Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 15
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः | न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः
śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ | nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ
Word-by-word
- pra← pravocative singular neuter noun[advaita]ारभते निर्वर्तयति नरः? न्याय्यं वा धर्म्यं शास्त्रीयम्? विपरीतं वा अशास्त्रीयम् अधर्म्यं यच्चापि निमिषितचेष्टितादि जीवनह[viśiṣṭādvaita]तिषिद्धे वा सर्वस्मिन् कर्मणि शारीरे वाचिके मानसे[dvaita]माणमुक्तम्[śuddhādvaita]थमं शरीरं कारणं? कर्ता जीवात्मा सांहकारो ज्ञाता संज्ञात एवकर्ता शास्त्रार्यवत्त्वात् [ब्र.सू.2[bhakti]ारभ्यमाणं कर्म त्रिष्वेवान्तर्भाव्यशरीरवाङ्मनोभिरित्युक्तं शारीरं वाचिकं मानसं[advaita-bhakti]तिषेधलक्षणं त्रिविधं कर्म धर्मशास्त्रेषु प्रसिद्धमक्षपादेन चोक्तंप्रवृत्तिर्वाग्बुद्धिशरीरारम्भः इति बुद्धिर्मनोऽतः प्रा
- ārabhate← ārabh3rd person singular present indicative active verb[advaita]इति। फलकालेऽपि तत्प्रधानैः साधनैः भुज्यते इति पञ्चानामेव हेतुत्वं न विरुध्यते इति।।[viśiṣṭādvaita]तदन्तः अवस्थितः परमात्मा स्वानुमतिदानेन तं प्रवर्तयति इति जीवस्य
- naras← nṛnominative plural masculine noun[bhakti]तस्य सर्वस्य कर्मण एते पञ्च
- ni← nivocative singular neuter noun[advaita]र्वर्तयति नरः? न्याय्यं वा धर्म्यं शास्त्रीयम्? विपरीतं वा अशास्त्रीयम् अधर्म्यं यच्चापि निमिषितचेष्टितादि जीवनहेतुः तदप[viśiṣṭādvaita]ष्पत्तौ पृथग्व्यापारम्[dvaita]र्दिशति -- अधिष्ठानमि ति[śuddhādvaita]षिद्धं वा? अन्यत्सर्वं कर्म शारीरं वाचिकं मानसं[advaita-bhakti]र्वर्तयति नरो मनुष्याधिकारत्वाच्छास्त्रस्य कीदृशं कर्म न्याय्यं वा? शास्त्रीयं धर्म विपरीतं वाऽशास्त्रीयमधर्मं यच्च निमि
- āyi← i3rd person singular aorist passive verb
- am← aaccusative singular masculine noun
- vā← vāvocative singular neuter noun[advaita]ङ्मनोभिः[viśiṣṭādvaita]सर्वस्मिन् कर्मणि शारीरे वाचिके मानसे[dvaita]न्तर्भूतमिति वक्ष्यति? तत्प्रबोधनायाधिष्ठानं निर्दिशति -- अधिष्ठानमि ति[śuddhādvaita]ङ्मनोभिरिति न्याय्यं शास्त्रीयं? विपरीतं निषिद्धं वा? अन्यत्सर्वं कर्म शारीरं वाचिकं मानसं[bhakti]न्तर्भाव्यशरीरवाङ्मनोभिरित्युक्तं शारीरं वाचिकं मानसं[advaita-bhakti]तेषां पञ्चानां कर्महेतुत्वमाह तृतीयेन
- vip← vipnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]रा हि दैवतम्
- arī← arinominative dual masculine noun
- itam← iaccusative singular masculine noun
- vā← vāvocative singular neuter noun[advaita]ङ्मनोभिः[viśiṣṭādvaita]सर्वस्मिन् कर्मणि शारीरे वाचिके मानसे[dvaita]न्तर्भूतमिति वक्ष्यति? तत्प्रबोधनायाधिष्ठानं निर्दिशति -- अधिष्ठानमि ति[śuddhādvaita]ङ्मनोभिरिति न्याय्यं शास्त्रीयं? विपरीतं निषिद्धं वा? अन्यत्सर्वं कर्म शारीरं वाचिकं मानसं[bhakti]न्तर्भाव्यशरीरवाङ्मनोभिरित्युक्तं शारीरं वाचिकं मानसं[advaita-bhakti]तेषां पञ्चानां कर्महेतुत्वमाह तृतीयेन
- tasya← tadVibhakti.Sasthi singular neuter noun[advaita]सर्वस्यैव कर्मणो[viśiṣṭādvaita]ाशरीरस्यात्मनोऽधिष्ठानम् [छां.उ.8[dvaita]ापि चिरातीतत्वादित्यत आह -- पूर्वतनीति[śuddhādvaita]पञ्चते[bhakti]सर्वस्य कर्मण एते पञ्च[advaita-bhakti]सर्वस्यैव कर्मणो
- hetavas← hetunominative plural masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.15, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.15 · anandgiri_18.15
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.15 · vedantadeshika_18.15
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.15 · jayatirtha_18.15
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.15
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.15
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.15
Theme-list memberships (1)
Show all theme-lists this verse participates in
- शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरःwith 3.5, 3.6, 4.16, 4.32, 5.13