Chapter 15 (Puruṣottama-Yoga (The Yoga of the Supreme Person)), verse 5
Krishna → Arjuna · meter: triṣṭubh
निर्मान-मोहा जित-सङ्ग-दोषा अध्यात्म-नित्या विनिवृत्त-कामाः | द्वन्द्वैर् विमुक्ताः सुख-दुःख-संज्ञैर् गच्छन्त्य् अमूढाः पदम् अव्ययं तत्
nirmāna-mohā jita-saṅga-doṣā adhyātma-nityā vinivṛtta-kāmāḥ | dvandvair vimuktāḥ sukha-duḥkha-saṃjñair gacchanty amūḍhāḥ padam avyayaṃ tat
Word-by-word
- nis← ninominative singular masculine noun
- māna← māvocative singular masculine noun[advaita]मोहाः मानश्च मोहश्च मानमोहौ? तौ निर्गतौ येभ्यः ते निर्मानमोहाः मानमोहवर्जिताः[viśiṣṭādvaita]मोहाः -- निर्गतानात्मात्माभिमानरूपमोहाः? जितसङ्गदोषाः -- जितगुणमयभोगसङ्गाख्यदोषाः अध्यात्मनित्याः -- आत्मनि यद् ज्ञानं त[śuddhādvaita]ेति। मानमोहराहित्यं सङ्गदोषराहित्यं अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं निवृत्तकामत्वं सुखदुःखादिद्वन्द्वरहितत्वं चेति। साधनसम्पन्नास[bhakti]ेति। निर्गतौ मानमोहावहंकारमिथ्याभिनिवेशौ येभ्यस्ते? जितः पुत्रादिसङ्गरूपो दोषो यैस्ते? अध्यात्मे आत्मज्ञाने नित्याः परिन[advaita-bhakti]ेति। मानोऽहंकारो गर्वो मोहस्त्वविवेको विपर्ययो वा ताभ्यां निष्क्रान्ता निर्मानमोहास्तौ निर्गतौ येभ्यस्ते वा। तथाहंकारावि
- mohā← muhnominative singular feminine noun[advaita]ः मानश्च मोहश्च मानमोहौ? तौ निर्गतौ येभ्यः ते निर्मानमोहाः मानमोहवर्जिताः[viśiṣṭādvaita]ः -- निर्गतानात्मात्माभिमानरूपमोहाः? जितसङ्गदोषाः -- जितगुणमयभोगसङ्गाख्यदोषाः अध्यात्मनित्याः -- आत्मनि यद् ज्ञानं तद् अ[bhakti]वहंकारमिथ्याभिनिवेशौ येभ्यस्ते? जितः पुत्रादिसङ्गरूपो दोषो यैस्ते? अध्यात्मे आत्मज्ञाने नित्याः परिनिष्ठिताः? विशेषेण नि[advaita-bhakti]स्तौ निर्गतौ येभ्यस्ते वा
- jita← jivocative singular masculine noun[advaita]ाः। जितसङ्गदोषाः सङ्ग एव दोषः सङ्गदोषः? जितः सङ्गदोषः यैः ते जितसङ्गदोषाः। अध्यात्मनित्याः परमात्मस्वरूपालोचननित्याः तत्[viśiṣṭādvaita]सङ्गदोषाः -- जितगुणमयभोगसङ्गाख्यदोषाः अध्यात्मनित्याः -- आत्मनि यद् ज्ञानं तद् अध्यात्मम् आत्मध्याननिरताः? विनिवृत्त तदि[bhakti]ः पुत्रादिसङ्गरूपो दोषो यैस्ते? अध्यात्मे आत्मज्ञाने नित्याः परिनिष्ठिताः? विशेषेण निवृत्तः कामो येभ्यस्ते? सुखदुःखहेतुत[advaita-bhakti]सङ्गदोषाः प्रियाप्रियसंनिधावपि रागद्वेषवर्जिता इति यावत्
