Chapter 6 (Dhyāna-Yoga (The Yoga of Meditation)), verse 13
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
समं काय-शिरो-ग्रीवं धारयन्न् अचलं स्थिरः | संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश् चानवलोकयन्
samaṃ kāya-śiro-grīvaṃ dhārayann acalaṃ sthiraḥ | saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaś cānavalokayan
Word-by-word
- samam← samaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]अचलं सापाश्रयतया स्थिरं धारयन् दिशश्च अनवलोकयन् स्वं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्य प्रशान्तात्मा अत्यन्तनिर्वृतमनाः विगतभीः ब्
- kāya← kāyavocative singular masculine noun[advaita]शिरोग्रीवं कायश्च शिरश्च ग्रीवा[viśiṣṭādvaita]शिरोग्रीवं समम् अचलं सापाश्रयतया स्थिरं धारयन् दिशश्च अनवलोकयन् स्वं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्य प्रशान्तात्मा अत्यन्तनिर्वृत[bhakti]इति देहमध्यभागो विवक्षितः[advaita-bhakti]ः शरीरमध्यं स
- śis← śāsvocative singular neuter noun
- o← uvocative singular masculine noun
- grīvam← grīvaaccusative singular masculine noun
- dhārayan← dhārinominative singular masculine noun[advaita]अचलं च[viśiṣṭādvaita]दिशश्च अनवलोकयन् स्वं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्य प्रशान्तात्मा अत्यन्तनिर्वृतमनाः विगतभीः ब्रह्मचर्ययुक्तो मनः संयम्य मच्चि[bhakti]स्थिरः[advaita-bhakti]नेकतत्त्वाभ्यासेन विक्षेपसहभाव्यङ्गमेजयत्वाभावं संपादयन् स्थिरो दृढप्रयत्नो भूत्वा किंच स्वं स्वीयं नासिकाग्रं संप्रेक्ष
- acalam← cal1st person singular imperfect active verb
- sthiras← sthiranominative singular masculine noun
- sam← saaccusative singular masculine noun[advaita]यक् प्रेक्षणं दर्शनं कृत्वेव इति[viśiṣṭādvaita]प्रेक्ष्य इति व्युत्क्रमेणोक्तम्
- pra← pravocative singular neuter noun[advaita]ेक्ष्य सम्यक् प्रेक्षणं दर्शनं कृत्वेव इति[viśiṣṭādvaita]ेक्ष्य प्रशान्तात्मा अत्यन्तनिर्वृतमनाः विगतभीः ब्रह्मचर्ययुक्तो मनः संयम्य मच्चित्तो युक्तः अवहितो मत्पर आसीत माम्[bhakti]यत्नो भूत्वेत्यर्थः[advaita-bhakti]यत्नो भूत्वा किंच स्वं स्वीयं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्यैव लयविक्षेपराहित्याय विषयप्रवृत्तिरहितः अनिमीलितनेत्र इत्यर्थः
- īkṣya← īkṣvocative singular masculine noun
- na← navocative singular neuter noun[advaita]् अचलं च[viśiṣṭādvaita]् दिशश्च अनवलोकयन् स्वं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्य प्रशान्तात्मा अत्यन्तनिर्वृतमनाः विगतभीः ब्रह्मचर्ययुक्तो मनः संयम्य मच्च[dvaita]इत्यत्रापि योगशब्द एवमेव व्याख्येय इत्याह योगमिति[śuddhādvaita]ामत्संस्थामधिगच्छति 15 इत्यन्तेन[bhakti]ीं देहादिधारणां दर्शयन्नाह सममिति द्वाभ्याम्[advaita-bhakti]मुक्त्वाऽधुना तत्र कथं शरीरधारणमित्युच्यते कायः शरीरमध्यं स
- āsik← āsicnominative singular masculine noun
- a← avocative singular masculine noun[advaita]चलं च। समं धारयतः चलनं संभवति अतः विशिनष्टि अचलमिति। स्थिरः स्थिरो भूत्वा इत्यर्थः। स्वं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्य सम्यक् प[viśiṣṭādvaita]चलं सापाश्रयतया स्थिरं धारयन् दिशश्च अनवलोकयन् स्वं नासिकाग्रं संप्रेक्ष्य प्रशान्तात्मा अत्यन्तनिर्वृतमनाः विगतभीः ब्रह[bhakti]र्धनिमीलितनेत्र इत्यर्थः[advaita-bhakti]निमीलितनेत्र इत्यर्थः
- agram← agraaccusative singular masculine noun
- svam← sūaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]इति। मनस्यन्तर्मुखे नासाग्रसम्प्रेक्षणस्यासम्भवाच्चक्षुषो दृष्टिसन्निपातमात्रमिह विवक्षितम्। अतः सम्प्रेक्ष्येत्यत्रइवश
- diśas← vyādiśnominative plural masculine noun
- cān← caaccusative plural masculine noun
- avalokayan← avalokinominative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 6.13, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_6.13 · anandgiri_6.13
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_6.13 · vedantadeshika_6.13
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_6.13 · jayatirtha_6.13
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_6.13
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_6.13
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_6.13