Chapter 13 (Kṣetra-Kṣetrajña-Vibhāga-Yoga (The Yoga of Distinction Between Field and Field-Knower)), verse 22
Krishna → Arjuna · meter: anuṣṭubh
उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः | परमात्मेति चाप्य् उक्तो देहे ऽस्मिन् पुरुषः परः
upadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ | paramātmeti cāpy ukto dehe 'smin puruṣaḥ paraḥ
Word-by-word
- upadraṣṭā← upadraṣṭṛnominative singular masculine noun[viśiṣṭādvaita]अनुमन्ता
- anum← anuaccusative singular masculine noun
- antā← antinominative singular feminine noun
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]असत्यश्च योनयः सदसद्योनयः तासु सदसद्योनिषु जन्मानि सदसद्योनिजन्मानि? तेषु सदसद्योनिजन्मसु विषयभूतेषु कारणं गुणसङ्गः[viśiṣṭādvaita]भवति तथा देहस्य भर्ता[śuddhādvaita]ाकशीति [ऋक्सं.2[bhakti]पुरुषस्य सतीषु देवादियोनिषु? असतीषु तिर्यगादियोनिषु यानि जन्मानि तेषु गुणसङ्गः[advaita-bhakti]्यते -- पुरुष इति
- bhartā← bhṛ3rd person singular periphrastic future active verb[viśiṣṭādvaita]च भवति तथा देहप्रवृत्तिजनितसुखदुःखयोः भोक्ता च भवति। एवं देहनियमनेन देहभरणेन देहशेषित्वेन च देहेन्द्रियमनांसि प्रति महे
- bhoktā← bhujnominative singular masculine noun[advaita]प्रकृतिस्थः प्रकृतौ अविद्यालक्षणायां कार्यकरणरूपेण परिणतायां स्थितः प्रकृतिस्थः? प्रकृतिमात्मत्वेन गतः इत्येतत्? हि यस्[viśiṣṭādvaita]च भवति। एवं देहनियमनेन देहभरणेन देहशेषित्वेन च देहेन्द्रियमनांसि प्रति महेश्वरः भवति। तथा च वक्ष्यते -- शरीरं यदवाप्नोत[śuddhādvaita]भवति? न त्वन्तर्यामिवदसङ्गः अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति [ऋक्सं.2
- maha← mahvocative singular masculine noun[advaita]ेश्वर इति[viśiṣṭādvaita]ेश्वरः भवति
- īśvaras← īśvaranominative singular masculine noun
- paramāt← paramaablative singular masculine noun[advaita]मत्वमुपपादयति -- देहादीनामिति[viśiṣṭādvaita]मा इति
- mā← māvocative singular neuter noun[advaita]त्मत्वेन गतः इत्येतत्? हि यस्मात्? तस्मात् भुङ्क्ते उपलभते इत्यर्थः[viśiṣṭādvaita]त्मा इति[śuddhādvaita]न्। कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैरात्मनि मन्यते।।तदस्य संसृतिर्बन्धः पारतन्त्र्यं च तत्कृतम्। भवत्यकर्तुरीशस्य साक्षिणो निर्वृ[bhakti]त्प्रकृतिस्थः तत्कार्यदेहे तादात्म्येन स्थितः पुरुषः[advaita-bhakti]या तां मिथ्यैव तादात्म्येनोपगतः प्रकृतिस्थो हि
- iti← inominative singular neuter noun[advaita]संसारपदमध्याहार्यम्[viśiṣṭādvaita]। अस्मिन्देहे देहेन्द्रियमनांसि प्रति परमात्मा इति च अपि उक्तः। देहे मनसि च आत्मशब्दः अनन्तरम् एव प्रयुज्यते -- ध्यानेना[śuddhādvaita]। प्रकृतिस्थ एव क्षेत्रस्थ एव जीवः प्रकृतिजान् गुणान् सत्त्वादिपरिणामभूतांस्तत्कार्यभूतैरिन्द्रियैर्भुङ्क्ते भोक्ता भवति[bhakti]। हि यस्मात्प्रकृतिस्थः तत्कार्यदेहे तादात्म्येन स्थितः पुरुषः। अतस्तज्जनितान्सुखादीन्भुङ्क्ते। अस्य च पुरुषस्य सतीषु दे[advaita-bhakti]। प्रकृतिर्माया तां मिथ्यैव तादात्म्येनोपगतः प्रकृतिस्थो हि एव पुरुषो भुङ्क्ते उपलभते प्रकृतिजान्गुणान्। अतः प्रकृतिजगुण
