Chapter 9 (Rāja-Vidyā-Rāja-Guhya-Yoga (The Yoga of Royal Knowledge and Royal Mystery)), verse 21
Krishna → Arjuna · meter: triṣṭubh
ते तं भुक्त्वा स्वर्ग-लोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्य-लोकं विशन्ति | एवं त्रयी-धर्मम् अनुप्रपन्ना गतागतं काम-कामा लभन्ते
te taṃ bhuktvā svarga-lokaṃ viśālaṃ kṣīṇe puṇye martya-lokaṃ viśanti | evaṃ trayī-dharmam anuprapannā gatāgataṃ kāma-kāmā labhante
Word-by-word
- te← tānominative dual feminine noun[advaita]तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं विस्तीर्णं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]तं विशालं स्वर्गलोकं भुक्त्वा तदनुभवहेतुभूते पुण्ये क्षीणे पुनरपि मर्त्यलोकं विशन्ति[dvaita]ति पित्राद्युपलक्षणम् त्रैविद्याद्यनुष्ठिताद्वरमुत्कृष्टफलम्[śuddhādvaita]।।स्वर्गतिमित्युपलक्षणं कर्मानुगुणलोकानाम्। तथाहि निबन्धे -- सात्त्विकः सात्त्विकं कर्म यथा श्रुतिपरः कृती। स्वर्गलोकस्त[bhakti]तं भुक्त्वेति[advaita-bhakti]सकामास्तं काम्येन पुण्येन प्राप्तं विशालं विस्तीर्णं स्वर्गलोकं भुक्त्वा? तद्भोगजनके पुण्ये क्षीणे सति तद्देहनाशात्पुनर
- tam← tayaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]। एवं निरूपितस्वरूपाणां तेषां निरतिशयफलसौकर्यादिकमभिधास्यमानं विशेषो भवितुमर्हतीतितेषामेव विशेषं दर्शयितुमित्युक्तम्।अज्[dvaita]? देवतेति पित्राद्युपलक्षणम् त्रैविद्याद्यनुष्ठिताद्वरमुत्कृष्टफलम्[śuddhādvaita]। स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते।।स्वर्गतिमित्युपलक्षणं कर्मानुगुणलोकानाम्। तथाहि निबन्धे -- सात्त्विकः सात्त्विकं कर्म यथा श्रु
- bhuktvā← bhujnominative singular masculine noun[advaita]स्वर्गलोकं विशालं विस्तीर्णं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]तदनुभवहेतुभूते पुण्ये क्षीणे पुनरपि मर्त्यलोकं विशन्ति[bhakti]भोगप्रापके पुण्ये क्षीणे सति,मर्त्यलोकं विशन्ति[advaita-bhakti]? तद्भोगजनके पुण्ये क्षीणे सति तद्देहनाशात्पुनर्देहग्रहणाय मर्त्यंलोकं विशन्ति
- su← sunominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]रेन्द्रलोकस्य फलमात्ररूपस्य पावनत्वेनाश्रुतत्वात् प्रभूतदुःखासम्भिन्नत्वस्य[śuddhādvaita]खभाग्भवेत्[bhakti]खं भुक्त्वा भोगप्रापके पुण्ये क्षीणे सति,मर्त्यलोकं विशन्ति
- arga← arjvocative singular masculine noun
- la← lavocative singular masculine noun[advaita]ोकं विशालं विस्तीर्णं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]ं स्वर्गलोकं भुक्त्वा तदनुभवहेतुभूते पुण्ये क्षीणे पुनरपि मर्त्यलोकं विशन्ति[dvaita]साम्यमेव इति पृष्टस्येदमुत्तरमित्याशयः[śuddhādvaita]क्षणं कर्मानुगुणलोकानाम्[bhakti]ं स्वर्गलोकं तत्सुखं भुक्त्वा भोगप्रापके पुण्ये क्षीणे सति,मर्त्यलोकं विशन्ति[advaita-bhakti]ं विस्तीर्णं स्वर्गलोकं भुक्त्वा? तद्भोगजनके पुण्ये क्षीणे सति तद्देहनाशात्पुनर्देहग्रहणाय मर्त्यंलोकं विशन्ति
