Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 20
Krishna → Arjuna · meter: triṣṭubh
न जायते म्रियते वा कदाचिन् नायं भूत्वा भविता वा न भूयः | अजो नित्यः शाश्वतो ऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे
na jāyate mriyate vā kadācin nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ | ajo nityaḥ śāśvato 'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre
Word-by-word
- na← navocative singular neuter noun[advaita]जायते न उत्पद्यते जनिलक्षणा वस्तुविक्रिया न आत्मनो विद्यते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ित्यत्वाद् अपरिणामित्वाद् आत्मनो जन्ममरणादयः सर्व[dvaita]्त्रवर्णोऽप्यस्तीत्याह न जायत इति[śuddhādvaita]्ति।न जायते इत्यादिनोत्पत्त्यस्तित्वनाशरूपा विकारा अन्ये चात्मनिषिद्धाः। अज इत्यादिना निगमनम्।[bhakti]हन्यत इत्येतदेव षड्भावविकारशून्यत्वेन द्रढयति नेति[advaita-bhakti]नक्रियायाः कर्ता कर्म
- jāyate← jan3rd person singular present indicative active verb[advaita]न उत्पद्यते जनिलक्षणा वस्तुविक्रिया न आत्मनो विद्यते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]म्रियत इति वर्तमानतया सर्वेषु देहेषु सर्वैः अनुभूयमाने जन्ममरणे कदाचिद्[dvaita]इति पुनरुक्तमित्याशङ्क्य नेदं भगवद्वाक्यं किन्तूक्तार्थे सम्मतित्वेन मन्त्रवर्णोऽयमुदाह्रियत इत्याह अत्रे ति[śuddhādvaita]इत्यादिनोत्पत्त्यस्तित्वनाशरूपा विकारा अन्ये चात्मनिषिद्धाः[bhakti]स जन्मानन्तरमस्तित्वं भजते नतु[advaita-bhakti]ऽस्ति वर्धते विपरिणमतेऽपक्षीयते विनश्यति इति षड्भावविकारा इति वार्ष्यायणिरिति नैरुक्ताः
- mriyate← mṛ3rd person singular present indicative active verb[advaita]वा । वाशब्दः चार्थे। न म्रियते च इति अन्त्या विनाशलक्षणा विक्रिया प्रतिषिध्यते। कदाचिच्छ ब्दः सर्वविक्रियाप्रतिषेधैः सं[viśiṣṭādvaita]इति वर्तमानतयैव हि जननमरणयोरनुभवः अतस्तदपेक्षया वर्तमाननिर्देशोपपत्तिः तेन कल्पाद्यन्तव्यतिरिक्तः समस्तः कालःकदाचिदिति[dvaita]इत्येतत्कस्मात्कारणादित्यर्थः[bhakti]चेति विनाशप्रतिषेधः[advaita-bhakti]वेति। वाशब्दः समुच्चयार्थः। न जायते न म्रियते चेत्यर्थः। कस्मादयमात्मा नोत्पद्यते यस्मादयमात्मा कदाचित्कस्मिन्नपि काले
- vā← vāvocative singular neuter noun[advaita]। वाशब्दः चार्थे। न म्रियते च इति अन्त्या विनाशलक्षणा विक्रिया प्रतिषिध्यते। कदाचिच्छ ब्दः सर्वविक्रियाप्रतिषेधैः संबध्[viśiṣṭādvaita]द् अपरिणामित्वाद् आत्मनो जन्ममरणादयः सर्व[dvaita]भविता[bhakti]शब्दौ चार्थे[advaita-bhakti]दित्याह द्वितीयेन मन्त्रेण जायतेऽस्ति वर्धते विपरिणमतेऽपक्षीयते विनश्यति इति षड्भावविकारा इति वार्ष्यायणिरिति नैरुक्ताः
