Bhagavad Gītā Chapter 14, Verse 18: Krishna to Arjuna — Guṇatraya-Vibhāga-Yoga
Bhagavad Gītā 14.18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥
ūrdhvaṃ← ūrdhvam(3 verses)upward, above gacchanti← gam(14 verses)present indicative 3rd person plural verbto go (verbal root)attested in commentariesadvaitaदेवलोकादिषु उत्पद्यन्ते सत्त्वस्थाः सत्त्वगुणवृत्तस्थाःviśiṣṭādvaitaक्रमेण संसारबन्धात् मोक्षं गच्छन्तिśuddhādvaita। ततोऽधोभागरूपं जघन्यत्वेन निरूपितं स्थानमतलादि -- यथाऽसुराणां वैरोचनादीनाम् -- तत्र स्थितिः। नीचयोन्यादिषु वा नरकादौ याbhakti। सत्त्वोत्कर्षतारतम्यादुत्तरोत्तरशतगुणानन्दान्मनुष्यगन्धर्वपितृदेवादिलोकान्सत्यलोकपर्यन्तान्प्राप्नुवन्तीत्यर्थः। राजसाadvaita-bhaktiते देवेषूत्पद्यन्ते ज्ञानकर्मतारतम्येन sattva← sattva(20 verses)compound (compound member)purity, lightness (the first guṇa); being, essence-sthā← stha(22 verses)nominative masculine plural nounstanding, situated (suffix) madhye← madhya(11 verses)locative neuter singular nounmiddle, midstattested in commentariesadvaitaतिष्ठन्ति मनुष्येषु उत्पद्यन्ते राजसाःviśiṣṭādvaitaतिष्ठन्ति, पुनरावृत्तिरूपतया दुःखप्रायम्śuddhādvaitaततोऽधरस्थाने लोभस्यbhaktiतिष्ठन्ति मनुष्यलोक एवोत्पद्यन्तेadvaita-bhaktiमनुष्यलोके पुण्यपापमिश्रे तिष्ठन्ति नतूर्ध्वं गच्छन्त्यधो वा मनुष्येषूत्पद्यन्ते tiṣṭhanti← √sthā(27 verses)present indicative 3rd person plural verbto stand, remain (verbal root)attested in commentariesadvaitaमनुष्येषु उत्पद्यन्ते राजसाःviśiṣṭādvaita, पुनरावृत्तिरूपतया दुःखप्रायम्bhaktiमनुष्यलोक एवोत्पद्यन्तेadvaita-bhaktiनतूर्ध्वं गच्छन्त्यधो वा मनुष्येषूत्पद्यन्ते rājasāḥ← rājasa(15 verses)nominative masculine plural nounrājasic; pertaining to the rajas guṇa (passion, activity)attested in commentariesadvaita। जघन्यगुणवृत्तस्थाः जघन्यश्च असौ गुणश्च जघन्यगुणः तमः, तस्य वृत्तं निद्रालस्यादि, तस्मिन् स्थिताः जघन्यगुणवृत्तस्थाः मूviśiṣṭādvaitaफलसाधनभूतं कर्म अनुष्ठाय तत्फलम् अनुभूय पुनः
jaghanya← jaghanyacompound (compound member)hindmost, lowest, vile-guṇa← guṇa(35 verses)compound (compound member)quality, attribute (esp. the three guṇas: sattva/rajas/tamas)-vṛtta← vṛttacompound (compound member)conduct; round; past-pple. of √vṛt 'turned'-sthā← stha(22 verses)nominative masculine plural nounstanding, situated (suffix) adho gacchanti← gam(14 verses)present indicative 3rd person plural verbto go (verbal root)attested in commentariesadvaitaदेवलोकादिषु उत्पद्यन्ते सत्त्वस्थाः सत्त्वगुणवृत्तस्थाःviśiṣṭādvaitaक्रमेण संसारबन्धात् मोक्षं गच्छन्तिśuddhādvaita। ततोऽधोभागरूपं जघन्यत्वेन निरूपितं स्थानमतलादि -- यथाऽसुराणां वैरोचनादीनाम् -- तत्र स्थितिः। नीचयोन्यादिषु वा नरकादौ याbhakti। सत्त्वोत्कर्षतारतम्यादुत्तरोत्तरशतगुणानन्दान्मनुष्यगन्धर्वपितृदेवादिलोकान्सत्यलोकपर्यन्तान्प्राप्नुवन्तीत्यर्थः। राजसाadvaita-bhaktiते देवेषूत्पद्यन्ते ज्ञानकर्मतारतम्येन tāmasāḥ← tāmasa(15 verses)nominative masculine plural nountāmasa (derived from tamas 'darkness': 'pertaining to the tamas guṇa')attested in commentariesadvaita।। पुरुषस्य प्रकृतिस्थत्वरूपेण मिथ्याज्ञानेन युक्तस्य भोग्येषु गुणेषु सुखदुःखमोहात्मकेषु सुखी दुःखी मूढः अहम् अस्मि इत्viśiṣṭādvaitaतु जघन्यगुणवृत्तिस्था उत्तरोत्तरनिकृष्टतमोगुणवृत्तिषु स्थिता अधो गच्छन्तिadvaita-bhaktiसर्वदा तमःप्रधाना इतरेषां कदाचित्तद्वृत्तस्थत्वेऽपि न तत्प्रधानतेति भावः
spoken
Those grounded in sattva rise upward, the rajasic stay in the middle, and the tamasic, fixed in the conduct of the lowest guna, sink down.