Chapter 15 (Puruṣottama-Yoga (The Yoga of the Supreme Person)), verse 18
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
यस्मात् क्षरम् अतीतो ऽहम् अक्षराद् अपि चोत्तमः | अतो ऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः
yasmāt kṣaram atīto 'ham akṣarād api cottamaḥ | ato 'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ
Word-by-word
- yasmāt← yadablative singular masculine noun[advaita]क्षरम् अतीतः अहं संसारमायावृक्षम् अश्वत्थाख्यम् अतिक्रान्तः अहम् अक्षरादपि संसारमायारूपवृक्षबीजभूतादपि[viśiṣṭādvaita]इतिश्लोकेन[bhakti]क्षरं जडवर्गमतिक्रान्तोऽहं नित्यमुक्तत्वात्? अक्षराच्चेतनवर्गादप्युत्तमश्च नियन्तृत्वात्? अतो लोके वेदे[advaita-bhakti]क्षरं कार्यत्वेन विनाशिनं मायामयं संसारवृक्षमश्वत्थाख्यमतीतोऽतिक्रान्तोऽहं परमेश्वरोऽक्षरादपि मायाख्यादव्याकृतात्अक्षरा
- kṣaram← kṣaraccusative singular masculine noun[advaita]अतीतः अहं संसारमायावृक्षम् अश्वत्थाख्यम् अतिक्रान्तः अहम् अक्षरादपि संसारमायारूपवृक्षबीजभूतादपि
- ati← atinominative singular masculine noun[advaita]क्रान्तः अहम् अक्षरादपि संसारमायारूपवृक्षबीजभूतादपि
- itas← inominative singular masculine noun
- aham← ahanominative singular neuter noun[advaita]अक्षरादपि संसारमायारूपवृक्षबीजभूतादपि[viśiṣṭādvaita]? अक्षरात् मुक्ताद्
- akṣarā← akṣarānominative singular feminine noun[advaita]दपि संसारमायारूपवृक्षबीजभूतादपि[viśiṣṭādvaita]त् मुक्ताद्[śuddhādvaita]दपि चोत्तम इति अतो लोके वेदे[bhakti]च्चेतनवर्गादप्युत्तमश्च नियन्तृत्वात्? अतो लोके वेदे[advaita-bhakti]त्परतः परः इति पञ्चम्यन्ताक्षरपदेन श्रुत्या प्रतिपादितात्संसारवृक्षबीजभूतात्सर्वकारणादपि चोत्तम उत्कृष्टतमः
- āt← aablative singular masculine noun[advaita]मानं यो वेद?
- api← apinominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]उक्तैः
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]उत्तमः उत्कृष्टतमः ऊर्ध्वतमो वा? अतः ताभ्यां क्षराक्षराभ्याम् उत्तमत्वात् अस्मि लोके वेदे[viśiṣṭādvaita]पुरुषोत्तमः इति प्रथितः अस्मि[śuddhādvaita]ोत्तम इति अतो लोके वेदे[bhakti]नेन दर्शयति -- यस्मादिति[advaita-bhakti]नेन ईदृशः परमेश्वरोऽहमेवेत्यात्मानं दर्शयति भगवान् ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहं तद्धाम परमं ममेत्यादिप्रागुक्तनिजमहिमनिर्धारण
- uttamas← uttamanominative singular masculine noun
- at← adnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]रयतोऽसावग्निमान्? अतएव धूमवान् इत्यादिवत्साध्यमेव साधकं प्रति नियामकतया
- as← anominative singular masculine noun[advaita]मि लोके वेदे[viśiṣṭādvaita]मि। वेदार्थावलोकनात् लोक इति स्मृतिः इह उच्यते। श्रुतौ स्मृतौ च इत्यर्थः। श्रुतौ तावत् -- परं ज्योतिरूपं संपद्य स्वेन रू
- asmi← as1st person singular present indicative active verb[advaita]लोके वेदे[viśiṣṭādvaita]। वेदार्थावलोकनात् लोक इति स्मृतिः इह उच्यते। श्रुतौ स्मृतौ च इत्यर्थः। श्रुतौ तावत् -- परं ज्योतिरूपं संपद्य स्वेन रूपे