- kada← kadvocative singular masculine noun[advaita]ाचिच्छ ब्दः सर्वविक्रियाप्रतिषेधैः संबध्यते न कदाचित् जायते न कदाचित् म्रियते इत्येवम्[viśiṣṭādvaita]ाचिद् अपि आत्मानं न स्पृशतः। नायं भूत्वा भवति वा न भूयः अयं कल्पादौ भूत्वा भूयः कल्पान्ते च न भविता इति न। केषुचित् प्रज[dvaita]र्शनस्याधिकस्य तत्रोत्पादात्अजो नित्यः इति पुनरुक्तमित्याशङ्क्य तन्निवर्त्यामाशङ्कामुक्त्वाऽन्यथा व्याचष्टे कुत इति[advaita-bhakti]ाचित्कस्मिन्नपि काले न भूत्वा अभूत्वा प्राक् भूयः पुनरपि भविता न
- acit← acitnominative singular masculine noun
- nāyam← nīaccusative singular masculine noun
- bhūtvā← bhūnominative singular masculine noun[advaita]भवनक्रियामनुभूय पश्चात् अभविता अभावं गन्ता न भूयः पुनः तस्मात् न म्रियते[viśiṣṭādvaita]भवति वा न भूयः अयं कल्पादौ भूत्वा भूयः कल्पान्ते[dvaita]भविता[bhakti]उत्पद्य भविता भवति अस्तित्वं भजते[advaita-bhakti]अभूत्वा प्राक् भूयः पुनरपि भविता न
- bhavitā← bhū3rd person singular periphrastic future active verb[advaita]अभावं गन्ता न भूयः पुनः तस्मात् न म्रियते[viśiṣṭādvaita]इति न[dvaita]। तद्धि तदैक्षत छां.उ.6।2।3देशतः कालतो योऽसाववस्थातः स्वतोऽन्यतः। अविलुप्तावबोधात्मा इत्यादिश्रुतिस्मृतिसिद्धम्। कुतः अज[bhakti]भवति अस्तित्वं भजते[advaita-bhakti]न। यो ह्यभूत्वा भवति स उत्पत्तिलक्षणां विक्रियामनुभवति। अयं तु प्रागपि सत्त्वाद्यतो नोत्पद्यतेऽतोऽजः। तथायमात्मा भूत्वा
- vā← vāvocative singular neuter noun[advaita]। वाशब्दः चार्थे। न म्रियते च इति अन्त्या विनाशलक्षणा विक्रिया प्रतिषिध्यते। कदाचिच्छ ब्दः सर्वविक्रियाप्रतिषेधैः संबध्[viśiṣṭādvaita]द् अपरिणामित्वाद् आत्मनो जन्ममरणादयः सर्व[dvaita]भविता[bhakti]शब्दौ चार्थे[advaita-bhakti]दित्याह द्वितीयेन मन्त्रेण जायतेऽस्ति वर्धते विपरिणमतेऽपक्षीयते विनश्यति इति षड्भावविकारा इति वार्ष्यायणिरिति नैरुक्ताः
- na← navocative singular neuter noun[advaita]जायते न उत्पद्यते जनिलक्षणा वस्तुविक्रिया न आत्मनो विद्यते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ित्यत्वाद् अपरिणामित्वाद् आत्मनो जन्ममरणादयः सर्व[dvaita]्त्रवर्णोऽप्यस्तीत्याह न जायत इति[śuddhādvaita]्ति।न जायते इत्यादिनोत्पत्त्यस्तित्वनाशरूपा विकारा अन्ये चात्मनिषिद्धाः। अज इत्यादिना निगमनम्।[bhakti]हन्यत इत्येतदेव षड्भावविकारशून्यत्वेन द्रढयति नेति[advaita-bhakti]नक्रियायाः कर्ता कर्म
- bhūyas← bhūyasvocative singular neuter noun
- ajas← ajnominative plural masculine noun
- nityas← nityanominative singular masculine noun
- śa← śavocative singular masculine noun[advaita]ब्दः चार्थे[viśiṣṭādvaita]तः। नायं भूत्वा भवति वा न भूयः अयं कल्पादौ भूत्वा भूयः कल्पान्ते च न भविता इति न। केषुचित् प्रजापतिप्रभृतिदेहेषु आगमेन उ[dvaita]्वरज्ञानवद्भूत्वा भविता[śuddhādvaita]्रुतयो दर्शयन्ति[bhakti]ून्यत्वेन द्रढयति नेति[advaita-bhakti]्यति इति षड्भावविकारा इति वार्ष्यायणिरिति नैरुक्ताः
- aśvat← śvi3rd person singular aorist active verb
