Chapter 2 (Sāṅkhya-Yoga (The Yoga of Knowledge)), verse 67
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
इन्द्रियाणां हि चरतां यन् मनो ऽनुविधीयते | तद् अस्य हरति प्रज्ञां वायुर् नावम् इवाम्भसि
indriyāṇāṃ hi caratāṃ yan mano 'nuvidhīyate | tad asya harati prajñāṃ vāyur nāvam ivāmbhasi
Word-by-word
- indriyāṇām← indriyaVibhakti.Sasthi plural neuter noun
- hi← hinominative singular masculine noun[advaita]यस्मात् चरतां स्वस्वविषयेषु प्रवर्तमानानां[dvaita]हरणमत आह उत्पत्स्यदि ति
- caratām← carVibhakti.Sasthi plural masculine noun
- yat← yatnominative singular masculine noun[advaita]मनः अनुविधीयते अनुप्रवर्तते[bhakti]र हेतुमाह इन्द्रियाणामिति। इन्द्रियाणामवशीकृतानां स्वैरं विषयेषु चरतां मध्ये यदेवैकमिन्द्रियं मनोऽनुविधीयतेऽवशीकृतं सदिन
- manas← mannominative singular masculine noun[advaita]तत्पदेनापि गृह्यते
- anuvidhīyate← anuvidhā3rd person singular present indicative passive verb[advaita]अनुप्रवर्तते[dvaita]क्रियते नन्वीश्वरेण इन्द्रियाणामनु बुद्धिर्ज्ञानमिति वक्ष्यमाणत्वात्
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]इन्द्रियविषयविकल्पनेन प्रवृत्तं मनः अस्य यतेः हरति प्रज्ञाम् आत्मानात्मविवेकजां नाशयति[viśiṣṭādvaita]मनः अस्य विविक्तात्मप्रवणां प्रज्ञां हरति विषेयप्रवणतां करोति इत्यर्थः[dvaita]वात् श्लोकाभ्यामिति किमर्थमुक्तमत आह कथ मिति[śuddhādvaita]र दृष्टान्तः वायुर्नावमिवाम्भसीति
- asya← aVibhakti.Sasthi singular masculine noun[advaita]यतेः हरति प्रज्ञाम् आत्मानात्मविवेकजां नाशयति[viśiṣṭādvaita]विविक्तात्मप्रवणां प्रज्ञां हरति विषेयप्रवणतां करोति इत्यर्थः
- harati← hṛ3rd person singular present indicative active verb[advaita]प्रज्ञाम् आत्मानात्मविवेकजां नाशयति[viśiṣṭādvaita]विषेयप्रवणतां करोति इत्यर्थः[śuddhādvaita]। तत्र दृष्टान्तः वायुर्नावमिवाम्भसीति।[bhakti]विषयविक्षिप्तां करोति किमुत वक्तव्यं बहूनि प्रज्ञां हरन्तीति[advaita-bhakti]तदा सर्वाणि हरन्तीति किमु वक्तव्यमित्यर्थः
- prajñām← prajñāaccusative singular feminine noun[advaita]आत्मानात्मविवेकजां नाशयति
- vāyus← vāyunominative singular masculine noun
- nau← nanominative dual masculine noun[dvaita]तत्त्वनिश्चयवेदार्थनियमौ कुरुत इति भावः[advaita-bhakti]काहरणसामर्थ्यं न भुवीति सूचयितुमम्भसीत्युक्तम्
- am← aaccusative singular masculine noun[advaita]भसि उदके जिगमिषतां मार्गादुद्धृत्य उन्मार्गे यथा वायुः नावं प्रवर्तयति एवमात्मविषयां प्रज्ञां हृत्वा मनो विषयविषयां करोत[viśiṣṭādvaita]भसि नीयमानां नावं प्रतिकूलो वायुः प्रसह्य हरति[advaita-bhakti]भस्येव वायोर्नौकाहरणसामर्थ्यं न भुवीति सूचयितुमम्भसीत्युक्तम्
- iva← ivanominative singular masculine noun
- ambhasi← ambhaslocative singular neuter noun[advaita]उदके जिगमिषतां मार्गादुद्धृत्य उन्मार्गे यथा वायुः नावं प्रवर्तयति एवमात्मविषयां प्रज्ञां हृत्वा मनो विषयविषयां करोति[viśiṣṭādvaita]नीयमानां नावं प्रतिकूलो वायुः प्रसह्य हरति
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 2.67, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_2.67 · anandgiri_2.67
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_2.67
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_2.67 · jayatirtha_2.67
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_2.67
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_2.67
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_2.67