वृत्तिः इति वाक्यान्नित्यसत्त्वरूपभगवन्निष्ठो भवेति गूढाभिसन्धिः[bhakti]सत्त्वस्थः सन्[advaita-bhakti]सत्त्वस्थः नित्यमचञ्चलं
- sat← satnominative singular masculine noun[advaita]त्वस्थः सदा सत्त्वगुणाश्रितो भव[viśiṣṭādvaita]त्वरजस्तमांसि सत्त्वरजस्तमःप्रचुराः पुरुषाः त्रैगुण्यशब्देन उच्यन्ते[śuddhādvaita]वे धैर्ये स्थितःसत्त्वैकमनसो वृत्तिः इति वाक्यान्नित्यसत्त्वरूपभगवन्निष्ठो भवेति गूढाभिसन्धिः[bhakti]त्वस्थः सन्[advaita-bhakti]त्वस्थः नित्यमचञ्चलं
- tva← tvavocative singular neuter noun[advaita]ं तु निस्त्रैगुण्यो भव अर्जुन निष्कामो भव इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]रजस्तमांसि सत्त्वरजस्तमःप्रचुराः पुरुषाः त्रैगुण्यशब्देन उच्यन्ते[dvaita]ात्ित्रगुणसम्बन्धिस्वर्गादिप्रतीतितोऽर्थ इव भाति[śuddhādvaita]ं वेदादिमूलानिस्त्रिगुणतत्त्वाश्रितो भव[bhakti]ं तु निस्त्रैगुण्यो निष्कामो भव[advaita-bhakti]ेन विषयो येषां तादृशा वेदाः कर्मकाण्डात्मकाः यो
- sthas← as2nd person dual present indicative active verb
- nis← ninominative singular masculine noun[advaita]त्रैगुण्यो भव अर्जुन निष्कामो भव इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]त्रैगुण्यो भव इदानीं सत्त्वप्रचुरः त्वं तदेव वर्धय नान्योन्यसंकीर्णगुणत्रयप्रचुरो भव[dvaita]त्रैगुण्यो भव इत्यनेन वेदपरित्यागो विधीयते इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय व्याचष्टे वेदानामि ति[śuddhādvaita]त्रिगुणतत्त्वाश्रितो भव[bhakti]त्रैगुण्यो निष्कामो भव[advaita-bhakti]त्रैगुण्यो निष्कामो भव
- yoga← yujvocative singular masculine noun[advaita]क्षेमः अनुपात्तस्य उपादानं योगः उपात्तस्य रक्षणं क्षेमः योगक्षेमप्रधानस्य श्रेयसि प्रवृत्तिर्दुष्करा इत्यतः निर्योगक्षेम[viśiṣṭādvaita]क्षेमः आत्मस्वरूपतत्प्राप्त्युपायबहिर्भूतानाम् अर्थानां योगं प्राप्तानां[dvaita]बुद्धिमाह त्रैगुण्यविषया इत्यादिना[śuddhādvaita]ः। प्राप्तपरिपालनं क्षेमः। योगश्च क्षेमश्च योगक्षेमौ तद्रहित इति योगानुरोधेनोक्तम्। वस्तुतस्तु सत्त्वैकमनसो भगवदीयस्य भक[bhakti]क्षेमः[advaita-bhakti]ेऽपि सकृदनुष्ठानात्सर्वफलप्राप्तिर्भवति तत्तत्कामनाविरहात्
- kṣā← kṣānominative singular feminine noun[advaita]यां सदा सत्वगुणाश्रितत्वं[dvaita]र्थत्वात्ित्रगुणसम्बन्धिस्वर्गादिप्रतीतितोऽर्थ इव भाति[advaita-bhakti]यामाह नित्यसत्त्वस्थः नित्यमचञ्चलं
- imas← i1st person plural present indicative active verb
- ātmavān← ātmavatnominative singular masculine noun[advaita]अप्रमत्तश्च भव[viśiṣṭādvaita]भव आत्मस्वरूपान्वेषणपरो भव[advaita-bhakti]आत्मा परमात्मा ध्येयत्वेन योगक्षेमादिनिर्वाहकत्वेन
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.45, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.45 · anandgiri_2.45
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.45
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.45 · jayatirtha_2.45
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.45
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.45
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.45
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- क्षेमwith 1.46, 9.22
- नित्यwith 1.1, 2.12, 2.14, 2.18, 2.20, 2.21, …
- निर्द्वन्द्वःwith 7.27