- uk← vacnominative singular masculine noun[śuddhādvaita]तः? तत्र अधर्मप्रवाहमार्गे जीवा नाङ्गीकृताः केनापि स्वरूपेण किन्तु माययेति सिद्धान्तः
- am← aaccusative singular masculine noun
- viśālam← viśālaaccusative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]इत्यनेन भौमभोगापेक्षया पृथुत्वसूचनम्
- kṣīṇe← kṣīlocative singular masculine noun[advaita]पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]पुनरपि मर्त्यलोकं विशन्ति[śuddhādvaita]पुण्ये इति[bhakti]सति,मर्त्यलोकं विशन्ति[advaita-bhakti]सति तद्देहनाशात्पुनर्देहग्रहणाय मर्त्यंलोकं विशन्ति
- puṇye← puṇyalocative singular neuter noun[advaita]मर्त्यलोकं विशन्ति आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]क्षीणे पुनरपि मर्त्यलोकं विशन्ति[śuddhādvaita]इति। न तु क्षीणे लोके तद्यथेह कर्मजितो [चितो] लोकः क्षीयत एवमेव अमुत्र पुण्यजितो [चितो] लोकः क्षीयते [छां.उ.8।1।6] इति[bhakti]क्षीणे सति,मर्त्यलोकं विशन्ति[advaita-bhakti]न प्राप्तं विशालं विस्तीर्णं स्वर्गलोकं भुक्त्वा? तद्भोगजनके पुण्ये क्षीणे सति तद्देहनाशात्पुनर्देहग्रहणाय मर्त्यंलोकं व
- martya← martyavocative singular neuter noun[advaita]लोकं विशन्ति आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]लोकं विशन्ति[bhakti]लोकं विशन्ति[advaita-bhakti]ंलोकं विशन्ति
- la← lavocative singular masculine noun[advaita]ोकं विशालं विस्तीर्णं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]ं स्वर्गलोकं भुक्त्वा तदनुभवहेतुभूते पुण्ये क्षीणे पुनरपि मर्त्यलोकं विशन्ति[dvaita]साम्यमेव इति पृष्टस्येदमुत्तरमित्याशयः[śuddhādvaita]क्षणं कर्मानुगुणलोकानाम्[bhakti]ं स्वर्गलोकं तत्सुखं भुक्त्वा भोगप्रापके पुण्ये क्षीणे सति,मर्त्यलोकं विशन्ति[advaita-bhakti]ं विस्तीर्णं स्वर्गलोकं भुक्त्वा? तद्भोगजनके पुण्ये क्षीणे सति तद्देहनाशात्पुनर्देहग्रहणाय मर्त्यंलोकं विशन्ति
- uk← vacnominative singular masculine noun[śuddhādvaita]तः? तत्र अधर्मप्रवाहमार्गे जीवा नाङ्गीकृताः केनापि स्वरूपेण किन्तु माययेति सिद्धान्तः
- am← aaccusative singular masculine noun
- viśanti← viś3rd person plural present indicative active verb[advaita]आविशन्ति[viśiṣṭādvaita]। एवं त्रय्यन्तसिद्धज्ञानविधुराः काम्यस्वर्गादिकामाः केवलं त्रयीधर्मम् अनुप्रपन्नाः गतागतं लभन्ते। अल्पास्थिरस्वर्गादीन्[bhakti]। पुनरप्येवमेव वेदत्रय्या विहितं धर्ममनुसृताः कामकामा भोगान्कामयमाना गतागतं यातायातं लभन्ते।[advaita-bhakti]। पुनर्गर्भवासादियातना अनुभवन्तीत्यर्थः। पुनःपुनरेवमुक्तप्रकारेण। हि प्रसिद्ध्यर्थः। त्रैधर्म्यं हौत्राध्वर्यवौद्गात्रधर
- evam← evaaccusative singular masculine noun
- trayī← trayīnominative singular feminine noun[advaita]धर्मं केवलं वैदिकं कर्म अनुप्रपन्नाः गतागतं गतं[viśiṣṭādvaita]धर्मम् अनुप्रपन्नाः गतागतं लभन्ते[śuddhādvaita]धर्मपराः कामकामा गतागतमवाप्नुवन्ति जन्ममरणपर्यावर्त्तमनुभवन्तो गुणप्रवाहमार्गे पतिता भवन्तीत्यर्थः[advaita-bhakti]धर्ममिति पाठेऽपि त्रय्या वेदत्रयेण प्रतिपादितं धर्ममिति स एवार्थः
