Chapter 7 (Jñāna-Vijñāna-Yoga (The Yoga of Knowledge and Realization)), verse 14
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
दैवी ह्य् एषा गुण-मयी मम माया दुरत्यया | माम् एव ये प्रपद्यन्ते मायाम् एतां तरन्ति ते
daivī hy eṣā guṇa-mayī mama māyā duratyayā | mām eva ye prapadyante māyām etāṃ taranti te
Word-by-word
- daivī← daivīnominative singular feminine noun[advaita]देवस्य मम ईश्वरस्य विष्णोः स्वभावभूता हि यस्मात् एषा यथोक्ता गुणमयी मम माया दुरत्यया दुःखेन अत्ययः अतिक्रमणं यस्याः सा[viśiṣṭādvaita]देवेन क्रीडाप्रवृत्तेन मया[dvaita]ति। अयमाशयः माया ह्येषा मोहिका सा च सृष्ट्यादिक्रीडादिमद्देवसम्बन्धित्वादतिशक्तेर्दुरत्यया। तथा हि देवताशब्दार्थं पठन्ति[śuddhādvaita]माया प्रकृते नासुरी अन्यस्याज्ञानविशेषेण स्वकृतिसाध्येन[bhakti]हीति। दैवी अलौकिकी अत्यद्भुतेत्यर्थः। गुणमयी सत्त्वादिगुणविकारात्मिका मम परमेश्वरस्य शक्तिर्माया दुरत्यया दुस्तरा। हि प[advaita-bhakti]एको देवः सर्वभूतेषु गूढः इत्यादिश्रुतिप्रतिपादिते स्वतोद्योतनवति देवे स्वप्रकाशचैतन्यानन्दे निर्विभागे तदाश्रयतया तद्विष
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]यस्मात् एषा यथोक्ता गुणमयी मम माया दुरत्यया दुःखेन अत्ययः अतिक्रमणं यस्याः सा दुरत्यया[viśiṣṭādvaita]तं सर्वं जगद् भगवन्तम् अनवधिकातिशयानन्दस्वरूपं न अभिजानाति[dvaita]का सा च सृष्ट्यादिक्रीडादिमद्देवसम्बन्धित्वादतिशक्तेर्दुरत्यया। तथा हि देवताशब्दार्थं पठन्तिदिवु क्रीडाविजिगीषावव्यवहारद[śuddhādvaita]तं जगदिदमावृतं एभ्यस्त्रिगुणात्मकेभ्यो भावेभ्यो मूलभूतगुणेभ्यो वा परमव्ययं विनाशरहितं मां न जानाति[bhakti]त्वां जानन्तीत्यत आह दैवी हीति[advaita-bhakti]शब्दाद्भ्रमोपादात्वादर्थापत्तिसिद्धा च
- eṣā← eṣnominative singular masculine noun[advaita]यथोक्ता गुणमयी मम माया दुरत्यया दुःखेन अत्ययः अतिक्रमणं यस्याः सा दुरत्यया[viśiṣṭādvaita]गुणमयी सत्त्वरजस्तमोमयी माया यस्माद् दैवी देवेन क्रीडाप्रवृत्तेन मया[dvaita]इत्यनुवादेनमोहिका इति व्याख्यातं मोहितमिति धात्वर्थमात्रं परामृश्य योग्यप्रत्ययसम्बन्धेन व्याख्यानात्[advaita-bhakti]साक्षिप्रत्यक्षत्वेनापलापानर्हा
- guṇa← guṇavocative singular masculine noun[advaita]मयी मम माया दुरत्यया दुःखेन अत्ययः अतिक्रमणं यस्याः सा दुरत्यया[viśiṣṭādvaita]मयी सत्त्वरजस्तमोमयी माया यस्माद् दैवी देवेन क्रीडाप्रवृत्तेन मया[dvaita]मयविग्रह इत्ययं न मोहः बाधकप्रत्ययाभावात्[śuddhādvaita]तन्त्रत्वादित्याह त्रिभिरिति[bhakti]मयी सत्त्वादिगुणविकारात्मिका मम परमेश्वरस्य शक्तिर्माया दुरत्यया दुस्तरा[advaita-bhakti]त्रयबद्धस्य जगतः स्वातन्त्र्याभावेन तत्परिवर्जनासामर्थ्यान्न कदाचिदपि मायातिक्रमः स्याद्वस्तुविवेकासामर्थ्यहेतोः सदातनत्
