Chapter 15 (Puruṣottama-Yoga (The Yoga of the Supreme Person)), verse 17
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
उत्तमः पुरुषस् त्व् अन्यः परमात्मेत्य् उदाहृतः | यो लोक-त्रयम् आविश्य बिभर्त्य् अव्यय ईश्वरः
uttamaḥ puruṣas tv anyaḥ paramātmety udāhṛtaḥ | yo loka-trayam āviśya bibharty avyaya īśvaraḥ
Word-by-word
- uttamas← uttamanominative singular masculine noun
- puruṣas← puruṣanominative singular masculine noun[advaita]तु अन्यः अत्यन्तविलक्षणः आभ्यां परमात्मा इति परमश्च असौ देहाद्यविद्याकृतात्मभ्यः? आत्मा[viśiṣṭādvaita]तु ताभ्यामिति[śuddhādvaita]त्वन्य इति[advaita-bhakti]त्वन्यः अन्य एवात्यन्तविलक्षण आभ्यां क्षराक्षराभ्यां जडराशिभ्यामुभयभासकस्तृतीयश्चेतनराशिरित्यर्थः
- tu← tunominative singular masculine noun[advaita]अन्यः अत्यन्तविलक्षणः आभ्यां परमात्मा इति परमश्च असौ देहाद्यविद्याकृतात्मभ्यः? आत्मा[viśiṣṭādvaita]ताभ्यां क्षराक्षरशब्दनिर्दिष्टाभ्यां बद्धमुक्तपुरुषाभ्याम् अन्यः अर्थान्तरभूतः परमात्मा इति उदाहृतः[dvaita]जीवेष्वपि[śuddhādvaita]शब्दः पूर्वतो भेदं दर्शयति[bhakti]र्विलक्षण इत्यर्थः
- an← añjinominative singular masculine noun[advaita]यः अत्यन्तविलक्षणः आभ्यां परमात्मा इति परमश्च असौ देहाद्यविद्याकृतात्मभ्यः? आत्मा[viśiṣṭādvaita]यः अर्थान्तरभूतः परमात्मा इति उदाहृतः[dvaita]यं परमात्मानम्[śuddhādvaita]यो विलक्षणोऽमितसच्चिदानन्दात्मा पुरुषोत्तमः सर्वकारणकारणभूतः[advaita-bhakti]य एवात्यन्तविलक्षण आभ्यां क्षराक्षराभ्यां जडराशिभ्यामुभयभासकस्तृतीयश्चेतनराशिरित्यर्थः
- yas← īnominative plural masculine noun[viśiṣṭādvaita]वभावो हि व्ययस्वभावाद् अचेतनात् तत्संबन्धेन तदनुसारिणः
- paramāt← paramaablative singular masculine noun[advaita]मा इति परमश्च असौ देहाद्यविद्याकृतात्मभ्यः? आत्मा[viśiṣṭādvaita]मा इति उदाहृतः[dvaita]मानम्। क्षरान्तर्भूतोऽपि मातरिश्वा विवक्षाविशेषेणाक्षरोऽपि भवतीत्युच्यते -- जाले ति। जालं संसारबन्धः सोऽस्यास्तीति जालःअ[śuddhādvaita]मेति। परमश्चासावात्मा चेति गङ्गाऽध्यात्मदेवतयोरिव तयोः स्वरूपमिति भावः। तथा च पुराणि स्वप्रकृतिकार्याणि अवराणि तत्सम्बन्[bhakti]मत्वमेव दर्शयति यो लोकत्रयमिति[advaita-bhakti]मेत्युदाहृतः अन्नमयप्राणमयमनोमयविज्ञानमयानन्दमयेभ्यः पञ्चभ्योऽविद्याकल्पितात्मभ्यः परमप्रकृष्टोऽकल्पितोब्रह्मपुच्छं प्रत
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]त्मा इति परमश्च असौ देहाद्यविद्याकृतात्मभ्यः? आत्मा[viśiṣṭādvaita]त्मा इति उदाहृतः[dvaita]दीनि। कूटस्था प्रकृतिः। तथा च शार्कराक्षश्रुतिः -- प्रजापतिप्रमुखाः सर्वजीवाः क्षरोऽक्षरः पुरुषो वै प्रधानम्। तदुत्तमं च[śuddhādvaita]श्रयभूतं मुख्यं स्वरूपमाह (तदधिदैवतम्) उत्तमः पुरुषस्त्वन्य इति[bhakti]ह -- उत्तम इति[advaita-bhakti]त्मेत्युदाहृतः अन्नमयप्राणमयमनोमयविज्ञानमयानन्दमयेभ्यः पञ्चभ्योऽविद्याकल्पितात्मभ्यः परमप्रकृष्टोऽकल्पितोब्रह्मपुच्छं प्