- loke← lok1st person singular present indicative active verb[advaita]वेदे च प्रथितः प्रख्यातः। पुरुषोत्तमः इत्येवं मां भक्तजनाः विदुः। कवयः काव्यादिषु च इदं नाम निबध्नन्ति। पुरुषोत्तम इत्य[viśiṣṭādvaita]वेदे च पुरुषोत्तमः इति प्रथितः अस्मि। वेदार्थावलोकनात् लोक इति स्मृतिः इह उच्यते। श्रुतौ स्मृतौ च इत्यर्थः। श्रुतौ तावत[śuddhādvaita]वेदे च प्रथितोऽहं पुरुषोत्तम इति पुरुषाभ्यां क्षराक्षराभ्यां उत्तम इत्येवं वेदे ब्रह्मविदाप्नोति परं [तै.उ.2।1] इति श्र[bhakti]वेदे च पुरुषोत्तम इति प्रथितः प्रख्यातोऽस्मि। तथाच श्रुतिःस वा अयमात्मा सर्वस्य वशी सर्वस्येशानः सर्वस्याधिपतिः सर्वमिद[advaita-bhakti]वेदे च प्रथितः प्रख्यातः पुरुषोत्तम इति स उत्तमः पुरुष इति वेद उदाहृत एव। लोके च कविकाव्यादौहरिर्यथैकः पुरुषोत्तमः स्मृ
- vede← vidlocative singular masculine noun[advaita]च प्रथितः प्रख्यातः। पुरुषोत्तमः इत्येवं मां भक्तजनाः विदुः। कवयः काव्यादिषु च इदं नाम निबध्नन्ति। पुरुषोत्तम इत्यनेनाभ[viśiṣṭādvaita]च पुरुषोत्तमः इति प्रथितः अस्मि। वेदार्थावलोकनात् लोक इति स्मृतिः इह उच्यते। श्रुतौ स्मृतौ च इत्यर्थः। श्रुतौ तावत् --[śuddhādvaita]च प्रथितोऽहं पुरुषोत्तम इति पुरुषाभ्यां क्षराक्षराभ्यां उत्तम इत्येवं वेदे ब्रह्मविदाप्नोति परं [तै.उ.2।1] इति श्रुतौ ल[bhakti]च पुरुषोत्तम इति प्रथितः प्रख्यातोऽस्मि। तथाच श्रुतिःस वा अयमात्मा सर्वस्य वशी सर्वस्येशानः सर्वस्याधिपतिः सर्वमिदं प्र[advaita-bhakti]च प्रथितः प्रख्यातः पुरुषोत्तम इति स उत्तमः पुरुष इति वेद उदाहृत एव। लोके च कविकाव्यादौहरिर्यथैकः पुरुषोत्तमः स्मृतः इत
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]उत्तमः उत्कृष्टतमः ऊर्ध्वतमो वा? अतः ताभ्यां क्षराक्षराभ्याम् उत्तमत्वात् अस्मि लोके वेदे[viśiṣṭādvaita]पुरुषोत्तमः इति प्रथितः अस्मि[śuddhādvaita]ोत्तम इति अतो लोके वेदे[bhakti]नेन दर्शयति -- यस्मादिति[advaita-bhakti]नेन ईदृशः परमेश्वरोऽहमेवेत्यात्मानं दर्शयति भगवान् ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहं तद्धाम परमं ममेत्यादिप्रागुक्तनिजमहिमनिर्धारण
- prathitas← prathnominative singular masculine noun
- puruṣottamas← puruṣottamanominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]य ह्यनादिमध्यान्तमजस्य विष्णोः[advaita-bhakti]य नारायणस्य महिमा न हि मानमेति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 15.18, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_15.18 · anandgiri_15.18
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_15.18 · vedantadeshika_15.18
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_15.18 · jayatirtha_15.18
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_15.18
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_15.18
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_15.18
Theme-list memberships (4)
Show all theme-lists this verse participates in
- अक्षरwith 8.3, 8.11, 10.25, 10.33, 11.18, 11.37, …
- अपि चwith 2.8, 2.31, 4.36, 6.9, 6.25, 9.30, …
- पुरुषwith 1.1, 2.15, 2.16, 2.21, 2.60, 7.11, …
- पुरुषोत्तमwith 3.3, 8.1, 10.15, 11.3, 15.19