- as← anominative singular masculine noun[advaita]मिन् मन्त्रे षड् भावविकारा लौकिकवस्तुविक्रिया आत्मनि प्रतिषिध्यन्ते[bhakti]तित्वं भजते[advaita-bhakti]तित्वविपरिणामौ तु जन्मविनाशान्तर्भूतत्वात्पृथङ्निषिद्धौ
- ayam← iaccusative singular masculine noun[advaita]आत्मा भूत्वा भवनक्रियामनुभूय पश्चात् अभविता अभावं गन्ता न भूयः पुनः तस्मात् न म्रियते[viśiṣṭādvaita]आत्मा
- purāṇas← purāṇanominative singular masculine noun[dvaita]तर्हि उपाधिभूतदेहनाशाद्दर्पणनाशात्प्रतिबिम्बनाशवदात्मनाशः स्यादित्याशङ्काऽत्र पूर्वाभिप्रायेण परिह्रियत इति भावेनाह तथाप
- na← navocative singular neuter noun[advaita]जायते न उत्पद्यते जनिलक्षणा वस्तुविक्रिया न आत्मनो विद्यते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ित्यत्वाद् अपरिणामित्वाद् आत्मनो जन्ममरणादयः सर्व[dvaita]्त्रवर्णोऽप्यस्तीत्याह न जायत इति[śuddhādvaita]्ति।न जायते इत्यादिनोत्पत्त्यस्तित्वनाशरूपा विकारा अन्ये चात्मनिषिद्धाः। अज इत्यादिना निगमनम्।[bhakti]हन्यत इत्येतदेव षड्भावविकारशून्यत्वेन द्रढयति नेति[advaita-bhakti]नक्रियायाः कर्ता कर्म
- hanyate← han3rd person singular present indicative passive verb[advaita]। हन्तिः अत्र विपरिणामार्थे द्रष्टव्यः अपुनरुक्ततायै। न विपरिणम्यते इत्यर्थः। हन्यमाने विपरिणम्यमानेऽपि शरीरे । अस्मिन्[viśiṣṭādvaita]अयम् आत्मा[dvaita]हन्यमानेऽपि देहे[bhakti]हन्यमाने शरीर इति[advaita-bhakti]न हन्तुं शक्यत इत्युपसंहारः
- hanyamāne← hanlocative singular masculine noun[advaita]विपरिणम्यमानेऽपि शरीरे[viśiṣṭādvaita]अपि न हन्यते अयम् आत्मा।[dvaita]ऽपि देहे[bhakti]शरीर इति[advaita-bhakti]तत्संबद्धोऽपि केनाप्युपायेन न हन्यते न हन्तुं शक्यत इत्युपसंहारः
- śarīre← śarīralocative singular neuter noun[advaita]। अस्मिन् मन्त्रे षड् भावविकारा लौकिकवस्तुविक्रिया आत्मनि प्रतिषिध्यन्ते। सर्वप्रकारविक्रियारहित आत्मा इति वाक्यार्थः।[viśiṣṭādvaita]हन्यमाने
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.20, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.20 · anandgiri_2.20
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.20 · vedantadeshika_2.20
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.20 · jayatirtha_2.20
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.20
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.20
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.20
Theme-list memberships (6)
Show all theme-lists this verse participates in
- नित्यwith 1.1, 2.12, 2.14, 2.18, 2.21, 2.24, …
- नित्यःwith 2.24
- पुराणwith 8.9, 11.38, 15.4
- शरीरेwith 1.29, 11.13
- शाश्वतwith 1.43, 6.41, 8.15, 8.26, 10.12, 10.13, …
- सनातनwith 1.40, 2.24, 4.31, 7.10, 8.20, 11.18, …