Bhagavad Gītā Chapter 4, Verse 29: Krishna to Arjuna — Jñāna-Karma-Sannyāsa-Yoga
Bhagavad Gītā 4.29
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणे ऽपानं तथापरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥
apāne← apāna(5 verses)locative masculine singular noundownward breath (one of the five prāṇas)attested in commentariesadvaitaअपानवृत्तौ जुह्वति प्रक्षिपन्ति प्राणं प्राणवृत्तिम् पूरकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थःdvaitaजुह्वति इत्येतत् पूरकरेचककुम्भकपरतया केचिद्व्याचक्षते तदसत् अध्याहारादिप्रसङ्गात्bhaktiअधोवृत्तौ प्राणमूर्ध्ववृत्तिं पूरकेण जुह्वति पूरककाले प्राणमपानेनैकीकुर्वन्ति juhvati← √hu(8 verses)present indicative 3rd person plural verbto offer oblation, sacrifice (verbal root)attested in commentariesadvaitaप्रक्षिपन्ति प्राणं प्राणवृत्तिम् पूरकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थःviśiṣṭādvaitaइति कुम्भकःdvaitaअपानं च प्राणे। कुम्बकस्था एव भवन्तीत्यर्थः।bhaktiपूरककाले प्राणमपानेनैकीकुर्वन्तिadvaita-bhaktiप्रक्षिपन्ति प्राणवृत्तिम् prāṇaṃ← prāṇa(13 verses)accusative masculine singular nounvital breath, life-energy; the prāṇas (vital airs) prāṇe 'pānaṃ tathā← tathā(47 verses)thus, in that manner; likewisepare
prāṇāpāna-gatī← gati(17 verses)accusative feminine dual noungoing, motion, path, destination ruddhvā← rudhconvto obstruct, restrain (verbal root)attested in commentariesadvaitaनिरुध्य प्राणायामपरायणाः प्राणायामतत्पराः कुम्भकाख्यं प्राणायामं कुर्वन्तीत्यर्थःviśiṣṭādvaitaप्राणान् प्राणेषु जुह्वति इति कुम्भकःbhaktiरेचककालेऽपानं प्राणे जुह्वतिadvaita-bhaktiप्राणायामपरायणाः सन्तोऽपरे पूर्वविलक्षणानियताहाराः आहारनियमादियोगसाधनविशिष्टाः प्राणेषु बाह्याभ्यन्तरकुम्भकाभ्यासनिगृही prāṇāyāma-parāyaṇāḥ← parāyaṇa(6 verses)nominative masculine plural nounsupreme refuge, ultimate goal (para 'highest' + ayana 'going')attested in commentariesdvaitaइत्यतः परंप्राणापानगती रुद्धा इति द्रष्टव्यम्
spoken
Some offer the inward breath into the outward, some the outward into the inward, and others, dedicated to breath-restraint, arrest the movement of both altogether.