Chapter 18 (Mokṣa-Sannyāsa-Yoga (The Yoga of Liberation by Renunciation)), verse 17
Krishna → Arjuna · meter: other
यस्य नाहङ्कृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते | हत्वाऽपि स इमा~ल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते
yasya nāhaṅkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate | hatvā'pi sa imā~llokānna hanti na nibadhyate
Word-by-word
- yasya← yadVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]शास्त्राचार्योपदेशन्यायसंस्कृतात्मनः न भवति अहंकृतः अहं कर्ता इत्येवंलक्षणः भावः भावना प्रत्ययः -- एते[viśiṣṭādvaita]भावः कर्तृत्वविशेषविषयो मनोवृत्तिविशेषो न अहंकृतो न अहमभिमानकृतःअहं करोमि इति ज्ञानं यस्य न विद्यते इत्यर्थः[dvaita]ेति। यस्त्वीषद्बध्यते स ईषदहङ्कारी च।[śuddhādvaita]ेति। अधिष्ठानादौ परमात्मनि मुख्यकर्तृकत्वानुसन्धानतोऽहङ्कृतो भावः स्वस्मिन् कर्तृत्वाभिमानकृतो मानसो विकारो न भवति? बुद्[bhakti]कर्मलेपो नास्तीत्युक्तमित्यपेक्षायामाह -- यस्येति[advaita-bhakti]ेति। यस्य पूर्वोक्तविपरीतस्य पुण्यैः कर्मभिः क्षपितेषु विवेकविरोधिपापेषु नित्यानित्यवस्तुविवेकादिसाधनचतुष्टयं प्राप्तवतः
- na← navocative singular neuter noun[advaita]्यायसंस्कृतात्मनः न भवति अहंकृतः अहं कर्ता इत्येवंलक्षणः भावः भावना प्रत्ययः -- एते[viśiṣṭādvaita]ुसन्धानेन यस्य भावः कर्तृत्वविशेषविषयो मनोवृत्तिविशेषो न अहंकृतो न अहमभिमानकृतःअहं करोमि इति ज्ञानं यस्य न विद्यते इत्यर[dvaita]ं स्तौति -- यस्येति[śuddhādvaita]ादौ परमात्मनि मुख्यकर्तृकत्वानुसन्धानतोऽहङ्कृतो भावः स्वस्मिन् कर्तृत्वाभिमानकृतो मानसो विकारो न भवति? बुद्धिश्च न लिप्य[bhakti]ास्तीत्युक्तमित्यपेक्षायामाह -- यस्येति[advaita-bhakti]िष्टमिष्टं मिश्रं
- ahaṅkṛtas← ahaṃkṛtanominative singular masculine noun
- bhāvas← bhūnominative singular masculine noun[advaita-bhakti]तत्तादात्म्यं यस्य न विवेकेन बाधितत्वादिति वा बाधितानुवृत्तावप्येत
- buddhis← budhnominative singular masculine noun
- yasya← yadVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]शास्त्राचार्योपदेशन्यायसंस्कृतात्मनः न भवति अहंकृतः अहं कर्ता इत्येवंलक्षणः भावः भावना प्रत्ययः -- एते[viśiṣṭādvaita]भावः कर्तृत्वविशेषविषयो मनोवृत्तिविशेषो न अहंकृतो न अहमभिमानकृतःअहं करोमि इति ज्ञानं यस्य न विद्यते इत्यर्थः[dvaita]ेति। यस्त्वीषद्बध्यते स ईषदहङ्कारी च।[śuddhādvaita]ेति। अधिष्ठानादौ परमात्मनि मुख्यकर्तृकत्वानुसन्धानतोऽहङ्कृतो भावः स्वस्मिन् कर्तृत्वाभिमानकृतो मानसो विकारो न भवति? बुद्[bhakti]कर्मलेपो नास्तीत्युक्तमित्यपेक्षायामाह -- यस्येति[advaita-bhakti]ेति। यस्य पूर्वोक्तविपरीतस्य पुण्यैः कर्मभिः क्षपितेषु विवेकविरोधिपापेषु नित्यानित्यवस्तुविवेकादिसाधनचतुष्टयं प्राप्तवतः
- na← navocative singular neuter noun[advaita]्यायसंस्कृतात्मनः न भवति अहंकृतः अहं कर्ता इत्येवंलक्षणः भावः भावना प्रत्ययः -- एते[viśiṣṭādvaita]ुसन्धानेन यस्य भावः कर्तृत्वविशेषविषयो मनोवृत्तिविशेषो न अहंकृतो न अहमभिमानकृतःअहं करोमि इति ज्ञानं यस्य न विद्यते इत्यर[dvaita]ं स्तौति -- यस्येति[śuddhādvaita]ादौ परमात्मनि मुख्यकर्तृकत्वानुसन्धानतोऽहङ्कृतो भावः स्वस्मिन् कर्तृत्वाभिमानकृतो मानसो विकारो न भवति? बुद्धिश्च न लिप्य[bhakti]ास्तीत्युक्तमित्यपेक्षायामाह -- यस्येति[advaita-bhakti]िष्टमिष्टं मिश्रं
