Bhagavad Gītā Chapter 8, Verse 23: Krishna to Arjuna — Akṣara-Brahma-Yoga
Bhagavad Gītā 8.23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः ।
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥
yatra← yatra(7 verses)where kāle← kāla(17 verses)locative masculine singular nountime; death; the appropriate timeattested in commentariesadvaitaप्रयाताः इति व्यवहितेन संबन्धःviśiṣṭādvaitaतु इत्यादेःयोगयुक्तो भवार्जुन [8dvaitaमृताः आवृत्त्यनावृत्ती यान्ति तत्प्रतिपादनार्थमुत्तरो ग्रन्थ इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासार्थमाह -- यदि तिśuddhādvaitaमार्गे tv anāvṛttim← anāvṛtti(2 verses)accusative feminine singular nounnon-return (an- + āvṛtti)attested in commentariesadvaitaअपुनर्जन्म आवृत्तिं तद्विपरीतां चैव āvṛttiṃ ca← ca(391 verses)and; (homonym: also the consonant ca)iva yoginaḥ← yogin(28 verses)nominative masculine plural nounyogi (yoga + -in 'possessor of')attested in commentariesadvaitaइति योगिनः कर्मिणश्च उच्यन्ते कर्मिणस्तु गुणतः -- कर्मयोगेन योगिनाम् (गीता 3viśiṣṭādvaitaज्ञानिनः पुण्यकर्मसम्बन्धिनश्च
prayātā← pra-√yā(4 verses)nominative masculine plural participle nounto set out, depart (pra- + √yā) yānti← √yā(25 verses)present indicative 3rd person plural verbto go (verbal root)attested in commentariesadvaitaयत्र कालेviśiṣṭādvaitaतं मार्गं वक्ष्यामि इत्यर्थःdvaitaतत्प्रतिपादनार्थमुत्तरो ग्रन्थ इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासार्थमाह -- यदि तिśuddhādvaitaतं वक्ष्यामिbhaktiयस्मिंश्च काले प्रयाता आवृत्तिं यान्ति तं कालं वक्ष्यामीत्यन्वयःadvaita-bhaktiदेवयाने पथि प्रयाता ध्यायिनोऽनावृत्तिं यान्ति taṃ← tad(305 verses)accusative masculine singular nounthat (distal demonstrative); also 3rd-person pronoun kālaṃ← kāla(17 verses)accusative masculine singular nountime; death; the appropriate time vakṣyāmi← √vac(62 verses)future indicative 1st person singular verbto speak (verbal root)attested in commentariesadvaitaभरतर्षभviśiṣṭādvaitaइत्यर्थःśuddhādvaita। यद्यप्यग्निज्योतिषोः कालाभिमानित्वं स्वतो न सम्भवति तथापि सायम्प्रातः कालाभिमानित्वेन तथोक्तिः सम्भवति। अतएव मंत्रे --advaita-bhaktiहे भरतर्षभ अत्र कालशब्दस्य मुख्यार्थत्वे अग्निर्ज्योतिर्धूमशब्दानामनुपपत्तिर्गतिसृतिशब्दयोश्चेति तदनुरोधेनैकस्मिन्कालपद bharata← bharata(9 verses)compound (compound member)Bharata (ancestor of the Kurus); a descendant of Bharatarṣabha
spoken
I will tell you, Arjuna, the times of departure by which yogins go forth to non-return, and those by which they return.