- saṅga← sañjvocative singular masculine noun[advaita]दोषाः सङ्ग[viśiṣṭādvaita]दोषाः -- जितगुणमयभोगसङ्गाख्यदोषाः अध्यात्मनित्याः -- आत्मनि यद् ज्ञानं तद् अध्यात्मम् आत्मध्याननिरताः? विनिवृत्त तदितरका[śuddhādvaita]दोषराहित्यं अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं निवृत्तकामत्वं सुखदुःखादिद्वन्द्वरहितत्वं चेति[bhakti]रूपो दोषो यैस्ते? अध्यात्मे आत्मज्ञाने नित्याः परिनिष्ठिताः? विशेषेण निवृत्तः कामो येभ्यस्ते? सुखदुःखहेतुत्वात् सुखदुःखस[advaita-bhakti]दोषाः प्रियाप्रियसंनिधावपि रागद्वेषवर्जिता इति यावत्
- doṣā← doṣānominative singular feminine noun[advaita]ः सङ्ग[viśiṣṭādvaita]ः -- जितगुणमयभोगसङ्गाख्यदोषाः अध्यात्मनित्याः -- आत्मनि यद् ज्ञानं तद् अध्यात्मम् आत्मध्याननिरताः? विनिवृत्त तदितरकामाः[advaita-bhakti]ः प्रियाप्रियसंनिधावपि रागद्वेषवर्जिता इति यावत्
- adhyātma← adhyātmavocative singular neuter noun[advaita]नित्याः परमात्मस्वरूपालोचननित्याः तत्पराः[viśiṣṭādvaita]नित्याः -- आत्मनि यद् ज्ञानं तद् अध्यात्मम् आत्मध्याननिरताः? विनिवृत्त तदितरकामाः सुखदुःखसंज्ञैः द्वन्द्वैः[śuddhādvaita]ज्ञाननित्यत्वं निवृत्तकामत्वं सुखदुःखादिद्वन्द्वरहितत्वं चेति[bhakti]े आत्मज्ञाने नित्याः परिनिष्ठिताः? विशेषेण निवृत्तः कामो येभ्यस्ते? सुखदुःखहेतुत्वात् सुखदुःखसंज्ञानि शीतोष्णादीनि द्वन्[advaita-bhakti]नित्याः परमात्मस्वरूपालोचनतत्पराः
- nityā← nityanominative singular feminine noun[advaita]ः परमात्मस्वरूपालोचननित्याः तत्पराः[viśiṣṭādvaita]ः -- आत्मनि यद् ज्ञानं तद् अध्यात्मम् आत्मध्याननिरताः? विनिवृत्त तदितरकामाः सुखदुःखसंज्ञैः द्वन्द्वैः[bhakti]ः परिनिष्ठिताः? विशेषेण निवृत्तः कामो येभ्यस्ते? सुखदुःखहेतुत्वात् सुखदुःखसंज्ञानि शीतोष्णादीनि द्वन्द्वानि तैर्विमुक्ता[advaita-bhakti]ः परमात्मस्वरूपालोचनतत्पराः
- vinivṛtta← vinivṛtvocative singular masculine noun[advaita]कामाः विशेषतो निर्लेपेन निवृत्ताः कामाः येषां ते विनिवृत्तकामाः यतयः संन्यासिनः द्वन्द्वैः प्रियाप्रियादिभिः विमुक्ताः स[viśiṣṭādvaita]तदितरकामाः सुखदुःखसंज्ञैः द्वन्द्वैः[advaita-bhakti]कामाः विशेषतो निरवशेषेण निवृत्ताः कामा विषयभोगा येषां ते
- kāmās← kāmanominative plural masculine noun
- dvandvais← dvaṃdvainstrumental plural neuter noun
- vimuktās← vimucnominative plural masculine noun
- sukha← sukhivocative singular masculine noun[advaita]दुःखसंज्ञैः परित्यक्ताः गच्छन्ति अमूढाः मोहवर्जिताः पदम् अव्ययं[viśiṣṭādvaita]दुःखसंज्ञैः द्वन्द्वैः[śuddhādvaita]दुःखादिद्वन्द्वरहितत्वं चेति[bhakti]दुःखहेतुत्वात् सुखदुःखसंज्ञानि शीतोष्णादीनि द्वन्द्वानि तैर्विमुक्ताः? अतएवामूढाः निवृत्ताविद्याः सन्तस्तदव्ययं पदं वैष्[advaita-bhakti]दुःखसंज्ञैः सुखदुःखहेतुत्वात्सुखदुःखनामकैः
- dus← dusnominative singular masculine noun