- lipyate← lip3rd person singular present indicative passive verb[advaita]न अनुशयिनी भवति -- इदमहमकार्षम्? तेन अहं नरकं गमिष्यामि इत्येवं यस्य बुद्धिः न लिप्यते -- सः सुमतिः? सः पश्यति[viśiṣṭādvaita]? अस्मिन् कर्मणि मम कर्तृत्वाभावाद् एतत् फलं न मया संबध्यते? न[śuddhādvaita]फलादौ? स हत्वाऽपीमाँल्लोकान् न हन्ति न केवलं भीष्मादीनित्यर्थः[bhakti]इष्टानिष्टबुद्ध्या कर्मसु न सज्जते स एवंभूतो देहादिव्यतिरिक्तात्मदर्शी इमाँल्लोकान्सर्वानपि प्राणिनो लोकदृष्ट्या हत्वाप[advaita-bhakti]इत्यादिस्मृतिभ्यश्च
- sa← savocative singular masculine noun[advaita]्य शास्त्राचार्योपदेशन्यायसंस्कृतात्मनः न भवति अहंकृतः अहं कर्ता इत्येवंलक्षणः भावः भावना प्रत्ययः -- एते[viśiṣṭādvaita]न्धानेन यस्य भावः कर्तृत्वविशेषविषयो मनोवृत्तिविशेषो न अहंकृतो न अहमभिमानकृतःअहं करोमि इति ज्ञानं यस्य न विद्यते इत्यर्थ[dvaita]्तौति -- यस्येति[śuddhādvaita]्येति। अधिष्ठानादौ परमात्मनि मुख्यकर्तृकत्वानुसन्धानतोऽहङ्कृतो भावः स्वस्मिन् कर्तृत्वाभिमानकृतो मानसो विकारो न भवति? बु[bhakti]्तर्हि सुमतिः यस्य कर्मलेपो नास्तीत्युक्तमित्यपेक्षायामाह -- यस्येति[advaita-bhakti]ंन्यासिनां क्वचित् इति तुरीयं चरणमेकेन व्याचष्टे -- यस्येति
- im← iaccusative singular masculine noun
- ā← āinstrumental singular masculine noun[advaita]त्मनि कल्पिताः सर्वकर्मणां कर्तारः? न अहम्? अहं तु तद्व्यापाराणां साक्षिभूतः अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात्परतः परः ([viśiṣṭādvaita]त्मनोऽहमर्थत्वात्कथमहमभिमानवर्जनम् तत्राऽऽह -- अहं करोमीति[dvaita]ह -- यस्त्वि ति[advaita-bhakti]त्मा महान्ध्रुवःसलिल एको द्रष्टाऽद्वैतःअजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणःनिष्कलं निष्क्रियं शान्तं निरवद्यं निरञ्जनम् इत्यादिश
- hanti← han3rd person singular present indicative active verb[advaita]हननक्रियां न करोति? न निबध्यते नापि तत्कार्येण अधर्मफलेन संबध्यते[viśiṣṭādvaita]न केवलं भीष्मादीन् इत्यर्थः[śuddhādvaita]न केवलं भीष्मादीनित्यर्थः[bhakti]। नच तत्फलैर्निबध्यते बन्धनं न प्राप्नोति। किं पुनः सत्त्वशुद्धिद्वारा परोक्षज्ञानोत्पत्तिहेतुभिः कर्मभिस्तस्य बन्धशङ्के[advaita-bhakti]हननक्रियायाः कर्ता न भवत्यकर्तृस्वरूपसाक्षात्कारान्न निबध्यते
- na← navocative singular neuter noun[advaita]्यायसंस्कृतात्मनः न भवति अहंकृतः अहं कर्ता इत्येवंलक्षणः भावः भावना प्रत्ययः -- एते[viśiṣṭādvaita]ुसन्धानेन यस्य भावः कर्तृत्वविशेषविषयो मनोवृत्तिविशेषो न अहंकृतो न अहमभिमानकृतःअहं करोमि इति ज्ञानं यस्य न विद्यते इत्यर[dvaita]ं स्तौति -- यस्येति[śuddhādvaita]ादौ परमात्मनि मुख्यकर्तृकत्वानुसन्धानतोऽहङ्कृतो भावः स्वस्मिन् कर्तृत्वाभिमानकृतो मानसो विकारो न भवति? बुद्धिश्च न लिप्य[bhakti]ास्तीत्युक्तमित्यपेक्षायामाह -- यस्येति[advaita-bhakti]िष्टमिष्टं मिश्रं
- nibadhyate← nibandh3rd person singular present indicative passive verb[advaita]नापि तत्कार्येण अधर्मफलेन संबध्यते[viśiṣṭādvaita]? तत्फलं न अनुभवति इत्यर्थः[bhakti]बन्धनं न प्राप्नोति[advaita-bhakti]। नापि तत्कार्येणाधर्मफलेन संबध्यते। अत्र नाहंकृतो भाव इत्यस्य फलं न हन्तीति? बुद्धिर्न लिप्यत इत्यस्य फलं न निबध्यत इति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 18.17, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_18.17 · anandgiri_18.17
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_18.17 · vedantadeshika_18.17
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_18.17 · jayatirtha_18.17
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_18.17
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_18.17
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_18.17
Theme-list memberships (1)
Show all theme-lists this verse participates in
- बुद्धिwith 2.19, 2.39, 2.41, 2.44, 2.49, 2.50, …