- itī← itinominative dual feminine noun
- udāhṛtas← udāhṛnominative plural masculine noun
- yas← īnominative plural masculine noun[viśiṣṭādvaita]वभावो हि व्ययस्वभावाद् अचेतनात् तत्संबन्धेन तदनुसारिणः
- loka← lok2nd person singular imperative active verb[advaita]त्रयं भूर्भुवःस्वराख्यं स्वकीयया चैतन्यबलशक्त्या आविश्य प्रविश्य बिभर्ति स्वरूपसद्भावमात्रेण बिभर्ति धारयति अव्ययः न अस्[viśiṣṭādvaita]त्रयम् आविश्य बिभर्ति लोक्यत इति लोकः तत्त्रयं लोकत्रयम् अचेतनं तत्संसृष्टः चेतनो मुक्तः[śuddhādvaita]त्रयं गुणात्मकमाविश्यान्तर्यामिरूपो भूत्वा बिभर्तीति ततः पुरुषोत्तम इत्युदाहृतः सर्वैः[bhakti]त्रयमिति[advaita-bhakti]त्रयं भूर्भुवःस्वराख्यं सर्वं जगदिति यावत्? आविश्य स्वकीयया मायाशक्त्याऽधिष्ठाय बिभर्ति सत्तास्फूर्तिप्रदानेन धारयति पोष
- trayam← trayaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]आविश्य बिभर्ति लोक्यत इति लोकः तत्त्रयं लोकत्रयम् अचेतनं तत्संसृष्टः चेतनो मुक्तः
- āviśya← āviśnominative singular masculine noun[advaita]प्रविश्य बिभर्ति स्वरूपसद्भावमात्रेण बिभर्ति धारयति अव्ययः न अस्य व्ययः विद्यते इति अव्ययः[viśiṣṭādvaita]बिभर्ति लोक्यत इति लोकः तत्त्रयं लोकत्रयम् अचेतनं तत्संसृष्टः चेतनो मुक्तः[advaita-bhakti]स्वकीयया मायाशक्त्याऽधिष्ठाय बिभर्ति सत्तास्फूर्तिप्रदानेन धारयति पोषयति च
- bibharti← bhṛ3rd person singular present indicative active verb[advaita]स्वरूपसद्भावमात्रेण बिभर्ति धारयति अव्ययः न अस्य व्ययः विद्यते इति अव्ययः[viśiṣṭādvaita]लोक्यत इति लोकः तत्त्रयं लोकत्रयम् अचेतनं तत्संसृष्टः चेतनो मुक्तः[bhakti]पालयति[advaita-bhakti]सत्तास्फूर्तिप्रदानेन धारयति पोषयति च
- avyayas← vye2nd person singular imperfect active verb[viśiṣṭādvaita]वभावो हि व्ययस्वभावाद् अचेतनात् तत्संबन्धेन तदनुसारिणः
- īśvaras← īśvaranominative singular masculine noun[advaita]य पुरुषोत्तमः इत्येतत् नाम प्रसिद्धम्
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 15.17, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_15.17 · anandgiri_15.17
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_15.17 · vedantadeshika_15.17
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_15.17 · jayatirtha_15.17
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_15.17
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_15.17
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_15.17
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- अन्यःwith 2.29, 6.39
- अव्ययwith 2.17, 2.21, 4.1, 4.6, 4.13, 7.13, …
- उत्तमwith 1.6, 4.3, 6.27, 9.2, 11.27, 14.1
- पुरुषwith 1.1, 2.15, 2.16, 2.21, 2.60, 7.11, …