Bhagavad Gītā Chapter 2, Verse 20: Krishna to Arjuna — Sāṅkhya-Yoga
Bhagavad Gītā 2.20
न जायते म्रियते वा कदाचिन् नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतो ऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥
na← na(252 verses)not (negation particle) jāyate← √jan(10 verses)present indicative 3rd person singular verbto be born; to produce (verbal root)attested in commentariesadvaitaन उत्पद्यते जनिलक्षणा वस्तुविक्रिया न आत्मनो विद्यते इत्यर्थःviśiṣṭādvaitaम्रियत इति वर्तमानतया सर्वेषु देहेषु सर्वैः अनुभूयमाने जन्ममरणे कदाचिद्dvaitaइति पुनरुक्तमित्याशङ्क्य नेदं भगवद्वाक्यं किन्तूक्तार्थे सम्मतित्वेन मन्त्रवर्णोऽयमुदाह्रियत इत्याह अत्रे तिśuddhādvaitaइत्यादिनोत्पत्त्यस्तित्वनाशरूपा विकारा अन्ये चात्मनिषिद्धाःbhaktiस जन्मानन्तरमस्तित्वं भजते नतु mriyate← √mṛ(3 verses)present indicative pass 3rd person singular verbto die (verbal root)attested in commentariesadvaitaवा । वाशब्दः चार्थे। न म्रियते च इति अन्त्या विनाशलक्षणा विक्रिया प्रतिषिध्यते। कदाचिच्छ ब्दः सर्वविक्रियाप्रतिषेधैः संdvaitaइत्येतत्कस्मात्कारणादित्यर्थःbhaktiचेति विनाशप्रतिषेधःadvaita-bhaktiवेति। वाशब्दः समुच्चयार्थः। न जायते न म्रियते चेत्यर्थः। कस्मादयमात्मा नोत्पद्यते यस्मादयमात्मा कदाचित्कस्मिन्नपि काले vā← vā(25 verses)or; either-or; (also: alternative) kadā← kadācidsometime, ever (kadā + cid)cin
nāyaṃ bhūtvā← bhū(10 verses)convto be, become; the earth (verbal root / noun)attested in commentariesadvaitaभवनक्रियामनुभूय पश्चात् अभविता अभावं गन्ता न भूयः पुनः तस्मात् न म्रियतेviśiṣṭādvaitaभवति वा न भूयः अयं कल्पादौ भूत्वा भूयः कल्पान्तेdvaitaदेहसम्बन्धेन भवितैव तत्कथमुच्यतेभूत्वा भविता न इतीत्यतोऽन्यथा व्याचष्टे न चे तिbhaktiउत्पद्य भविता भवति अस्तित्वं भजतेadvaita-bhaktiअभूत्वा प्राक् भूयः पुनरपि भविता न bhavitā← √bhū(51 verses)future indicative peri 3rd person singular verbto be, become; the earth (verbal root / noun)attested in commentariesadvaitaस म्रियत इत्युच्यते लोकेviśiṣṭādvaitaइति न। केषुचित् प्रजापतिप्रभृतिदेहेषु आगमेन उपलभ्यमानं कल्पादौ जननं कल्पान्ते च मरणम् आत्मानं न स्पृशति इत्यर्थः। अतः सdvaita। तद्धि तदैक्षत छां.उ.6।2।3देशतः कालतो योऽसाववस्थातः स्वतोऽन्यतः। अविलुप्तावबोधात्मा इत्यादिश्रुतिस्मृतिसिद्धम्। कुतः अजbhaktiभवति अस्तित्वं भजतेadvaita-bhaktiन। यो ह्यभूत्वा भवति स उत्पत्तिलक्षणां विक्रियामनुभवति। अयं तु प्रागपि सत्त्वाद्यतो नोत्पद्यतेऽतोऽजः। तथायमात्मा भूत्वा vā← vā(25 verses)or; either-or; (also: alternative) na← na(252 verses)not (negation particle) bhūy← bhūyas(12 verses)more, again, abundantlyaḥ
ajo nityaḥ← nitya(17 verses)nominative masculine singular nouneternal, permanent, dailyattested in commentariesviśiṣṭādvaitaशाश्वतः प्रकृतिवदविशदसततपरिणामैःdvaitaइति पुनरुक्तमित्याशङ्क्य तन्निवर्त्यामाशङ्कामुक्त्वाऽन्यथा व्याचष्टे कुत इतिbhaktiसर्वदैकरुप इति वृद्धिप्रतिषेधःadvaita-bhakti। विनाशायोग्य इत्यर्थः। अत्र न भूत्वेत्यत्र समासाभावेऽपि नानुपपत्तिर्नानुयाजेष्वितिवत्। भगवता पणिनिना महाविभाषाधिकारे नञ śāśv← śāśvata(9 verses)nominative masculine singular nouneternal, perpetualato 'yaṃ purā← purāṇa(4 verses)nominative masculine singular nounancient, primeval; the Purāṇic literatureṇo
na← na(252 verses)not (negation particle) hanyate← √han(11 verses)present indicative pass 3rd person singular verbto slay, kill, strike (verbal root)attested in commentariesadvaita। हन्तिः अत्र विपरिणामार्थे द्रष्टव्यः अपुनरुक्ततायै। न विपरिणम्यते इत्यर्थः। हन्यमाने विपरिणम्यमानेऽपि शरीरे । अस्मिन्viśiṣṭādvaitaअयम् आत्माdvaitaहन्यमानेऽपि देहेbhaktiहन्यमाने शरीर इतिadvaita-bhaktiन हन्तुं शक्यत इत्युपसंहारः hanyamāne← √han(11 verses)locative neuter singular present participle pass verbto slay, kill, strike (verbal root)attested in commentariesadvaitaविपरिणम्यमानेऽपि शरीरेviśiṣṭādvaitaअपि न हन्यते अयम् आत्माbhaktiशरीर इतिadvaita-bhaktiतत्संबद्धोऽपि केनाप्युपायेन न हन्यते न हन्तुं शक्यत इत्युपसंहारः śarīre← śarīra(12 verses)locative neuter singular nounbodyattested in commentariesadvaita। अस्मिन् मन्त्रे षड् भावविकारा लौकिकवस्तुविक्रिया आत्मनि प्रतिषिध्यन्ते। सर्वप्रकारविक्रियारहित आत्मा इति वाक्यार्थः।viśiṣṭādvaitaहन्यमाने
spoken
This self is never born and never dies; it did not spring into being and will not cease. Unborn, eternal, ancient, it is not killed when the body is killed.