- mayī← mevivocative dual neuter noun[advaita]मम माया दुरत्यया दुःखेन अत्ययः अतिक्रमणं यस्याः सा दुरत्यया[viśiṣṭādvaita]सत्त्वरजस्तमोमयी माया यस्माद् दैवी देवेन क्रीडाप्रवृत्तेन मया[dvaita]तदभिमानिनी दुर्गा या हि तमोगुणेनैवंविधं मोहं जनयति[śuddhādvaita]च। ममेति मदधीनभक्तहितकारिण्येषा भवतीति एतां मायां त एव जगति स्थिता मदीया निर्गुणात्मकास्तीर्णा इत्यर्थः।[bhakti]सत्त्वादिगुणविकारात्मिका मम परमेश्वरस्य शक्तिर्माया दुरत्यया दुस्तरा[advaita-bhakti]सत्त्व रजस्तमोगुणत्रयात्मिका
- mama← mā2nd person plural perfect active verb[advaita]ईश्वरस्य विष्णोः स्वभावभूता हि यस्मात् एषा यथोक्ता गुणमयी मम माया दुरत्यया दुःखेन अत्ययः अतिक्रमणं यस्याः सा दुरत्यया[viśiṣṭādvaita]एषा गुणमयी सत्त्वरजस्तमोमयी माया यस्माद् दैवी देवेन क्रीडाप्रवृत्तेन मया[dvaita]ेति व्यर्थमित्यत आह कथमि ति[śuddhādvaita]मायागुणा[bhakti]परमेश्वरस्य शक्तिर्माया दुरत्यया दुस्तरा[advaita-bhakti]मायाविनः परमेश्वरस्य सर्वजगत्कारणस्य सर्वज्ञस्य सर्वशक्तेः स्वभूता स्वाधीनत्वेन जगत्सृष्ट्यादिनिर्वाहिका माया तत्त्वप्र
- māyā← mānominative singular feminine noun[advaita]दुरत्यया दुःखेन अत्ययः अतिक्रमणं यस्याः सा दुरत्यया[viśiṣṭādvaita]यस्माद् दैवी देवेन क्रीडाप्रवृत्तेन मया[dvaita]ह्येषा मोहिका सा[śuddhādvaita]गुणा एव हि परिणता अपि स्वरूपावरणे विक्षेपे च हेत्वन्तरभूताः भगवज्ज्ञानसाधनप्रतिकूलाः प्रत्युत बन्धरूपाः जीवेऽविद्याकृताध[bhakti]दुरत्यया दुस्तरा[advaita-bhakti]गुणत्रयबद्धस्य जगतः स्वातन्त्र्याभावेन तत्परिवर्जनासामर्थ्यान्न कदाचिदपि मायातिक्रमः स्याद्वस्तुविवेकासामर्थ्यहेतोः सदात
- dus← dusnominative singular masculine noun[bhakti]तरा। हि प्रसिद्धमेतत्। तथापि ये मामेवेत्येवकारेणाव्यभिचारिण्या भक्त्या प्रपद्यन्ते भजन्ति ते मायामेतां दुस्तरामपि तरन्ति
- atyayās← atiyā2nd person singular imperfect active verb
- mām← māVibhakti.Sasthi plural neuter noun[viśiṣṭādvaita]एव सत्यसंकल्पं परमकारुणिकम् अनालोचितविशेषाशेषलोकशरण्यं ये शरणं प्रपद्यन्ते ते एतां मदीयां गुणमयीं मायां तरन्ति। मायाम्[advaita-bhakti]इत्यादिः
- eva← evavocative singular neuter noun[advaita]ं सति सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेव मायाविनं स्वात्मभूतं सर्वात्मना ये प्रपद्यन्ते ते मायाम् एतां सर्वभूतमोहिनीं तरन्ति अत[viśiṣṭādvaita]निर्मिता तस्मात्सर्वैः दुरत्यया दुरतिक्रमा[dvaita]च तत्र स्थित्वा गुर्वादिर्भवतीत्यादि पश्यन्ति। आह च नारदीये मत्सम्पत्त्या तु गुर्वादीन् भजन्ते मध्यमा नराः। मदुपाधितया[śuddhādvaita]बन्धकाः[advaita-bhakti]जीवस्तथाप्यविद्यागतानामन्तःकरणसंस्काराणां भिन्नत्वात्तद्भेदेनान्तःकरणोपाधेस्तस्यात्र भेदव्यपदेशोमामेव ये प्रपद्यन्तेदुष