- dhā← dhāvocative singular neuter noun[viśiṣṭādvaita]स्यमानं विशेषो भवितुमर्हतीतितेषामेव विशेषं दर्शयितुमित्युक्तम्[śuddhādvaita]ने पतत्यर्वाक्शिरास्ततः
- ṝm← ṝaccusative singular masculine noun
- am← aaccusative singular masculine noun
- anuprapannā← anuprapannanominative singular feminine noun[advaita]ः गतागतं गतं[viśiṣṭādvaita]ः गतागतं लभन्ते[advaita-bhakti]ः अनादौ संसारे पूर्वप्रतिपत्त्यपेक्षयाऽनुशब्दः पूर्वप्रतिपत्त्यनन्तरं मनुष्यलोकमागत्य पुनः प्रतिपन्नाः कामकामा दिव्यान्भ
- gatās← gamnominative plural masculine noun
- gatam← gamaccusative singular masculine noun
- kāma← kāmavocative singular masculine noun[advaita]कामाः कामान् कामयन्ते इति कामकामाः लभन्ते गतागतमेव? न तु स्वातन्त्र्यं क्वचित् लभन्ते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]्यस्वर्गादिकामाः केवलं त्रयीधर्मम् अनुप्रपन्नाः गतागतं लभन्ते[śuddhādvaita]कामा गतागतमवाप्नुवन्ति जन्ममरणपर्यावर्त्तमनुभवन्तो गुणप्रवाहमार्गे पतिता भवन्तीत्यर्थः[bhakti]ास्तं प्रार्थितं विपुलं स्वर्गलोकं तत्सुखं भुक्त्वा भोगप्रापके पुण्ये क्षीणे सति,मर्त्यलोकं विशन्ति[advaita-bhakti]ास्तं काम्येन पुण्येन प्राप्तं विशालं विस्तीर्णं स्वर्गलोकं भुक्त्वा? तद्भोगजनके पुण्ये क्षीणे सति तद्देहनाशात्पुनर्देहग
- kāmās← kāmanominative plural masculine noun[bhakti]तं प्रार्थितं विपुलं स्वर्गलोकं तत्सुखं भुक्त्वा भोगप्रापके पुण्ये क्षीणे सति,मर्त्यलोकं विशन्ति[advaita-bhakti]तं काम्येन पुण्येन प्राप्तं विशालं विस्तीर्णं स्वर्गलोकं भुक्त्वा? तद्भोगजनके पुण्ये क्षीणे सति तद्देहनाशात्पुनर्देहग्रह
- labhante← labh3rd person plural present indicative active verb[advaita]गतागतमेव? न तु स्वातन्त्र्यं क्वचित् लभन्ते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]। अल्पास्थिरस्वर्गादीन् अनुभूय पुनः पुनः निवर्तन्ते इत्यर्थः।महात्मानः तु निरतिशयप्रियरूपं मच्चिन्तनं कृत्वा माम् अनवधिक[advaita-bhakti]। कर्म कृत्वा स्वर्गं यान्ति तत आगत्य पुनः कर्म कुर्वन्तीत्येवं गर्भवासादियातनाप्रवाहस्तेषामनिशमनुवर्तत इत्यभिप्रायः।
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 9.21, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_9.21 · anandgiri_9.21
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_9.21 · vedantadeshika_9.21
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_9.21 · jayatirtha_9.21
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_9.21
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_9.21
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_9.21
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- पूतपापाःwith 9.20
- लभन्तेwith 2.32, 5.25