- kha← khanvocative singular neuter noun[advaita]दुःखसंज्ञैः परित्यक्ताः गच्छन्ति अमूढाः मोहवर्जिताः पदम् अव्ययं[viśiṣṭādvaita]्यदोषाः अध्यात्मनित्याः -- आत्मनि यद् ज्ञानं तद् अध्यात्मम् आत्मध्याननिरताः? विनिवृत्त तदितरकामाः सुखदुःखसंज्ञैः द्वन्द्[śuddhādvaita]दुःखादिद्वन्द्वरहितत्वं चेति[bhakti]दुःखहेतुत्वात् सुखदुःखसंज्ञानि शीतोष्णादीनि द्वन्द्वानि तैर्विमुक्ताः? अतएवामूढाः निवृत्ताविद्याः सन्तस्तदव्ययं पदं वैष्[advaita-bhakti]दुःखसंज्ञैः सुखदुःखहेतुत्वात्सुखदुःखनामकैः
- saṃjñais← saṃjñāinstrumental plural masculine noun
- gacchanti← gamvocative singular feminine noun[advaita]अमूढाः मोहवर्जिताः पदम् अव्ययं[viśiṣṭādvaita]अनवच्छिन्नज्ञानाकारम् आत्मानं यथावस्थितं प्राप्नुवन्ति
- am← aaccusative singular masculine noun
- ūḍhās← vahnominative plural masculine noun
- padam← padaccusative singular masculine noun[advaita]अव्ययं[viśiṣṭādvaita]। तत्र ह्यभिमतं पाठान्तरमर्थान्तरं चाह -- पप्रद्येत्यादिना। उत्तमपुरुषत्वे वाक्यानन्वयात्इयतः इति पदच्छेदः। एवं च शङ्काय
- avyayam← vye1st person singular imperfect active verb
- tat← tadvocative singular neuter noun[advaita]पराः। विनिवृत्तकामाः विशेषतो निर्लेपेन निवृत्ताः कामाः येषां ते विनिवृत्तकामाः यतयः संन्यासिनः द्वन्द्वैः प्रियाप्रियादि[viśiṣṭādvaita]अव्ययं पदं गच्छन्ति अनवच्छिन्नज्ञानाकारम् आत्मानं यथावस्थितं प्राप्नुवन्ति[dvaita]र साधनं[śuddhādvaita]वं चेति[bhakti]प्राप्तौ साधनान्तराणि दर्शयन्नाह -- निर्मानेति[advaita-bhakti]पराः। विनिवृत्तकामाः विशेषतो निरवशेषेण निवृत्ताः कामा विषयभोगा येषां ते। विवेकवैराग्यद्वारा त्यक्तसर्वकर्माण इत्यर्थः। द
Intertextual panel
The 8 verses most likely to be intertexts of 15.5, ranked by the Sūtrakṛt substrate's composite score.
Doctrinal projections
How each major school's commentary tradition reads this verse.
Advaita (Śaṅkara, Anandagiri)
Witnesses: shankara_15.5 · anandgiri_15.5
Viśiṣṭādvaita (Rāmānuja, Vedantadeshika)
Witnesses: ramanuja_15.5 · vedantadeshika_15.5
Dvaita (Madhva, Jayatīrtha)
Witnesses: madhva_15.5 · jayatirtha_15.5
Śuddhādvaita (Vallabha)
Witnesses: vallabha_15.5
Bhakti-philological (Śrīdhara)
Witnesses: sridhara_15.5
Advaita-Bhakti synthesis (Madhusūdana)
Witnesses: madhusudan_15.5
Theme-list memberships (3)
Show all theme-lists this verse participates in
- अव्ययwith 2.17, 2.21, 4.1, 4.6, 4.13, 7.13, …
- नित्यwith 1.1, 2.12, 2.14, 2.18, 2.20, 2.21, …
- सुख-दुःखwith 2.14, 2.38, 6.7, 12.13, 12.18, 13.20