Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 16
Krishna → Arjuna · meter: other
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः | पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः
tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ | paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ
Word-by-word
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]र इति प्रकृतेन संबध्यते[viśiṣṭādvaita]र कर्मणि केवलम् आत्मानम्[dvaita]रैवं सति इत्युत्तरवाक्ये केवलमिति न युज्यते? एकाकिनमात्मानं कारणत्वेन मन्यमानस्य निन्दयाऽस्य सहायस्य कारणत्वप्रतीतेरित्य[śuddhādvaita]रैवं सति पञ्चहेतुके कर्मणि सति वस्तुतः प्रकृतिपुरुषप्रयोजकभूतपरमात्मानुमतिपूर्वके जीवात्मनः कर्तृत्वे सति तत्र कर्मणि के[bhakti]रेति। तत्र सर्वस्मिन्कर्मणि एते पञ्च हेतव इत्येवं सति केवलं निरुपाधिकमसङ्गमात्मानं तु यः कर्तारं पश्यति शास्त्राचार्योपद[advaita-bhakti]रैवमिति
- rā← ṛinstrumental singular masculine noun[advaita]मर्शयोग्यं प्रकृतं सर्वं कर्म प्रतीकमादाय पूर्वेण सहाक्षरार्थं कथयति -- एवमिति[viśiṣṭādvaita]न्तिरूपमेव स्यात् विधिनिषेधादिसंरक्षणाय कर्तृत्वं तावद्दुस्त्यजम् न[bhakti]चार्योपदेशत्यागेनासंस्कृतबुद्धित्वाद्दुर्मतिरसौ सम्यङ्न पश्यति[advaita-bhakti]गुक्तसर्वस्मिन्नेवं सत्यधिष्ठानादिपञ्चहेतुके सति तैर्निर्वर्त्यमाने आत्मानं सर्वजडप्रपञ्चस्य भासकं सत्तास्फूर्तिरूपं स्व
- evam← evaaccusative singular masculine noun
- sati← satlocative singular masculine noun[advaita]एवं यथोक्तैः पञ्चभिः[viśiṣṭādvaita]तत्र कर्मणि केवलम् आत्मानम्[dvaita]इत्युत्तरवाक्ये केवलमिति न युज्यते? एकाकिनमात्मानं कारणत्वेन मन्यमानस्य निन्दयाऽस्य सहायस्य कारणत्वप्रतीतेरित्यत आह --[śuddhādvaita]पञ्चहेतुके कर्मणि सति वस्तुतः प्रकृतिपुरुषप्रयोजकभूतपरमात्मानुमतिपूर्वके जीवात्मनः कर्तृत्वे सति तत्र कर्मणि केवलमात्मा[bhakti]केवलं निरुपाधिकमसङ्गमात्मानं तु[advaita-bhakti]तैर्निर्वर्त्यमाने आत्मानं सर्वजडप्रपञ्चस्य भासकं सत्तास्फूर्तिरूपं स्वप्रकाशपरमानन्दमबाध्यं केवलमसङ्गोदासीनमकर्तारमविक
- kartāram← kṛaccusative singular masculine noun[advaita]आत्मानं केवलं शुद्धं तु
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मानन्यत्वेन अविद्यया परिकल्पितैः क्रियमाणस्य कर्मणः अहमेव कर्ता इति कर्तारम् आत्मानं केवलं शुद्धं तु[viśiṣṭādvaita]मानम् एव कर्तारं यः पश्यति? स दुर्मतिः विपरीतमतिः? अकृतबुद्धित्वात् -- अनिष्पन्नयथावस्थितवस्तुबुद्धित्वात् न पश्यति न यथ[advaita-bhakti]मानं सर्वजडप्रपञ्चस्य भासकं सत्तास्फूर्तिरूपं स्वप्रकाशपरमानन्दमबाध्यं केवलमसङ्गोदासीनमकर्तारमविक्रियमद्वितीयं तु
- mānam← māaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]एव कर्तारं यः पश्यति? स दुर्मतिः विपरीतमतिः? अकृतबुद्धित्वात् -- अनिष्पन्नयथावस्थितवस्तुबुद्धित्वात् न पश्यति न यथावस्थ
- kevalam← kevalamnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]आत्मानम्
