Chapter 8 (Akṣara-Brahma-Yoga (The Yoga of the Imperishable Brahman)), verse 23
Krishna → Arjuna · vocative: Bharatarṣabha · meter: anuṣṭubh
यत्र काले त्व् अनावृत्तिम् आवृत्तिं चैव योगिनः | प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ
yatra kāle tv anāvṛttim āvṛttiṃ caiva yoginaḥ | prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha
Word-by-word
- yatra← yatranominative singular masculine noun[advaita]काले प्रयाताः इति व्यवहितेन संबन्धः[viśiṣṭādvaita]काले तु इत्यादेःयोगयुक्तो भवार्जुन [8[dvaita]ेत्यादिना[śuddhādvaita]ेति। अत्र कालशब्दोऽपि चाहःप्रभृतिसंवत्सरान्तकालाभिमानिदेवताभिरातिवाहिकीभिर्द्वारा मार्गोपलक्षणार्थः। तथा चायमर्थः -- काल[bhakti]ेति। यत्र यस्मिन्काले प्रयाता योगिनोऽनावृत्तिं यान्ति यस्मिंश्च काले प्रयाता आवृत्तिं यान्ति तं कालं वक्ष्यामीत्यन्वयः।[advaita-bhakti]यस्मिन्काले कालाभिमानिदेवतोपलक्षिते मार्गे प्रयाता योगिनो ध्यायिनः कर्मिणश्य अनावृत्तिमावृत्तिं
- kāle← kallocative singular masculine noun[advaita]प्रयाताः इति व्यवहितेन संबन्धः[viśiṣṭādvaita]तु इत्यादेःयोगयुक्तो भवार्जुन [8[dvaita]मृताः आवृत्त्यनावृत्ती यान्ति तत्प्रतिपादनार्थमुत्तरो ग्रन्थ इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासार्थमाह -- यदि ति[śuddhādvaita]मार्गे[bhakti]प्रयाता योगिनोऽनावृत्तिं यान्ति यस्मिंश्च काले प्रयाता आवृत्तिं यान्ति तं कालं वक्ष्यामीत्यन्वयः[advaita-bhakti]कालाभिमानिदेवतोपलक्षिते मार्गे प्रयाता योगिनो ध्यायिनः कर्मिणश्य अनावृत्तिमावृत्तिं
- tu← tunominative singular masculine noun[advaita]अनावृत्तिम् अपुनर्जन्म आवृत्तिं तद्विपरीतां चैव[viśiṣṭādvaita]इत्यादेःयोगयुक्तो भवार्जुन [8[advaita-bhakti]क्रमेण मुच्यन्ते
- ana← anvocative singular masculine noun[advaita]ावृत्तिम् अपुनर्जन्म आवृत्तिं तद्विपरीतां चैव[viśiṣṭādvaita]ावृत्तिं पुण्यकर्माणः[bhakti]्ये त्वावर्तन्त इत्युक्तम्[advaita-bhakti]ावृत्तिमावृत्तिं
- āvṛttim← āvṛtaccusative singular masculine noun
- āvṛttim← āvṛtaccusative singular masculine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]ैव। योगिनः इति योगिनः कर्मिणश्च उच्यन्ते कर्मिणस्तु गुणतः -- कर्मयोगेन योगिनाम् (गीता 3।3) इति विशेषणात् -- योगिनः। यत्र[viśiṣṭādvaita]आवृत्तिं यान्ति तं मार्गं वक्ष्यामि इत्यर्थः[dvaita]्छन्ति ता आह --[śuddhādvaita]ावर्त्तन्ते इत्यपेक्षायामाह --[bhakti]ावर्तन्त इत्यपेक्षायामाह --[advaita-bhakti]्यन्ते
- eva← evavocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]ेति तत्रैव तात्पर्यमिति भावः[śuddhādvaita]मंत्रे -- अग्निश्च मामन्युश्च,[म.ना.31[advaita-bhakti]न केऽपि तत्र क्रममुक्तिभाजः
- yoginas← yujaccusative plural masculine noun
- prayātā← prayatnominative singular feminine noun[advaita]ः इति व्यवहितेन संबन्धः[viśiṣṭādvaita]योगिनो अनावृत्तिं पुण्यकर्माणः[śuddhādvaita]ः प्राणतो वियोगिनो वा सन्तो भगवन्महिमज्ञानिनः भक्ता अर्थार्थिनश्च यथाक्रममनावृत्तिमावृत्तिं[bhakti]योगिनोऽनावृत्तिं यान्ति यस्मिंश्च काले प्रयाता आवृत्तिं यान्ति तं कालं वक्ष्यामीत्यन्वयः[advaita-bhakti]योगिनो ध्यायिनः कर्मिणश्य अनावृत्तिमावृत्तिं
- yānti← yā3rd person plural present indicative active verb[advaita]यत्र काले च प्रयाताः आवृत्तिं यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ।।तं कालमाह --,[viśiṣṭādvaita]तं मार्गं वक्ष्यामि इत्यर्थः[dvaita]तत्प्रतिपादनार्थमुत्तरो ग्रन्थ इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासार्थमाह -- यदि ति[śuddhādvaita]तं वक्ष्यामि[bhakti]यस्मिंश्च काले प्रयाता आवृत्तिं यान्ति तं कालं वक्ष्यामीत्यन्वयः[advaita-bhakti]देवयाने पथि प्रयाता ध्यायिनोऽनावृत्तिं यान्ति
- tam← tayaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]तथाप्यङ्गिना सहाङ्गस्य तुल्यवत्पृथङ्निर्दिष्टस्य तत्फलनिर्देशो न युक्त इति भावः[bhakti]। तत्र केन मार्गेण गता नावर्तन्ते केन वा गताश्चावर्तन्त इत्यपेक्षायामाह -- यत्रेति। यत्र यस्मिन्काले प्रयाता योगिनोऽनावृ
- kālam← kalaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]बनत्वमित्यपि निरस्तं मधुविद्यावदेव प्रथममपि तदुपपत्तेः
- vakṣyāmi← vac1st person singular simple future active verb[advaita]भरतर्षभ[viśiṣṭādvaita]इत्यर्थः[śuddhādvaita]। यद्यप्यग्निज्योतिषोः कालाभिमानित्वं स्वतो न सम्भवति तथापि सायम्प्रातः कालाभिमानित्वेन तथोक्तिः सम्भवति। अतएव मंत्रे --[advaita-bhakti]हे भरतर्षभ अत्र कालशब्दस्य मुख्यार्थत्वे अग्निर्ज्योतिर्धूमशब्दानामनुपपत्तिर्गतिसृतिशब्दयोश्चेति तदनुरोधेनैकस्मिन्कालपद
- bharatarṣabha← bharataṛṣabhavocative singular masculine noun[advaita]।।तं कालमाह --,[advaita-bhakti]अत्र कालशब्दस्य मुख्यार्थत्वे अग्निर्ज्योतिर्धूमशब्दानामनुपपत्तिर्गतिसृतिशब्दयोश्चेति तदनुरोधेनैकस्मिन्कालपद
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 8.23, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_8.23 · anandgiri_8.23
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_8.23 · vedantadeshika_8.23
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_8.23 · jayatirtha_8.23
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_8.23
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_8.23
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_8.23
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- योगिनःwith 1.1, 4.25, 5.11, 8.14
- सद्योमुक्तिwith 8.16