Chapter 14 (Guṇatraya-Vibhāga-Yoga (The Yoga of Distinction of the Three Qualities)), verse 3
Krishna → Arjuna · vocative: Bhārata · meter: anuṣṭubh
मम योनिर् महद् ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्य् अहम् | संभवः सर्व-भूतानां ततो भवति भारत
mama yonir mahad brahma tasmin garbhaṃ dadhāmy aham | saṃbhavaḥ sarva-bhūtānāṃ tato bhavati bhārata
Word-by-word
- mama← mā2nd person plural perfect active verb[advaita]स्वभूता मदीया माया त्रिगुणात्मिका प्रकृतिः योनिः सर्वभूतानां कारणम्[viśiṣṭādvaita]मदीयं कृत्स्नस्य जगतो योनि भूतं महद् ब्रह्म[dvaita]योनिरिति गर्भाधानार्था योनिः? न तु माता? वाक्यशेषात्[śuddhādvaita]ेति। तत्रसर्गेऽपि नोपजायन्ते [14।2] इत्यत्राभिप्रेतं सर्गस्य प्राकृतत्वेन सगुणत्वं वदन् तत्सम्भवमाह -- मम योनिरिति। गुणा[bhakti]ेति । देशतः कालतश्चानवच्छिन्नत्वान्महत्? बृंहणत्वात्स्वकार्याणां वृद्धिहेतुत्वाद्वा ब्रह्म। प्रकृतिरित्यर्थः। तन्महद्ब्र[advaita-bhakti]ेश्वरस्य योनिर्गर्भाधानस्थानम्
- yonis← yoninominative singular masculine noun
- mahat← mahnominative singular neuter noun[advaita]त्वात् भरणाच्च स्वविकाराणां महत् ब्रह्म इति योनिरेव विशिष्यते[dvaita]ब्रह्मेति जडाऽविद्योच्यत इति प्रतीतिनिरासार्थमाह -- महदि ति[bhakti]? बृंहणत्वात्स्वकार्याणां वृद्धिहेतुत्वाद्वा ब्रह्म[advaita-bhakti]? सर्वकार्याणां वृद्धिहेतुत्वरूपाद्ब्रंहणत्वाद्ब्रह्म अव्याकृतं? प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका माया? महद्ब्रह्म तच्च ममेश्वरस्
- brahma← brahmanvocative singular neuter noun[advaita]इति योनिरेव विशिष्यते[viśiṣṭādvaita]यत् तस्मिन् गर्भं दधामि अहम्। भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च। अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टघा।।अपेरयम् (गीत[dvaita]प्रकृतिः? सा[śuddhādvaita]नामरूपमन्नं[bhakti]। प्रकृतिरित्यर्थः। तन्महद्ब्रह्म मम परमेश्वरस्य योनिर्गर्भाधानस्थानं? तस्मिन्नहं गर्भं जगद्विस्तारहेतुं चिदाभासं दधामि[advaita-bhakti]अव्याकृतं? प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका माया? महद्ब्रह्म तच्च ममेश्वरस्य योनिर्गर्भाधानस्थानम्
- tasmin← tadlocative singular neuter noun[advaita]महति ब्रह्मणि योनौ गर्भं हिरण्यगर्भस्य जन्मनः बीजं सर्वभूतजन्मकारणं बीजं दधामि निक्षिपामि क्षेत्रक्षेत्रज्ञप्रकृतिद्वयश[viśiṣṭādvaita]गर्भं दधामि अहम्[dvaita]गर्भं दधाम्यहम् इति वाक्यशेषाद्भार्यार्थतानिश्चयात्[bhakti]नहं गर्भं जगद्विस्तारहेतुं चिदाभासं दधामि निक्षिपामि[advaita-bhakti]महति ब्रह्मणि योनौ गर्भं सर्वभूतजन्मकारणं अहंबहुस्यां प्रजायेय इतीक्षणरूपं संकल्पं दधामि धारयामि
- garbham← garbhaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]इत्येकवचनं समुदायैक्यपरमिति ख्यापनाय पु़ञ्जशब्दः
- dadhāmi← dhā1st person singular present indicative active verb[advaita]निक्षिपामि क्षेत्रक्षेत्रज्ञप्रकृतिद्वयशक्तिमान् ईश्वरः अहम्? अविद्याकामकर्मोपाधिस्वरूपानुविधायिनं क्षेत्रज्ञं क्षेत्रे[viśiṣṭādvaita]अहम्। भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च। अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टघा।।अपेरयम् (गीता 7।45) इति निर्दिष्टा अ[bhakti]निक्षिपामि[advaita-bhakti]धारयामि