- tu← tunominative singular masculine noun[advaita]भिः निर्वर्त्ये सति कर्मणि[viśiṣṭādvaita]तः परमात्मानुमतिपूर्वके जीवात्मनः कर्तृत्वे सति तत्र कर्मणि केवलम् आत्मानम्[dvaita]निष्क्रियत्ववाची तदुक्तिश्च निन्दोपपादनार्थेति भावः[śuddhādvaita]के कर्मणि सति वस्तुतः प्रकृतिपुरुषप्रयोजकभूतपरमात्मानुमतिपूर्वके जीवात्मनः कर्तृत्वे सति तत्र कर्मणि केवलमात्मानं स्वमेव[bhakti]यः कर्तारं पश्यति शास्त्राचार्योपदेशत्यागेनासंस्कृतबुद्धित्वाद्दुर्मतिरसौ सम्यङ्न पश्यति।[advaita-bhakti]के सति तैर्निर्वर्त्यमाने आत्मानं सर्वजडप्रपञ्चस्य भासकं सत्तास्फूर्तिरूपं स्वप्रकाशपरमानन्दमबाध्यं केवलमसङ्गोदासीनमकर्त
- yas← īnominative plural masculine noun[viśiṣṭādvaita]वभावत्वेनाधिष्ठानादिभिः संहतत्वानुपपत्तेः विक्रियावतो ह्यन्यैः संहननं? संहत्य वा कर्तृत्वं स्यात् नत्वविक्रियस्यात्मनः क[dvaita]य कारणत्वप्रतीतेरित्यत आह -- केवलमि ति[advaita-bhakti]य सः? अतोऽशुद्धबुद्धित्वान्नित्यनित्यावस्तुविवेकादिशून्यत्वेन तत्त्वज्ञानायोग्यत्वादकर्तारमपि कर्तारं केवलमप्यकेवलमात्मा
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]ंबध्यते[viśiṣṭādvaita]्तुतः परमात्मानुमतिपूर्वके जीवात्मनः कर्तृत्वे सति तत्र कर्मणि केवलम् आत्मानम्[dvaita]्य कर्मकारणेष्वनन्तर्भावे व्याख्यायमानेतत्रैवं सति इत्युत्तरवाक्ये केवलमिति न युज्यते? एकाकिनमात्मानं कारणत्वेन मन्यमानस[śuddhādvaita]ति पञ्चहेतुके कर्मणि सति वस्तुतः प्रकृतिपुरुषप्रयोजकभूतपरमात्मानुमतिपूर्वके जीवात्मनः कर्तृत्वे सति तत्र कर्मणि केवलमात्[bhakti]र्वस्मिन्कर्मणि एते पञ्च[advaita-bhakti]र्वस्मिन्नेवं सत्यधिष्ठानादिपञ्चहेतुके सति तैर्निर्वर्त्यमाने आत्मानं सर्वजडप्रपञ्चस्य भासकं सत्तास्फूर्तिरूपं स्वप्रकाश
- paśyati← dṛślocative singular masculine noun[advaita]अविद्वान् कस्मात् वेदान्ताचार्योपदेशन्यायैः अकृतबुद्धित्वात् असंस्कृतबुद्धित्वात् योऽपि देहादिव्यतिरिक्तात्मवादी आत्मान[viśiṣṭādvaita]? स दुर्मतिः विपरीतमतिः? अकृतबुद्धित्वात् -- अनिष्पन्नयथावस्थितवस्तुबुद्धित्वात् न पश्यति न यथावस्थितं कर्तारं पश्यति[śuddhādvaita]यः स परं विपरीतमतिः अकृतबुद्धित्वात् यथावस्थितं कर्तारं न पश्यति यतः।[bhakti]शास्त्राचार्योपदेशत्यागेनासंस्कृतबुद्धित्वाद्दुर्मतिरसौ सम्यङ्न पश्यति[advaita-bhakti]न यथातत्त्वमित्यत्र को
- durmatis← durmatinominative singular feminine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.16, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.16 · anandgiri_18.16
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.16 · vedantadeshika_18.16
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.16 · jayatirtha_18.16
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.16
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.16
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.16
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- पश्यतिwith 2.29, 5.5, 6.30, 6.32, 13.27, 13.29, …
- बुद्धिwith 2.19, 2.39, 2.41, 2.44, 2.49, 2.50, …