Chapter 4 (Jñāna-Karma-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Renunciation of Action in Knowledge)), verse 29
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणे ऽपानं तथापरे | प्राणापान-गती रुद्ध्वा प्राणायाम-परायणाः
apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe 'pānaṃ tathāpare | prāṇāpāna-gatī ruddhvā prāṇāyāma-parāyaṇāḥ
Word-by-word
- apāne← apānalocative singular masculine noun[advaita]अपानवृत्तौ जुह्वति प्रक्षिपन्ति प्राणं प्राणवृत्तिम् पूरकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]जुह्वति प्राणम् इति पूरकः प्राणे अपानम् इति रेचकः प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकः[dvaita]जुह्वति इत्येतत् पूरकरेचककुम्भकपरतया केचिद्व्याचक्षते तदसत् अध्याहारादिप्रसङ्गात्[śuddhādvaita]ति। अधोवृत्तिप्राणा ऊर्द्धृवृत्तिरिति पर्यायेण तद्रोधे तथाविधाः।[bhakti]अधोवृत्तौ प्राणमूर्ध्ववृत्तिं पूरकेण जुह्वति पूरककाले प्राणमपानेनैकीकुर्वन्ति[advaita-bhakti]ऽपानवृत्तौ जुह्वति प्रक्षिपन्ति प्राणवृत्तिम्
- juhvati← hulocative singular masculine noun[advaita]प्रक्षिपन्ति प्राणं प्राणवृत्तिम् पूरकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]प्राणम् इति पूरकः प्राणे अपानम् इति रेचकः प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकः[dvaita]अपानं[bhakti]पूरककाले प्राणमपानेनैकीकुर्वन्ति[advaita-bhakti]प्रक्षिपन्ति प्राणवृत्तिम्
- prāṇam← prāṇaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]इति पूरकः प्राणे अपानम् इति रेचकः प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकः
- prāṇe← prāṇdative singular masculine noun[advaita]अपानं तथा अपरे जुह्वति रेचकाख्यं[viśiṣṭādvaita]अपानम् इति रेचकः प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकः[dvaita]। कुम्बकस्था एव भवन्तीत्यर्थः।[bhakti]जुह्वति[advaita-bhakti]षु बाह्याभ्यन्तरकुम्भकाभ्यासनिगृहीतेषु प्राणान् ज्ञानेन्द्रियकर्मर्मेन्द्रियरूपान्जुह्णति चतुर्थकुम्भकाभ्यासेन विलापयन्त
- apānam← apānaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]इति रेचकः प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकः
- tathā← tathānominative singular masculine noun[advaita]अपरे जुह्वति रेचकाख्यं[śuddhādvaita]विधाः।[bhakti]कुम्भकेन प्राणापानयोरूर्ध्वाधोगती रुद्ध्वा रेचककालेऽपानं प्राणे जुह्वति[advaita-bhakti]ऽपरे जुह्वति शारीरवायोर्बहिर्निर्गमनेन रेचकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थः
- apare← aparanominative plural masculine noun[advaita]जुह्वति रेचकाख्यं[viśiṣṭādvaita]कर्मयोगिनः प्राणायामेषु निष्ठां कुर्वन्ति[dvaita]प्राणायामपरायणाः प्राणमपाने जुह्वति अपानं[bhakti]इत्यर्थः
- prāṇ← prāṇnominative singular masculine noun
- āpāna← āpvocative singular masculine noun
- gatī← gamnominative dual masculine noun[advaita]मुखनासिकाभ्यां वायोः निर्गमनं प्राणस्य गतिः तद्विपर्ययेण अधोगमनम् अपानस्य गतिः ते प्राणापानगती एते रुद्ध्वा निरुध्य प्र[viśiṣṭādvaita]रुद्ध्वा प्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकः[dvaita]रुद्धा इति द्रष्टव्यम्[bhakti]रुद्ध्वा रेचककालेऽपानं प्राणे जुह्वति[advaita-bhakti]मुखनासिकाभ्यामान्तरस्य वायोर्बहिर्निर्गमः श्वासः प्राणस्य गतिः
- ruddhvā← rudhnominative singular masculine noun[advaita]निरुध्य प्राणायामपरायणाः प्राणायामतत्पराः कुम्भकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]प्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकः[bhakti]रेचककालेऽपानं प्राणे जुह्वति[advaita-bhakti]प्राणायामपरायणाः सन्तोऽपरे पूर्वविलक्षणानियताहाराः आहारनियमादियोगसाधनविशिष्टाः प्राणेषु बाह्याभ्यन्तरकुम्भकाभ्यासनिगृही
- prāṇāyāma← prāṇāyāmavocative singular masculine noun[advaita]ं कुर्वन्तीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ेषु निष्ठां कुर्वन्ति[dvaita]परायणाः प्राणमपाने जुह्वति अपानं[śuddhādvaita]पराः केचिन्नियताहारा उत्तममध्यमा इति तान्निरूपयति अपानेति[bhakti]परायणा अपरे इत्यर्थः[advaita-bhakti]यज्ञमाह सार्धेन अपानेऽपानवृत्तौ जुह्वति प्रक्षिपन्ति प्राणवृत्तिम्
- parāyaṇa← parāyaṇavocative singular neuter noun[advaita]ाः प्राणायामतत्पराः कुम्भकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ाः इत्यनेन वर्गत्रयस्य सामान्यसङ्ग्रहः[dvaita]ाः प्राणमपाने जुह्वति अपानं[bhakti]ा अपरे इत्यर्थः[advaita-bhakti]ाः सन्तोऽपरे पूर्वविलक्षणानियताहाराः आहारनियमादियोगसाधनविशिष्टाः प्राणेषु बाह्याभ्यन्तरकुम्भकाभ्यासनिगृहीतेषु प्राणान् ज
- ās← anominative plural masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 4.29, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_4.29 · anandgiri_4.29
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_4.29 · vedantadeshika_4.29
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_4.29 · jayatirtha_4.29
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_4.29
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_4.29
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_4.29
Theme-list memberships (12)
Show all theme-lists this verse participates in
- अपरे नियताहाराः प्राणान् प्राणेषु जुह्वतिwith 4.30
- अपाने जुह्वति ৷৷ प्राणायामपरायणाःwith 4.30
- करनेका वेगwith 4.30
- कुम्भकwith 4.30
- गतागतं कामकामा लभन्तेwith 4.30
- पानेकी कामनाwith 4.30
- प्राणwith 1.1, 1.33, 4.27, 4.30, 5.27, 5.28, …
- प्रेमwith 3.32, 4.1, 4.30
- यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयतेwith 4.23, 4.24
- सर्वेऽप्येतेwith 4.30
- सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाःwith 4.30
- स्तम्भवृत्ति प्राणायामwith 4.30