- aham← ahanominative singular neuter noun[advaita]? अविद्याकामकर्मोपाधिस्वरूपानुविधायिनं क्षेत्रज्ञं क्षेत्रेण संयोजयामि इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]। भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च। अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टघा।।अपेरयम् (गीता 7।45) इति निर्दिष्टा अचेतना
- saṃbhavas← samasnominative singular masculine noun
- sarva← sarvavocative singular masculine noun[advaita]भूतानां कारणम्[viśiṣṭādvaita]ज्ञः सर्ववित्? यस्य ज्ञानमयं तपः? तस्मादेतद्ब्रह्म नामरूपमन्नं[dvaita]वेदेषु गीताः इति[śuddhādvaita]स्य भूतजातस्य मत्प्रकृतिगुणसंसर्गजत्वं पूर्वोक्तं मयैव कृतमिति स्पष्टयितुं ममेति[bhakti]भूतोत्पत्तिं प्रति[advaita-bhakti]भूतोत्पत्तिंप्रति
- bhūtānām← bhūVibhakti.Sasthi plural masculine noun[advaita]इति स्मृत्या हिरण्यगर्भकार्यत्वावगमाद्भूतानां कथं यथोक्तगर्भाधाननिमित्तत्वमित्याशङ्क्याह -- हिरण्यगर्भेति[viśiṣṭādvaita]इति न महदादितत्त्वपरं? भूतशब्दस्य महदादिष्वरूढत्वात् नापि महाभूतादिविवक्षा? क्षेत्रज्ञानां बन्धहेतुप्रकारपरत्वात् तच्च
- tatas← tatasnominative singular masculine noun
- bhavati← bhū3rd person singular present indicative active verb[advaita]हे भारत ।।[viśiṣṭādvaita]।कार्यावस्थः अपि चितचित्प्रकृतिसंसर्गो मया एव कृतः इत्याह --[dvaita]? किन्त्वियमन्यैव[śuddhādvaita]तदेव बीजमित्युच्यते तत्सम्मृष्टपुरुषो विराट्? तत्संसृष्टा उभयस्वरूपाश्चेतना अणवो व्युञ्चरिता जायायामिवात्मा वै जायते इत[advaita-bhakti]हे भारत? नत्वीश्वरकृतगर्भाधानं विनेत्यर्थः।
- bhās← bhūnominative singular masculine noun
- rata← ramvocative singular masculine noun[advaita]्युपादानत्वमभिप्रेतमित्याह -- सर्वभूतानामिति[viśiṣṭādvaita]्यभिज्ञापितस्वकीयप्रकृतिद्वयविषयप्राचीनवचनपरामर्शादनन्तरग्रन्थसामञ्जस्याच्च गर्भशब्दोऽत्र परप्रकृतिशब्दनिर्दिष्टचित्समष्[dvaita]ीतिनिरासार्थमाह -- महदि ति[bhakti]ि हेतुत्वं नतु स्वतन्त्रयोरितीमं विवक्षितमर्थं कथयति -- ममेति । देशतः कालतश्चानवच्छिन्नत्वान्महत्? बृंहणत्वात्स्वकार्याण[advaita-bhakti]ि हेतुत्वं नतु सांख्यसिद्धान्तवत्स्वतन्त्रयोरितीमं विवक्षितमर्थमाह द्वाभ्याम् -- सर्वकार्यापेक्षयाऽधिकत्वात्कारणं महत्?
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 14.3, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_14.3 · anandgiri_14.3
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_14.3 · vedantadeshika_14.3
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_14.3 · jayatirtha_14.3
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_14.3
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_14.3
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_14.3
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- गर्भंwith 9.7
- ब्रह्मwith 1.1, 2.72, 3.14, 3.15, 4.21, 4.24, …