- ye← yālocative singular neuter noun[advaita]प्रपद्यन्ते ते मायाम् एतां सर्वभूतमोहिनीं तरन्ति अतिक्रामन्ति ते संसारबन्धनात् मुच्यन्ते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]शरणं प्रपद्यन्ते ते एतां मदीयां गुणमयीं मायां तरन्ति[dvaita]षा मोहिका सा[śuddhādvaita]ण। मोहितं जगदिदमावृतं एभ्यस्त्रिगुणात्मकेभ्यो भावेभ्यो मूलभूतगुणेभ्यो वा परमव्ययं विनाशरहितं मां न जानाति। प्रकृतेर्गुणा[bhakti]मामेवेत्येवकारेणाव्यभिचारिण्या भक्त्या प्रपद्यन्ते भजन्ति ते मायामेतां दुस्तरामपि तरन्ति[advaita-bhakti]शुद्धे चैतन्येऽध्यस्तानादिरविद्या सत्त्वप्राधान्येन स्वच्छदर्पण इव मुखाभासं चिदाभासमागृह्णाति
- prapadyante← prapad3rd person plural present indicative active verb[advaita]ते मायाम् एतां सर्वभूतमोहिनीं तरन्ति अतिक्रामन्ति ते संसारबन्धनात् मुच्यन्ते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]ते एतां मदीयां गुणमयीं मायां तरन्ति[dvaita]गुर्वादिवन्दनं[bhakti]भजन्ति ते मायामेतां दुस्तरामपि तरन्ति[advaita-bhakti]दुष्कृतिनो मूढा न प्रपद्यन्तेचतुर्विधा भजन्ते माम् इत्यादिः
- māyām← māaccusative singular feminine noun[advaita]एतां सर्वभूतमोहिनीं तरन्ति अतिक्रामन्ति ते संसारबन्धनात् मुच्यन्ते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]उत्सृज्य माम्
- etām← etadaccusative singular feminine noun[viśiṣṭādvaita]इत्यस्याभिप्रेतमाह मदीयां गुणमयीमिति
- taranti← tṝvocative singular feminine noun[advaita]अतिक्रामन्ति ते संसारबन्धनात् मुच्यन्ते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]। मायाम् उत्सृज्य माम् एव उपासत इत्यर्थः।किमिति भगवदुपासनापादिनीं भगवत्प्रपत्तिं सर्वे न कुर्वन्ति इत्यत्र आह[śuddhādvaita]। इयं च दैवी माया प्रकृते नासुरी अन्यस्याज्ञानविशेषेण स्वकृतिसाध्येन च बाधितत्वनियमात् अतएव दुरत्यया। यद्वा धात्वन्वर्था[bhakti]। ततो मां जानन्तीति भावः।[advaita-bhakti]ते इति
- te← tānominative dual feminine noun[advaita]ते मायाम् एतां सर्वभूतमोहिनीं तरन्ति अतिक्रामन्ति ते संसारबन्धनात् मुच्यन्ते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]न मया एव निर्मिता तस्मात्सर्वैः दुरत्यया दुरतिक्रमा। अस्याः मायाशब्दवाच्यत्वम् आसुरराक्षसास्त्रादीनाम् इव विचित्रकार्यकर[dvaita]र्दुरत्यया[śuddhādvaita]र्गुणा[bhakti]त्यर्थः[advaita-bhakti]षु गूढः इत्यादिश्रुतिप्रतिपादिते स्वतोद्योतनवति देवे स्वप्रकाशचैतन्यानन्दे निर्विभागे तदाश्रयतया तद्विषयतया
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 7.14, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_7.14 · anandgiri_7.14
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_7.14 · vedantadeshika_7.14
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_7.14 · jayatirtha_7.14
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_7.14
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_7.14
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_7.14
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- प्रपद्यन्तेwith 4.11, 7.15, 7.20
- मामेवwith 18.65, 18.68