- ca← cavocative singular masculine noun[advaita]असत्यश्च योनयः सदसद्योनयः तासु सदसद्योनिषु जन्मानि सदसद्योनिजन्मानि? तेषु सदसद्योनिजन्मसु विषयभूतेषु कारणं गुणसङ्गः[viśiṣṭādvaita]भवति तथा देहस्य भर्ता[śuddhādvaita]ाकशीति [ऋक्सं.2[bhakti]पुरुषस्य सतीषु देवादियोनिषु? असतीषु तिर्यगादियोनिषु यानि जन्मानि तेषु गुणसङ्गः[advaita-bhakti]्यते -- पुरुष इति
- āpi← āp3rd person singular aorist passive verb
- uktas← vacnominative singular masculine noun
- dehe← dah3rd person singular perfect passive verb[advaita]ति। भोक्तेत्युक्ते क्रियावत्त्वे प्राप्ते भोगश्चिदवसानतेति न्यायेन विभजते -- अग्नीति। विशेषणान्तरमादाय व्याचष्टे -- महेश[viśiṣṭādvaita]अवस्थितो अयं पुरुषो देहप्रवृत्त्यनुगुणसंकल्पादिरूपेण देहस्य उपद्रष्टा अनुमन्ता[bhakti]तादात्म्येन स्थितः पुरुषः
- as← anominative singular masculine noun[advaita]य पुरुषस्य भोक्तुः सदसद्योनिजन्मसु? सत्यश्च असत्यश्च योनयः सदसद्योनयः तासु सदसद्योनिषु जन्मानि सदसद्योनिजन्मानि? तेषु सद[viśiṣṭādvaita]मिन् देहे अवस्थितो अयं पुरुषो देहप्रवृत्त्यनुगुणसंकल्पादिरूपेण देहस्य उपद्रष्टा अनुमन्ता[bhakti]य च पुरुषस्य सतीषु देवादियोनिषु? असतीषु तिर्यगादियोनिषु यानि जन्मानि तेषु गुणसङ्गः। गुणैः शुभाशुभकर्मकारिभिरिन्द्रियैः स[advaita-bhakti]मिन्नपि पक्षे मूलकारणत्वेन प्रकृतितादात्म्याभिमानो द्रष्टव्यः
- min← mindnominative singular masculine noun[advaita]देहे परः पुरुष इति संबन्धः[viśiṣṭādvaita]देहे अवस्थितो अयं पुरुषो देहप्रवृत्त्यनुगुणसंकल्पादिरूपेण देहस्य उपद्रष्टा अनुमन्ता[advaita-bhakti]नपि पक्षे मूलकारणत्वेन प्रकृतितादात्म्याभिमानो द्रष्टव्यः
- puruṣas← puruṣanominative singular masculine noun[advaita]य भोक्तुः सदसद्योनिजन्मसु? सत्यश्च असत्यश्च योनयः सदसद्योनयः तासु सदसद्योनिषु जन्मानि सदसद्योनिजन्मानि? तेषु सदसद्योनिजन[viśiṣṭādvaita]येति। सत्त्वादिगुणा न साक्षाद्भोक्तव्याः? सुखदुःखमोहकार्योन्नेयतयातीन्द्रियत्वात्? तत्सुखदुःखानां भोक्तृत्वं च प्रसक्तमु[śuddhādvaita]य प्रकृतिसंसर्गेण तिरोहिताक्षरस्वभावस्य तद्गुणसङ्ग[bhakti]य सतीषु देवादियोनिषु? असतीषु तिर्यगादियोनिषु यानि जन्मानि तेषु गुणसङ्गः[advaita-bhakti]य सुखदुःखभोक्तृत्वं संसारित्वमित्युक्तं
- paras← parasnominative singular masculine noun
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 13.22, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_13.22 · anandgiri_13.22
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_13.22 · vedantadeshika_13.22
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_13.22 · jayatirtha_13.22
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_13.22
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_13.22
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_13.22
Theme-list memberships (2)
Show all theme-lists this verse participates in
- पुरुषwith 1.1, 2.15, 2.16, 2.21, 2.60, 7.11, …
- भर्ताwith 9.16, 9.17, 9.18